Ermənistanın etibarsız bir mütəffiq olması, istənilən vaxt tarix boyu ona hamilik etmiş Rusiyaya xəyanət etməyə hər an hazır olması artıq şimal qonşumuzun özündə də açıq etiarf edilməkdədir. Bu fonda Rusiyada fikirlər səslənir ki, İrəvana yardımların həcmi azaldılmalı, o cümlədən Dağlıq Qarabağ məsələsində bu ölkəyə istənilən formada köməyə son qoyulmalıdır. Daha bir maraqlı məqam hazırda Azərbaycanın bölgədə Rusiyanın yeganə və etibarlı partnyoruna çevrilməsidir.
Rusiyada indi çoxları bu mövqedədir ki, Kreml regionda maraqlarını məhz Azərbaycanın vasitəsilə, yardımı ilə təmin edə bilər. Elə bu səbəbdən hesab edilir ki, Moskva Qarabağ məsələsinin həllini Azərbaycanın istəklərini nəzərə almaqla tezləşdirməlidir. Bu fikirlər Cocuq Mərcanlı kəndində keçirilən “Bakı və Moskva arasında geopolitik ox: Azərbaycan Rusiyanın Cənubi Qafqazda yeganə müttəfiqidir” mövzusunda konfransda da açıq şəkildə səsləndirildi. Həmin fikirlərdən belə bəlli oldu ki, Rusiyada siyasi ekspertlərin böyük əksəriyyəti Kremlin bölgədə məhz Azərbaycanla mütəffiqlik əlaqələrinin genişləndəirilməsini ölkələrinin xarici siyasətinin prioritetlərindən biri kimi görmək niyyətindədir. Bildirilir ki, bu, hər iki ölkənin marağına cavab verən vacib hal ola bilər. Elə bu fonda da Kremlin Qarabağ məsələsinin həllində nəticə verən gedişlər etməsinin vacibliyi ön plana çəkilir. Rusiya Dövlət Dumasının üzvü, hakim Vahid Rusiya Partiyasının təmsilçisi Dmitri Savelyev bununla ilgili bildirib ki, Dağlıq Qarabağ və ətrafındakı işğal olunmuş yeddi rayon Ermənistan tərəfindən azad edilməli və heç bir əlavə şərt irəli sürülmədən Azərbaycana qaytarılmalıdır: “Bu gün Ermənistanda həm Rusiya, həm də Azərbaycan üçün qətiyyən gözlənilməz siyasət yeridilir. ATƏT Minsk Qrupuna daxil olan amerikalıların mövqeyi, həmçinin ABŞ-da, Kanadada və Avropa mövcud olan nüfuzlu erməni diasporlarının mövqeyi nəzərə alınmaqla münaqişə ətrafında vəziyyət daha da kəskinləşə bilər. Qayıq çox möhkəm silkələnməyə başlayacaq. Rusiya hər zaman bəyan edir ki, böhran sülh yolu ilə həllini tapmalıdır. Qarabağ və yeddi rayon Azərbaycana hər hansı əlavə şərt irəli sürülmədən qaytarılmalıdır”.
Onun sözlərinə görə, Ermənistan ABŞ və Avropa İttifaqı istiqamətinə meyllənməyə başlayır və müəyyən mənada Ukraynanın yolu ilə gedir: “Şübhəsiz ki, Rusiyada biz bunu heç istəmirik. Lakin bəzi əlamətlərə görə sezirik ki, ssenarinin bu cür inkişafı mümkündür. Əgər, Allah göstərməsin, belə bir şey baş verərsə, Azərbaycan təmas xəttində amerikalı hərbi müşavirlərlə, beynəlxalq muzdlularla və müasir hərbi komplekslərlə üz-üzə qala bilər. Bu həm Rusiya, həm də Azərbaycan üçün ümumiyyətlə gözlənilməyən bir yoldur və Ermənistan hazırda bu yolu seçir”. Cocuq Mərcanlıda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq, inkişaf işlərini təqdir edən rusiyalı deputat qeyd edib ki, Ermənistanda baş verən hadisələr nəzərə alınsa, Azərbaycanın Rusiya üçün dəyəri ikiqat artır: “Azərbaycan nadir ölkələrdən biridir ki, burada rus dili inkişaf edir. Azərbaycan Rusiyanı Avropa Şurasında dəstəkləyir. Azərbaycan Rusiyanın Cənubi Qafqazda etibarlı müttəfiqidir. Baxmayaraq ki, biz Azərbaycana külli miqdarda silah satmışıq, amma bu heç vaxt Rusiyanın öz əleyhinə yönələ bilməz. Ümid edirəm ki, Ermənistan müdrik olacaq və Qarabağ münaqişəsi öz həllini tapacaq”. Deputat onu da qeyd edib ki, SSRİ dağıldıqdan sonra Azərbaycan sürətlə inkişaf etsə də, Ermənistan geriləyib: “Bu baxımdan Ermənistanın torpaqları qaytarması onun öz iqtisadiyyatı üçün də mühüm addım olar. Rusiya Minsk Qrupunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində daha fəal olmalıdır. Biz Ermənistanı da itirmək istəməzdik. Amma təəssüf ki, Ermənistan bunu düşünmək əvəzinə NATO ilə isti münasibətlərə can atır”.
