Dünya siyasi gündəminin hazırda ən aktual mövzusu Suriyada ABŞ və Rusiyanın hərbi müstəvidə üz-üzə gələ biləcəyidir. Tərəflərin son addımı, əslində, onların belə hərbi münaqişəyə intensiv hazırlıq apardıqlarını göstərir.
"New-York Times" bu xüsusda yazır ki, ABŞ-la Rusiya Suriya üzrə aparılan danışıqları dayandırdıqdan sonra iki ölkə arasındakı münasibətlər yalnız pisləşə bilər: "Cəmi bir ay əvvəl elə bilirdik ki, çoxdan gözlənilən əməkdaşlıq, nəhayət ki, baş tutacaq. Amma Suriya və Ukrayna ilə bağlı mövcud fikir ayrılıqları münasibətlərin daha da pisləşməsinə gətirib çıxardı. Suriya mövzusunda Rusiya Federasiyası ilə əməkdaşlıq cəhdi ABŞ Prezidenti Barak Obamanın prezidentlik dönəminin ən son və yaddaqalan cəhdi idi".
Rusiyalı ekspert Aleksandr Perenciyev qeyd edir ki, Suriyada ABŞ və Rusiya arasında hərbi münaqişə mümkündür: "Təəssüf ki, Suriyada Rusiya və ABŞ arasında hərbi münaqişə mümkündür. Bu, həm də dolayısı ilə artıq baş verib: Rusiya tərəfi terrorçuları bombalayırdı, amma bazada amerikalılar var idi. Amerikalılar Suriyanın hökumət qoşunlarının bölmələrinə atəş açır və bombalayırdılar, amma orada bizim hərbi məsləhətçilərimiz var idi". Ekspert yaranmış vəziyyəti ciddi adlandırıb. Bununla belə, onun fikrincə, qlobal hərbi münaqişədən və Rusiya ilə Amerika silahlı qüvvələrinin birbaşa toqquşmasından qaçmaq mümkündür: "Ümid edirəm ki, birbaşa hərbi toqquşma olmayacaq. Rusiya-Amerika danışıqlarının əsas məqsədi hərbi toqquşmaya icazə verilməməsi olmalıdır". Qeyd edək ki, oktyabrın 3-də ABŞ Dövlət Departamenti Rusiya ilə Suriya üzrə aparılan danışıqların dayandırıldığını rəsmən elan edib. İdarənin nümayəndəsi Con Kirbi ABŞ-ın səbrinin tükəndiyini bildirib. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova isə cavabında bildirib ki, Vaşinqton Suriya üzrə əldə olunan razılaşmanı yerinə yetirməyib və məsuliyyəti üzərindən atmağa çalışır.
Bu vəziyyətdə müharibə risqini artıran yeni məqamlar üzə çıxıb. Belə ki, ABŞ hakimiyyəti Suriyada hazırda mövcud olan silahlı münaqişəyə prezident Bəşər Əsədə müxalif olan qüvvələr tərəfindən birbaşa müdaxilə etmək imkanlarını nəzərdən keçirir. "Washington Post" qəzeti yazır ki, Amerikanın güc strukturları - Dövlət Departamenti, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Qərargah Rəisləri Komitəsi nümayəndələri Ağ Evdə "müavinlər komitəsi"nin iclasında Bəşər Əsədi hərbi əməliyyatların dayandırılması rejimi, Hələb ərazisindəki əməliyyatlar və ciddi sülh danışıqları perspektivinə yanaşmasını dəyişməyə məcbur etmək üçün hökumət qüvvələrinə məhdud hərbi zərbələrin endirilməsini müzakirə edib. Nəşrin yazdığına görə, bu mövzu "birinci şəxslərin komitəsi" səviyyəsində, yəni kabinet üzvləri arasında müzakirə olunacaq. İstisna edilmir ki, artıq qarşıdakı istirahət günlərində prezident Barak Obamanın rəhbərliyi altında ABŞ Milli Təhlükəsizlik Şurasının iclası da keçirilsin. Müzakirələrdə iştirak edən mənbənin məlumatına görə, nəzərdən keçirilən variantlar arasında ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya təyyarələri və gəmilərindən atılan qanadlı raketlər və digər uzaq hərəkət radiuslu silahlar vasitəsilə Suriya Hərbi Hava Qüvvələrinin uçuş-eniş zolaqlarına zərbələrin endirilməsi var. Mənbə bildirir ki, zərbələrin gizli endirilməsi nəzərdə tutulur. Bu vəziyyət isə Moskvanın Suriya maraqları ilə birbaşa ziddiyyət təşkil edir. Rusiyanın son addımları isə açıq şəkildə ABŞ-ın bu niyyətinin qarşısını almağa yönəlib. Belə ki, Rusiya ilk dəfə Suriyaya "Antey-2500" (NATO təsnifatı üzrə "SA-23 Gladiator") hava hücumuna qarşı müdafiə kompleksini göndərib.
