Yeganə Hacıyeva: “Ümidvarıq ki, Aİ məhz bu konfliktlə də bağlı xüsusi nümayəndənin təyin edilməsində maraqlı olacaq”
Avropa İttifaqının rəsmi saytında dərc olunan Ermənistan-Avropa İttifaqı münasibətləri haqqında sənəddə qeyd olunur ki, Dağlıq Qarabağ problemi beynəlxalq qanunvericiliyin norma və prinsipləri çərçivəsində təcili həll olunmalıdır:
“Həll edilməmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsi regionda sabitlik və tərəqqiyə mane olur. Avropa İttifaqı hesab edir ki, münaqişə təcili şəkildə siyasi yolla həllini tapmalıdır. 2003-cü ildən etibarən Avropa İttifaqının xüsusi nümayəndəsi qurumla region ölkələri arasında dialoqun təşviqinə çalışır. Avropa İttifaqı, o cümlədən, Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndə vasitəsilə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasına yönəlmiş səylərini dəstəkləyir və tamamlayır”. Əslində, bu sənəddə Aİ-nin hansısa yeni yanaşmasına rast gəlmirik. Sənəddə diqqətçəkən məqamlardan biri Aİ-nin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin təcili həlli ilə bağlı arzusunu ifadə etməsidir. Belə olan halda sual yaranır: Aİ belə tələsirsə, niyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı xüsusi nümayəndə təyin etmir? Qeyd edək ki, Aİ bənzər münaqişələrin yaşandığı bəzi ölkələrlə bağlı bu nümayəndəliyi yaradıb. Məsələn Cənubi Qafqaz və Gürcüstan Böhranı üzrə Nümayəndəliyi buna misal göstərə bilərik.
Politoloq Yeganə Hacıyeva qəzetimizə bildirdi ki, münaqişənin hələ ilk illərində - 92-93-cü illərdə Aİ Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə tərəfləri atəşkəsə və beynəlxalq qanunvericiliyin norma və prinsiplərinə hörmət çağırışı ehtiva edən 6 bəyanat verib: “Bu sənədlər daha sonralar konfliktin nizamlanması addımlarında baza sənədlər kimi, BMT də daxil, digər beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qəbul olunub. Lakin sonralar, xüsusilə 2003-cü ildən sonra isə Avropa İttifaqı Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ konfliktini Cənubi Qafqazdakı digər konfliktli halları cəm şəklində birləşdirərək region üzrə xüsusi nümayəndəlik formalaşdırdı. Bu yanaşma fikirimcə, çox yanlış idi və illər keçdikcə, Aİ bu yanlış yanaşmasını etiraf etdi”. Politoloqun sözlərinə görə, 2009-cu ildən sonra Aİ Cənubi Qafqaz üzrə Nümayəndəliyi yeni mandatla əvəzlədi və bu ofis Aİ-nin Cənubi Qafqaz və Gürcüstan Böhranı üzrə Nümayəndəliyi adlandırıldı: “Bu addıma 2008-ci ildə Gürcüstanda baş qaldıran konflikt səbəb oldu. 2014-cü ildən isə eyni proqram üzrə Aİ-nin Ukrayna Böhranı üzrə də Nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir.
Göründüyü kimi, Aİ-nin Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ konfliktinin həllinə olan yanaşması digərlərindən fərqlənir. Belə demək olarsa, ayrıseçkilik mövcuddur. Aİ-nin yanaşmasının bir neçə məqamdan ibarət izahı var. Məsələ ondadır ki, Gürcüstan və Ukraynadan fərqli olaraq, Azərbaycan torpaqlarını işğal edən tərəf BMT-nin tamhüquqlu üzvü olan dövlət - Ermənistandır. Digər iki ölkədən fərqli olaraq, işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarında qondarma quruluşun qanunları, qanunsuz hərbi birləşmələri deyil, Ermənistanın qanunvericiliyi, məhkəmə institutları, ordusu fəaliyyət göstərir. Yəni burada, digərlərindən fərqli olaraq, BMT- nin bir üzv dövlətinin digərinin torpaqlarını işğalı və təcavüzü faktı, beynəlxalq hüquq və normaların aşkar pozulması halı mövcuddur. Qeyd edim ki, Avropa İttifaqının bu kimi konfliktlərin həllində mandatı olan Təhlükəsizlik Şurası mövcud deyil və bu məsələnin həlli artıq BMT Təhlükəsizlik Şurasının mandatı çərçivəsində olan bir məsələdir. İkinci bir məqam Aİ və beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ konfliktinin ATƏT-in Minsk Qrupunun mandatına uyğun həllini tanıyır. Aİ 2014-cü ildən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasına yönəlmiş səylərini dəstəkləyir və tamamlayır. Ancaq bu heç də Aİ-nin Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ konfliktinin həllində digər təşəbbüslərin və ya alətlərin olmasından imtina etməsi anlamına gəlməməlidir. Məsələ ondadır ki, Azərbaycan və bölgəmiz Avropa İttifaqının strateji maraq dairəsindədir. Avropa İttifaqı Azərbaycanı özünün strateji tərəfdaşı kimi qəbul edir, Azərbaycan Aİ-nin enerji təhlükəsizliyində aparıcı rol oynayır, Cənub və Şərq nəqliyyat dəhlizinin strateji bəndidir. Bu kimi məqamlara görə Aİ Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ konfliktinin regionun stabilliyi üçün yaratdığı hədələrin aradan qaldırılmasında və Dağlıq Qarabağ məsələsinin həlli yolunda böyük rol oynamaqda maraqlı olmalıdır. Biz son illər daha çox Aİ-nin münaqişənin daha fərqli fazaya keçməsi və danışıqlara stimul vermək üçün öz səylərini gücləndirəcəyi haqqında fikirlərinin şahidi oluruq. Aİ-nin Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesinə cəlb edilməsi məsələsi qurumla Azərbaycan arasında üzərində işlənən strateji tərəfdaşlıq sazişı sənədində ayrıca bənd kimi müzakirə olunur. Ümidvarıq ki, Aİ məhz bu konfliktlə də bağlı xüsusi nümayəndənin təyin edilməsində maraqlı olacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
