Ermənistanın yeni hakimiyyəti ilə Rusiya arasında münasibətlərin heç də rəvan olmadığı hamıya məlum həqiqətdir. Bütün bunlar fonunda ABŞ-ın Ermənistanda siyasi və digər sahələrdə fəallaşması isə vəziyyətin heç də Moskvanın lehinə dəyişmədyini göstərir. Hazırda Kremli ciddi narahat edən məsələlərdən biri də İrəvanda ABŞ-ın tibbi-bioloji fəallığıdır.
Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova yenidən bu məsələyə toxunaraq bildirib: “Biz həqiqətən postsovet məkanında ABŞ-ın hərbi müəssisəsinin tibbi-bioloji fəallığı ilə bağlı narahatıq. Hesab edirik ki, amerikalıların bütün təminatlarına baxmayaraq, bu fəaliyyət keçmiş Sovet İttifaqı respublikalarında yoluxucu xəstəliklərlə mübarizə kimi humanitar hədəflər üçün deyil, əsasən Pentaqonun xeyrinə həyata keçirilir”.
Qeyd edək ki, bu günlərdə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da Ermənistanda ABŞ-ın tibbi-bioloji fəallığından narahatlığını açıqlamışdı: “Bizim xüsusi xidmətlər və alimlər həmin laboratoriyalarla bağlı gərgindir və narahatdır. Onlar niyə bu laboratoriyaları Qərbi Avropa ölkələrində açmır?”. Moskva Ermənistandakı həmin bioloji laboratoriyalara çıxış əldə etmək istəyir. Məlumata görə, hətta İrəvanla bioloji tədqiqatlar sahəsində əməkdaşlığa dair ayrıca sənədin imzalanması nəzərdə tutulur. Lakin Rusiyanın bu niyyətlərinə İrəvan müsbət yanaşmır. Baş verənlər isə Rusiyanı getdikcə daha çox qəzəbləndirir. Kreml bu mikrobioloji laboratoriyaların birbaşa ABŞ Müdafiə Nazirliyinin vasitələri ilə təchiz edilməsinin anlaşılmaz olduğunu vurğulayır. ABŞ Ermənistan ərazisində üç laboratoriya açıb. Bunlar İrəvan, Gümrü və İcevan şəhərlərində yerləşir. Layihəni ABŞ Müdafiə Nazirliyinin təhlükələrinin azaldılması üzrə agentliyi maliyyələşdirir. Xüsusi halda, Ermənistan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə referens-laboratoriyanın yaradılması məqsədi ilə 4,1 milyon dollar ayrılıb. Bundan başqa, 9,8 milyon Ermənistan Səhiyyə Nazirliyinə “nəzarət və xəstəliklərin profilaktikası üzrə Milli Mərkəz” adlanan laboratoriyanın təmiri üçün verilib. 1,7 milyon dollar isə hər iki müəssisə üçün yeni avadanlıqların alınmasına ayrılıb.
Erməni tərəfi qeyd edir ki, laboratoriya geosiyasi əhəmiyyətə malik ola bilməz, çünki ölkə bioloji silahın yayılması risqlərinin azaldılması üzrə öhdəlikləri qəbul edib. Analoji şərhlə ABŞ-ın İrəvandakı səfirliyi çıxış edib. Amma ekspertlər qeyd edir ki, gözəl frazalar və ütülənmiş diplomatik qısa fikirlər mövcud şübhələri aradan qaldıra bilməz. Bundan başqa, İrəvanda biolaboratoriyanın fəaliyyətini yeni videosüjet daha da gücləndirdi. İlk növbədə anlaşılmazdır ki, Ermənistanda virusların yayılması üzrə potensial təhlükələrlə niyə heç olmasa ABŞ Səhiyyə Nazriliyi deyil, Pentaqon mübarizə aparmalıdır?
“Məlumatlandırılmış və qorunmuş istehlakçı” İctimai təşkilatın sədri Babken Pipoyanın fikrincə, referens-laboratoriyaların Ermənistan ərazisində fəaliyyət ən müxtəlif problemləri və təhlükələri gətirə bilər: “Amma biz anlayırıq ki, laboratoriya gizli obyekt deyil. Risqlər varsa, bu barədə xüsusi xidmət orqanları və Ermənistan hökuməti, o cümlədən Ermənistanın strateji müttəfiqi kimi Rusiya bilir. Əlbəttə, ABŞ tərəfindən Ermənistanda laboratoriyaların yaradılması Rusiyanın xoşuna gələ bilməz”. Rusiyanı narahat edən həm də odur ki, referens-laboratoriyaların işi yalnız ABŞ hərbi müəssisəsinin nəzarəti altında olmalıdır. Laboratoriyalar ABŞ-a onun yerləşdiyi post-sovet ölkəsinin ərazisində, həmçinin transsərhəd qonşularında bioloji vəziyyətə tamamilə nəzarət etmək imkanı verir. Bundan başqa, biolaboratoriyalar ölkələrin hökumətinin nəzarəti altından çıxarılıb. Laboratoriyalar qapalı rejimdə işləyir. Sırf amerikalılardan ibarət olan laboratoriyaların personalı diplomatik immunitetə malikdir və yerli mülki səhiyyənin nümayəndələrinin bu obyektlərə birbaşa giriş hüququ yoxdur. Laboratoriyaların əməkdaşlarının sayı 50-dən 250-ə qədərdir. Digər tərəfdən Rusiyanın sərhədləri boyunca yaradılan Amerika laboratoriyaları şəbəkəsi Pentaqona bir sıra strateji məsələlərİ həll etməyə imkan verir. Bu, müxtəlif patogenlər haqqında məlumatların toplanması və bioloji silahın yaradılması üçün həmin məlumatlardan istifadədir. Adətən təhlükəli infeksiyalar Afrika və Cənubi Asiya ölkələrində təsbit edilir. Amerika hərbçiləri bu ölkələrdə müvəffəqiyyətli epidemioloji vəziyyətə yüksək maraq göstərirlər. Ancaq Vaşinqtonun əsas geosiyasi rəqibi olan Rusiya ilə coğrafi yaxınlığı olan ölkələrdə yaradılan laboratoriyalar Pentaqonun fəallığının prioritet istiqamətlərindəndir. Rusiya əvvəllər buna diqqət yetirməsə də, artıq vəziyyətdən narahatlığını ifadə edir. Belə vəziyyətdə Kremlin laboratoriyalarla bağıl İrəvana təzyiqlərini artırması da gözləniləndir.
Nahid SALAYEV
