Neft bazarlarında son vəziyyət bu məhsulun qiymətində yaxın tezlikdə ciddi dəyişikliklərin olmasını istisna etmir. Ən azından ona görə ki, bazarlarda neft ehtiyatlarının azalması artıq onun üzərində spekulyativ oyunların qurulmasını çətinləşdirir. Belə vəziyyətdə neftin qiymətində dəyişikliklər olması, əsas etibarı ilə artımlar yaşanması qaçılmaz sayılır.
Belə bir vaxtda OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo bəyan edib ki, dünyanın neft ehtiyatları bu ilin birinci yarısında 100 milyon barrel azalıb. Bu isə mütləq şəkildə qiymətlərə təsir edəcək. Bundan əlavə, Məhəmməd Barkindo bildirib ki, 2017-ci il ərzində ABŞ-da şist nefti hasil edən şirkətlərlə növbəti danışıqlar aparacaq: "Bir il ərzində mütləq görüşəcəyik". M.Barkindo onu da qeyd edib ki, bu ilin martında Hyustonda baş tutan əvvəlki görüş çox səmərəli keçib. Hesab edilir ki, ABŞ-la razılığa gəlinsə, OPEK neft qiymətlərinin dünya bazarlarında daha sürətlə yüksəlməsinə nail olacaq.
Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak da vurğulayır ki, cari ilin üçüncü rübündə dünya bazarında neftə tələbat arta bilər və bu rüb neft bazarı üçün səciyyəvi olacaq: "Ölkələr bazarda artıq məhsuldan qaçmağa çalışır. Bu proses sürətli olmur. Vəziyyəti izləmək, onun necə inkişaf etdiyinə baxmaq lazımdır. Əminik ki, üçüncü rüb səciyyəvi olacaq. Bu dövrdə tələbat artacaq ki, bu da hasilatı sutkada 1,8 milyon barrel azaltmağa imkan verəcək". Nazirin sözlərinə görə, qiymət böhranı hələ ki, aradan qalxmayıb, lakin neft hasilatının azaldılması barədə razılaşma özünü neft bazarında göstərib:"Biz müsbət təsiri görürük. Vəziyyət yarım il bundan əvvəl olduğundan daha yaxşıdır". Bir daha xatırladaq ki, OPEK üzvləri neft qiymətlərinin sabitləşməsi məqsədilə Vyanada keçən il noyabrın 30-da neft hasilatını oktyabr səviyyəsindən gündəlik 1,2 milyon barrel azaltmaq barədə razılığa gəliblər. Dekabrın 10-da isə OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Daha sonra neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. Amma bu razılıqdan sonra da spekulyativ oyunlar bazarlarda neftin qiymətini aşağı salırdı. İndilikdə isə bazarlarda neft ehtiyatlarının azalması yeni vəziyyət yaradır.
Məşhur "Saxo Bank"ın analitikləri də bildirir ki, belə vəziyyətdə neft qiymətilərində ciddi yüksəliş gözlənir. Bankın valyuta bazarı üzrə strategiya şöbəsinin rəhbəri Con Hardi qeyd edir ki, ABŞ dolları ətrafında yaranan vəziyyət də neftin qiymətinə təsir göstərir. Bankın əmtəə bazarları üzrə strategiya şöbəsinin rəhbəri Ole Hansen isə qeyd edir ki, yay aylarında tələbat artacağı təqdirdə, ixracı hazırkı səviyyədə dəstəkləmək OPEK ölkələrinə çətin olacaq: "ABŞ-da ikinci rübdə neft hasilatı birinci rüblə müqayisədə 2 dəfədən çox azalıb. Bu da ABŞ neftçilərinin istənilən qiymət üçün hasilatı artırmağa hazır olmadığını göstərir. Bu halda OPEK üçün şans yaranıb və hər şey alınarsa, yaxın aylarda neftin qiyməti 55 dollar səviyyəsinə qayıdacaq". Bankın makroiqtisadiyyatın analizi üzrə rəhbəri Kristofer Dembik qeyd edib ki, avrozona iqtisadiyyatına münasibətdə olan optimizm də burada neftə tələbi artıra bilər ki, bu da sözügedən məhsulun qiymət yüksəlişinə ciddi təsir göstərmək iqtidarındadır.
Beləliklə, proseslər neftin qiymətində artımlar olacağını göstərir. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın da hasilatçı ölkə kimi neft gəlirlərinin, bu fonda valyuta ehtiyatlarının həcminin artması gözlənir. Hazırda valyuta ehtiyatları 41 milyard dollara yaxınlaşıb. Amma neft gəlirlərinin yüksəlməsi fonunda bu göstəricinin tezliklə daha yüksək rəqəmlə ifadə olunması tamamilə gözlənilən sayılır. Onu da bildirək ki, Azərbaycan dövlət büdcəsində neftin bir barrelinin qiyməti 40 dollar nəzərdə tutulduğundan, hələlik mövcud qiymətlər də ölkəmiz üçün məqbul hesab edilə bilər. Neftin dünya bazar qiymətinin 40 dollardan aşağı düşməsi Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün arzuolunan deyil. Bu, tədiyyə balansına və xüsusən də ölkəyə daxil olan valyutanın həcminə mənfi təsir göstərəcək. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, qiymətlər tezliklə artacaq və belə vəziyyət ölkəyə valyuta axınını daha da sürətləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