Digər rusiyalı politoloq Maksim Şevçenko da Kremli Azərbaycanın əhəmiyyətini nəzərə almağa çağırır: “Qafqaz siyasəti olmadan Rusiya marginallaşar. Qafqaz siyasəti Rusiya üçün çox vacibdir. Rusiya və Azərbaycan bir yerdə olmağa məhkumdur. Xalqların tarixi həmişə ağırdır. Lakin biz hazırkı zamanı fikirləşirik və gələcəyə baxırıq. Azərbaycan Qafqazda Rusiyanın yeganə müttəfiqidir. Aydındır ki, yeni erməni hakimiyyəti Vladimir Putini qıcıqlandırır. Bu, Paşinyanın futbol üzrə dünya çempionatının açılışında Moskvaya səfəri zamanı da görünürdü”. Onun sözlərinə görə, Vladimir Putin Serj Sarkisyanla, Karen Karapetyanla işləyib və məlumat var ki, Sarkisyan ATƏT Minsk Qrupu çərçivəsində Azərbaycanla sülh danışıqlarında iştirakla bağlı müəyyən vədlər verib: “Paşinyanın hakimiyyətə gəlişi və Sarkisyanın yaxın ətrafının həbsi Rusiya-Ermənistan münasibətlərini büsbütün dəyişdi. İndi Rusiya tədricən sülh prosesindən kənarlaşdırılır. Rusiya prezidenti isə onunla belə rəftar edilməsini xoşlamır”. Politoloqun sözlərinə görə, Cənubi Qafqazda, xüsusilə Ermənistanda vəziyyəti ABŞ və İsrail tərəfindən hazırlanan İrana qarşı müharibə kontekstində qiymətləndirmək lazımdır: “Ermənistanda baş vermiş hakimiyyət dəyişikliyi Amerika ssenarisinin tərkib hissəsidir. Paşinyanın arxasında ABŞ-ın Erməni Assambleyası durur. Onlar Paşinyanı hazırlayaraq hakimiyyətə gətiriblər”. Daha bir rusiyalı politoloq Valeri Korovin də bildirir ki, Rusiyapərəst Ermənistan Qərbin boğazında sümük idi: “Nəticədə, onlar Ukraynada və Gürcüstanda sınaqdan keçmiş ssenarini tətbiq etmək qərarına gəldilər. Ermənistanda adi maydan baş verdi. Orada bunu korrupsiya əleyhinə inqilab kimi qələmə verməyə cəhd edirlər. Lakin bu narıncı ssenaridir. Ermənistanda baş verənlərin xüsusi hal olması və xalqın küçələrə korrupsiya əleyhinə çıxması barədə deyilənlər boş sözdür. Bu, amerikalılar tərəfindən hazırlanmış maydandır və xüsusi heç nə yoxdur”. Onun sözlərinə görə, Ermənistandakı inqilabdan sonra Rusiyanın Cənubi Qafqazda faktiki olaraq yalnız bir müttəfiqi qalıb: “Azərbaycan Rusiyanın yeganə müttəfiqinə çevrilib. Bu faktdır. O ki qaldı Gürcüstana, bu ölkə amerikalılar tərəfindən ilk olaraq işğal ediib. Hazırda Rusiyanın məhz Azərbaycanla ən strateji münasibətləri formalaşır”. Eyni mövqe hərbi ekspert İqor Korotçenko tərəfindən də sərgilənir. O hesab edir ki, Moskva əsas diqqəti bölgənin ən güclü dövləti olan Azərbaycana ayırmalıdır: “Azərbaycanın güclü prezidenti var. Biz İlham Əliyevin özünü təmin edə bilən suveren dövlətin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərini alqışlayırıq. Biz Azərbaycanın ordu quruculuğu prosesini diqqətlə izləyirik. Rusiya Azərbaycanı silahla təchiz edir. Rusiya ölkənizin ordusunun möhkəmlənməsində maraqlıdır. Bizi regionda ABŞ-ın fəallaşması da narahat edir. Qoy eşitsinlər – bizə burada Sem dayı lazım deyil. Rusiya Azərbaycanın hərbi-hava məkanını örtməlidir. Rusiya Cənubi Qafqazın bu çiçəklənən bölgəsinin müstəqilliyinin və sabitliyinin qarantı ola bilər”. Korotçenko Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi