Geosiyasi müstəvidə mövqeləri toqquşan ABŞ və Rusiya daha bir məsələdə tezliklə ciddi rəqiblərə çevriləcək. Söhbət enerji bazarı uğrunda rəqabətdən gedir. Bu vaxta qədər hər iki ölkə enerji ilə zəngin olan dövlətlərə nəzarət uğrunda ciddi rəqabət aparırdı. Amma indi görünən odur ki, enercinin satıldığı bazar da tərəflər arasında yeni rəqabətə yol açacaq.
Belə bazar qismində isə daha çox Avropa özünə diqqət cəlb edir. Bu arada xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Varşavada Polşadan olan həmkarı Anji Duda ilə görüşü zamanı qeyd olunan xüsusda maraqlı bir açıqlma verib. Donald Tramp qeyd edib ki, ABŞ Avropanın qazla təmin olunmasına hər cür dəstək verməyə hazırdır: "Biz Polşa və Avropanın digər ölkələrinə enerji mənbələrinin çatdırılmasına yardım etməyə hazırıq. Bununla bağlı olaraq, təbii qazın iyunun əvvəlində ölkəmizdən Polşaya baş tutan ilk çatdırılma prosesindən məmnunluq duyuram. Yeni sazişlər imzalamağa hazırıq ki, siz bir daha tək bir təchizatçıdan asılı qalmayasınız". Xatırladaq ki, ABŞ-dan Polşaya qaz mayeləşdirilmiş şəkildə çatdırılır. Amma bu bir qədər baha başa gələn prosesdir. Amma maraqlıdır ki, Avropa ölkələrinin bəziləri belə bu şəraitdə ABŞ-dan qaz almağa razıdır. Hadisələrin bu səpkidə inkişafı isə Avropa kimi böyük bazarı itirmək istəməyən Rusiyanın maraqlarına cavab vermir.
Təhlilçilər bildirir ki, belə vəziyyətdə Birləşmiş Ştatlar və Rusiya regiona enerji təchizatı məsələsi ilə bağlı yeni çəkişmə yaşaya bilər. Avropanın CEC Hökumət Əlaqələri təşkilatından Marek Matraszek bu xüsusda bildirir: "Bir çox Avropa ölkəsi Moskvanı enerjidən siyasi alət kimi istifadə etməkdə ittiham edir. Bu, Rusiya xarici siyasətinin ən əsas məqsədidir ki, qaz və enerjidən istifadə edərək Mərkəzi Avropa üzərində nüfuzunu qoruyub saxlaya bilsin. Amerikanın mayeləşdirilmiş təbii qazı ilk dəfə Polşaya ötən ay çatdırılıb və indi ölkə bu qazın mərkəzinə çevrilməyə ümid edir. Varşavada keçirilən Üç Dəniz Təşəbbüsü sammitində 12 Şərqi Avropa ölkəsi lideri ilə birlikdə Donald Tramp da iştirak edib. O, Birləşmiş Ştatların enerjidən heç vaxt siyasi alət kimi istifadə etməyəcəyinə dair söz verib. Bu halda Rusiya Avropada mövqeyini itirəə bilər və Moskva çətin ki, buna asanlıqla razı olsun".
Polşanın Xarici Kəşfiyyat Agentliyinin sabiq başçısı, enerji üzrə təhlilçi Qrzeqorz Maleki də bildirir ki, Rusiya baş verənləri maraqla izləyəcək: "Yeni qaz təchizatları olsa və yeni infrastruktur tikilsə, Rusiya öz yanaşmasını dəyişə bilər. Ola bilsin, Polşa da elə bunu gözləyir. Mümkündür ki, Rusiya enerji sahəsində Polşaya qarşı siyasətini dəyişsin". Lakin Rusiyanın öz planları var. 2019-cu ildə istismara verilməsi nəzərdə tutulan "Şimal axını 2" boru kəməri Rusiyanın Ukraynadan yan keçərək qazı birbaşa Almaniyaya ixrac etməsinə gətirib çıxaracaq. Şərqi Avropa ölkələri isə bu layihənin qarşısını almaq istəyir. Qrzeqorz Maleki bildirir: "Biz Birləşmiş Ştatların mayeləşdirilmiş təbii qaz təchizatının Mərkəzi Avropaya çatmasını istəyiriksə, o zaman Birləşmiş Ştatlar "Şimal axını 2"yə, yəni Rusiyaya qarşı sərt mövqe sərgiləməlidir". Vaşinqtondakı təhlilçilər deyir ki, Amerikanın mayeləşdirilmiş təbii qaz təchizatı ilə bağlı razılığı həyata keçsə, bunun ABŞ-Rusiya münasibətlərinə böyük təsiri ola bilər. Demokratiyaların Müdafiə Fondundan Con Hanna bildirir: "Fikrimcə, bu, çox tez baş verə bilər və bir baxımdan bu bizim Putin və ruslar üzərində təsirimizi gücləndirə bilər ki, onlar təkcə Avropa deyil, Birləşmiş Ştatlara qarşı da təcavüzkar fəaliyyətlərini azaltmağa başlasın". Beləliklə, tərəflər arasında Avropadakı enerji siyasətinin də çəkişmə mənbəyi olaraq qalacağı gözlənir. Məsələnin müəyyən qədər Azərbaycana da aidiyyətinin olduğu vurğulanır. Çünki Azərbaycan üçün də Avropa əsas bazardır. Amma Azərbaycanın üstünlüyü ondadır ki, onun qazı Avropaya ABŞ-ınkına nisbətən daha ucuz başa gəlir. Eyni zamanda Avropa Rusiya ilə müqayisədə Azərbaycandan daha çox qaz almaqda maraqlı olduğunu açıq bəyan edir. Xüsusən də "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi bu fonda əsas diqqət mərkəzində yer alır. TAP-ın Yunanıstan üzrə meneceri Rikard Skufiasa bu xüsusda bildirir ki, Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan "Cənub Qaz Dəhlizi" boru kəməri qitə üçün daha davamlı enerjinin gələcəyini təmin edəcək. O bildirib ki, Cənub-Şərqi Avropa "Cənub Qaz Dəhlizi"nin ən faydalı ola biləcəyi bir regiondur: "Bu ona görədir ki, həmin regionda bazarların çoxu qazı böyük həcmdə istifadə edir. Ona görə də, layihənin reallaşdırılması daha davamlı enerjinin gələcəyinin təmin edilməsinə və karbon emissiyasının azaldılmasına imkan verəcək".
Namiq QULİYEV