ABŞ administrasiyasındakı üç mənbəyə istinadən "Fox News" telekanalı bildirib ki, müdafiə kompleksinin komponentləri istirahət günlərində Rusiyanın Suriyada yerləşən Tartusdakı hərbi dəniz bazasına çatdırılıb. Telekanalın müsahiblərinin sözlərinə görə, "Antey-2500" kompleksinin Suriyada yerləşdirilməsinin motivləri anlaşılmazdır. Çünki İŞİD və "Ən-Nüsrə Cəbhəsi" terror təşkilatlarında aviasiya və ya qanadlı raketlər yoxdur. Hesab edilir ki, Rusiyanın müdafiə kompleksi potensial olaraq ABŞ tərəfindən mümkün təhdidə qarşı dura bilər. "Antey-2500" hədəfləri 250 kilometrə qədər vura bilir. Müdafiə kompleksindən daha çox rəqibin kiçik təyyarələri və qanadlı raketlərinə qarşı tətbiq edilir. Amma müdafiə kompleksi ortamənzilli ballistik raketləri də vura və rəqibin təyyarələri üçün maneələr yarada bilər. ABŞ-la Rusiya arasında Suriya üzrə ikitərəfli təmasların dayandırıldığını xatırladan telekanal hesab edir ki, "Antey-2500" kompleksinin Suriyada yerləşdirilməsi Rusiyanın Bəşər Əsəd rejiminə hərbi dəstəyini davam etdirəcəyinin açıq göstəricisidir. Bundan başqa məlumdur ki, Rusiya Suriyaya ən yeni S-300B4 zenit-raket kompleksini yerləşdirib. Bu zenit-raket kompleksləri hədsiz yüksək mənzillidir və qanadlı raketləri vura bilir. Amerika kəşfiyyatının məlumatına görə, bu komplekslər də ötən həftə sonu Rusiyanın Tartusdakı hərbi bazasına çatdırılıb. Hazırda sistem döyüş növbəsinə dayanmaq üçün hazırlanır. Bu, S-300B4 sistemlərinin Rusiyadan kənarda yerləşdirildiyi ilk haldır. Qeyd edək ki, S-300B4 hava hücumundan və raket hücumundan müdafiə sistemidir, quru qoşunlarının sərəncamındadır və daha əvvəlki versiya olan S-300B komplekslərini əvəz edir. Sistemin faəaliyyət radiusu 400 kilometrə çatır və o, orta mənzilli operativ-taktiki raketlərə qarşı tətbiq oluna bilər.
Ötən ilin noyabrında Rusiya rəsmən elan edib ki, Suriyada S-400 zenit-raket komplekslərini yerləşdirib. Beləliklə, Suriya məsələsində görə ABŞ-la Rusiya arasında münasibətlər gərginləşməkdədir. Bu gərginlik isə müharibə həddinə gedib çıxır.
Tahir TAĞIYEV