məsələsinə də toxunub: “Qarabağ problemi mürəkkəbdir, sadə deyil, lakin onu həll etmək lazımdır və biz bura gəlmişik ki, vəziyyətlə yerində tanış olaq”. Korotçenkonun fikrincə, ATƏT Minsk Qrupunun həmsədri, Azərbaycana dost ölkə kimi Rusiya münaqişənin tezliklə sülh yolu ilə həllini arzulayır. Onun sözlərinə görə, Paşinyanın Rusiyadan üz çevirməsi Ermənistan üçün faciəvi nəticələrə gətirib çıxara bilər: “Hər şeyi öz adı ilə çağırsaq, Paşinyan hakimiyyətə dövlət çevrilişi nəticəsində gəlib. Əlbəttə, burada ABŞ-ın iştirakı olmadan ötüşülməyib, yoxsa Amerika İrəvanda bu böyüklükdə diplomatik korpusu niyə saxlasın ki?! Nə olubsa olub, nəhayətdə, erməni xalqı bu hökumətlə yaşamalıdır. Lakin bununla belə, Moskva maraqlıdır ki, bu ölkədə sabitlik qorunsun”. Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının lideri Aleksandr Dugin də məsələyə maraqlı prizmadan yanaşır. Dugin bəyan edib ki, Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir və bizim burada olmağımız onu göstərir ki, Rusiya həm ictimaiyyət, həm də dövlət səviyyəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam dəstəkləyir: “Azərbaycan bizim strateji tərəfdaşımızdır. Buna görə də, Moskva Bakıya lazım bildiyi həcmdə silah təchizatını öz hüququ hesab edir. Hazırda Qarabağda olmağımız təsadüfi deyil. Rusiya Federasiyası Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi hesab edir, bu, dünya birliyinin də mövqeyidir. Qarabağdan azərbaycanlılar qovulduqdan sonra "DQR" heç vaxt legitim hesab oluna bilməz. Əvvəl Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya belə qərara gəlmişdi ki, ilkin olaraq 5 rayon qeyd-şərtsiz Azərbaycana qaytarılsın. Bu, sülhə yol açardı və bu məsələdə ən yaxşı variantdır. Ermənistanın indiki hökuməti buna real yanaşaraq, razılaşmaya sadiq olmalıdır. Bu, sülhün yeganə yoludur". Digər rus eksprətləri də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə birmənalı şəkildə dəstək verir. Eyni zamanda onlar məsələ gündəmə gətirirlər ki, Azərbaycanla mütəffiqlik əlaqələrinin dərinləşdirilməsi üçün Kreml bu ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində fəal siyasət yürütməlidir. Adları çəkilən politoqların əksəriyyətinin Kremlə yaxınlığı nəzərə alınsa, bunların elə-belə deyilmiş boş sözlər olmadığı da bəlli olar. Bu mənada yaxın tezlikdə Kremlin Qarabağ məsələsində yeni və daha fəal siyasətə start verməsi tamamilə gözlənilən sayılır. Təbii ki, bu da Azərbaycan diplomatiyasının növbəti uğuru sayıla bilər. Hazırda Azərbaycan və Rusiya arasında yaxınlaşma vektoru ölkələrin münasibətlərini strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldir. Bu hal bütün parametrlər, o cümlədən siyasi, iqtisadi, hərbi və digər məqamlar baxımından hər iki tərəfin marağına cavab verir. Azərbaycan üçün burada ən önəmli məqam, heç şübhəsiz, Qarabağ məsələsində Kremlin Bakının istəyinə uyğun müstəvidə fəallaşa biləcəyidir. Belə vəziyyət işğal altındakı ərazilərin daha qısa müddətdə azad edilməsinə də əlverişli zəmin yaradır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
