Hələ bu ilin ilk yarısından Gürcüstanda Türkiyədən Orta Asiyaya Azərbaycan üzərindən tranzit yük daşımalarına qarşı müəmmalı əngəllər yaradılmasına dair məlumatlar yayılmışdı. Halbuki, bu yükdaşımalar Gürcüstanın özünə də böyük miqdarda gəlir gətirir və indiki dövrdə ölkəyə gələn xarici valyutaların əsas mənbələrindən biri sayılır.
Amma ilin əvvəlindən gürcü tərəfi Türkiyədən gələn yük maşınlarının keçidinə müəyyən maneələr yaratmaqda davam edir. Düzdür, Türkiyə dövlət rəsmilərinin işə qarışmasından sonra son dövrlərə kimi vəziyyət nisbətən yaxşılığa doğru dəyişmişdi. Amma son durum bu sahədə yenə böyük problemlərin yaradıldığını üzə çıxarır. Maraqlıdır ki, bu hal gürcü tərəfinin öz iqtisadi maraqlarına zərbə olsa da, onlar yük maşınları üçün əngəl yaratmaqdan hələ də əl çəkmirlər. Xatırladaq ki, Rusiya Türkiyə TIR-larının tranzit keçidini dayandırdıqdan sonra Orta Asiyaya və geriyə yük daşıyan türk şirkətləri alternativ dəhliz kimi Gürcüstan, Azərbaycan və Xəzər dənizindən keçən marşrutu seçiblər. Azərbaycan qədim "İpək yolu"nun bir hissəsi olan bu nəqliyyat dəhlizindən tranzit yükdaşımaları asanlaşdırmaq üçün qısa müddətdə addımlar atıb. Gömrük prosedurları maksimum sadələşdirilib, yükdaşımaların tarifləri kəskin aşağı salınıb. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında tranzit yüklərin qəbul edilib yola salınması asanlaşdırılıb. Qazaxıstan tərəfi yükdaşımaları asanlaşdıran addımlar atıb. Bundan sonra qeyd olunan marşrut üzrə yükdaşımaların həcmində kəskin artımlar olub. Hazırda Rusiyanın yükdışmalar üçün Türkiyə tərəfinə tətbiq etdiyi sanksiyalar aradan qalxıb, ancaq Azərbaycan tərəfi yükdaşımaları asanlaşdırdığı üçün Türkiyə TIR-larının bir qismi hələ də bu dəhlizdən istifadə edir. Tranzit ölkələr, o cümlədən də Gürcüstan bundan əhəmiyyətli dərəcədə gəlir götürməyə başlayıb. Lakin sonradan gözlənilmədən Gürcüstan bu dəhlizin işini əngəlləməyə başlayıb.
İndi yayılan məlumata görə isə, Gürcüstan tərəfi yenə də Azərbaycan və Türkmənistan istiqamətində yük daşıyan Türkiyə dövlət nömrə nişanlı TIR-ların sərhəddən keçidinə əngəl yaratmaqda və bu maşınları öz ərazisində qəsdən ləngitməkdə davam edir. Türkiyənin Beynəlxalq Nəqliyyatçılar Dərnəyinin idarə heyətinin üzvü Abdullah Özərin mətbuata açıqlamasına görə, Gürcüstan-Türkiyə sərhədindəki Sarp sərhəd-keçid məntəqəsində Türkiyə dövlət nömrə nişanlı TIR-ları görən kimi onların Azərbaycan istiqamətinə və ya geriyə-Türkiyəyə keçidini əngəlləyirlər. Vəziyyəti çətinləşdirən həm də budur ki, Sarp sərhəd-keçid məntəqəsi qismən təmirə bağlıdır və nəticədə Azərbaycan dəhlizi üzərindən yük daşıyan Türkiyə nəqliyyatçıları iflic vəziyyətinə düşüb.
Özərin dediyinə görə, Gürcüstan tərəfi Türkiyə TIR-larının təkcə sərhəddən keçidini əngəlləmir, eyni zamanda onların daşıdığı tranzit yükləri boşaldır, uzun-uzadı yoxlayır və təkrar yükləyir. Bu isə günlərlə vaxt aparır. Nəticədə yükdaşıyanlar əlavə xərcə düşür: "Biz bu yaxınlarda problemi gömrük və ticarət naziri Bülent Tüfənkçiyə çatdırdıq. O, Sarp sərhəd-keçid məntəqəsinə gəldi, Gürcüstan tərəfinin səlahiyyətli şəxsləri ilə danışıqlar apardı. Problemin həll olunacağını dedilər, ancaq nəticə yoxdur. Türk olmaq cinayətdir? Türkiyə nömrə nişanı daşımaq qadağandır? İndi biz nə edək, Azərbaycanda və ya Türkmənistanda şirkət təsis edib bu ölkənin nömrə nişanı altında fəaliyyət göstərək?". Onun fikrincə, məsələyə prezident Rəcəb Tayyip Ərdoğan qarışmasa, gürcü tərəfi bu əngəlləri dayandırmayacaq: "Gürcüstanda rüşvət versək, ləngitməyəcəklər. Biz işimizi düzgün, layiqli şəkildə görmək istəyirik. Prezidentimizdən xahiş edirik ki, ya imkan tapıb Gürcüstana səfər etsin, ya da bu ölkənin rəhbərləri ilə telefon əlaqəsi saxlayıb problemin həllinə nail olsun".
Hələlik isə real vəziyyət ondan ibarətdir ki, sərhəd-keçid məntəqələrində heç bir problemin olmamasına baxmayaraq, türk TIR-ları Gürcüstan ərazisinə daxil olan kimi əngəllər başlayır. Maşınlar məcburi qaydada dayanacaqlara çəkilir, onların yükü boşaldılır, yoxlanır və yenidən yüklənir. Dayanacaqda dayanmağa görə əlavə haqq alınır. Gürcüstan üzərindən Azərbaycana tranzit yük daşıyan türk TIR-ları gömrük məntəqələrində həftələrlə ləngidilir, yüklər əsassız yerə boşaldılır, daşınan mallara zərər vurulur. Hesab edilir ki, gürcü tərəfi bu maneələri dayandırmasa, ixracatçılar Orta Asiyaya ixracatı tamamilə dayandırmalı olacaq. Bu isə, təkcə gürcü tərfinin yox, Azərbaycanın, eləcə də Türkiyənin iqtisadi maraqlarına zərbə sayılır. Gürcüstanda gömrük prosedurları indiyə qədər region ölkələri arasında ən nümunəvi hesab edilirdi və türk TIR-ları təzəcə bu dəhlizdən istifadə etməyə başlayanda sürücülər Gürcüstanda cəmi bir neçə dəqiqəlik prosedurlardan sonra sərhədi keçdiklərini deyirdilər. Lakin indi məhz türk TIR-larına qarşı, özü də Azərbaycan üzərindən Orta Asiyaya tranzit yük daşıyan maşınlara bu əngəllər yaradılır. Bu vəziyyət isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Gürcüstanda heç də hər şeyin yolunda getmədiyini göstərir. Amma bu hal həm də gürcülərin özlərinin iqtisadi maraqlarına böyük zərbədir.
Tahir TAĞIYEV
