Azərbaycanın birbaşa iştirakçılığı ilə həyata keçirilən yeni enerji layihələrinə dünya miqyasında da böyük maraq yarandığı aydın şəkildə müşahidə olunur. Elə bu səbəbdəndir ki, dünya iqtisadiyyatında indiki ağır böhran şəraitinə baxmayaraq, bu layihələr, xüsusən də "Cənub Qaz Dəhlizi"nə indi böyük həcmdə vəsait ayrılmasında hansısa problem müşahidə olunmur.
Məsələn, Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı (AIIB) "Cənub Qaz Dəhlizi"nə daxil olan əsas qollardan biri sayılan "Transanadolu" (TANAP) boru kəmərinə bu günlərdə 600 milyon dollar kredit ayrılması ilə bağlı qərar qəbul edib. Bu, bankın Dünya Bankı Qrupu ilə maliyyələşdirdiyi multimaliyyələşmənin bir hissəsidir. AIIB-in vitse-prezidenti və investisiyalar üzrə baş meneceri Duji Pandian deyib ki, TANAP enerji bazarında əsas oyunçuların aktivliyini artıracaq: "TANAP Asiya ilə Avropa arasında enerji infrastrukturunun möhkəmlənməsinə, Azərbaycanın iqtisadi gücünün daha da artmasına təsir edəcək. Çünki bu layihə ilə Azərbaycan Türkiyənin və bir sıra Cənubi Avropa ölkələrinin enerji təhlükəsizliyində əsas rol oynayır".
Asiya İnkişaf Bankının Direktorlar Şurası da "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənməsi" layihəsi üzrə "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC-nin iştirak payı üzrə tələb olunan vəsaitin çatışmayan hissəsinin maliyyələşdirilməsi üçün dövlət zəmanəti əsasında 15 il müddətinə 500 milyon dollar kreditin ayrılması, eləcə də 15 il müddətinə 526 milyon dollar sindikatlaşdırılmış kredit üzrə zəmanətin verilməsi ilə bağlı qərar qəbul edib. Xatırladaq ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"nə daxil olan layihələrdə Azərbaycan dövləti tərəfindən layihə iştirakçılarına hərtərəfli kömək göstərilməsini və əlverişli şəraitin yaradılmasını təmin etmək məqsədilə Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 29 oktyabr tarixli sərəncami ilə Dövlət Komissiyası yaradılıb. Ölkə başçısının 2014-cü il 25 fevral tarixli sərəncamına əsasən, səhmlərinin 51 faizi dövlət mülkiyyətində, 49 faizi isə SOCAR-a məxsus "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC təsis edilib. İndi dünya maliyyə qurumları tərəfindən kreditlər məhz əsas etibarı ilə "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC-yə ayrılır. Bu, beynəlxalq maliyyə qurumlarının Azərbaycana etimadının yüksək göstəricisi kimi də qiymətləndirilir. "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC-nin baş direktoru Əfqan İsayevin "AzərTAc"-a açıqlamaları isə göstərir ki, bərəsində bəhs edilən enerji layihələrinə kredit təkcə yuxarıda adları çəkilən maliyyə qurumları tərəfindən ayrılmır. Belə ki, adıçəkilən maliyyə qurumları ilə yanaşı, Dünya Bankının Direktorlar Şurası dekabrın 20-də TANAP layihəsinin tikintisi üçün Azərbaycan dövlətinin zəmanəti ilə "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC-yə Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (BYİB) tərəfindən 30 il müddətinə 400 milyon ABŞ dolları kredit ayrılması ilə bağlı qərar qəbul edib. Dünya Bankının Direktorlar Şurası, eləcə də, Çoxtərəfli İnvestisiyalar üzrə Zəmanət Agentliyi (MIGA) tərəfindən 15 il müddətinə 750 milyon ABŞ dolları sindikatlaşdırılmış kredit üzrə zəmanətin verilməsinə qərar verib. Bütün bunlar isə nəticə etibarı ilə "Cənub Qaz Dəhlizi"nin çəkilməsini daha da sürətləndirir. "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC tərəfindən qeyd olunan enerji layihəsi üzrə 2014-2019-cu illər üzrə ümumi tələb olunan təqribən 11,9 milyard dollar məbləğində vəsaitin indiyədək 6 milyard dollar hissəsi, yəni təqribən 50 faizi icra edilib. Qarşıdakı 3 il ərzində Azərbaycan layihəyə əlavə 6 milyard dollar yatıracaq. Beynəlxalq maliyyə qurumlarının marağı bu vəsaitlərin, tələb olunacağı halda, kredit şəklində götürülməsində heç bir problem olmadığını göstərir. Xüsusən də Qərb maliyyə qurumlarının layihəyə marağı böyükdür. Çünki "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi mühüm strateji layihə olmaqla, Avropa İttifaqının qaz təchizatında yeni mənbəni təmin edəcək. Layihə həm də Azərbaycanın iqtisadiyyatına böyük fayda verəcək, ölkəyə yeni kapital axınının gəlişini təmin edəcək. Əfqan İsayev isə qeyd edir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çərçivəsində "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənməsi üzrə görüləcək işlərin 87,9 faizi, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi üzrə işlərin 74,5 faizi, TANAP-ın inşası üzrə işlərin 59,3 faizi, TAP qaz boru kəmərinin tikintisi üzrə işlərin 31,8 faizi icra edilib. Bu isə Azərbaycan qazının Avropaya yeni kəmərlərlə çıxacağı günün çox da uzaqda olmadığını göstərir. Onu da xatırladaq ki, "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq 3 min 500 kilometr uzunluğundakı "Cənub Qaz Dəhlizi" dünyada inkişaf etdirilən ən kompleks təbii qaz boru kəmərləri zənciri kimi qiymətləndirilir. Bu zəncirin halqalarını isə "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənməsi", Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi, TANAP və TAP layihələri təşkil edir. Bu dəhlizlə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya isə 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqli planlaşdırılır.
Nahid SALAYEV
