Dünya geosiyasətində əsas çəkişmə predmetinə çevrilən Suriyada vəziyyət getdikcə daha gərgin xarakter alır. İndi bütün diqqət Bəşər Əsəd rejiminin Rusiya aviasiyasının yardımı ilə hücuma keçdiyi Hələbə yönəlib. Şəhər rejimin nəzarətinə keçərsə, bu, Qərbin dəstəklədiyi müxalifətin Suriyada məğlubiyyəti olacaq.
Belə vəziyyət həm də Rusiyanın artıq Yaxın Şərqdə əsas söz sahibinə çevrilməsində mühüm rol oynayacaq. Məhz belə bir vaxtda ABŞ dövlət katibi Con Kerri Suriyanın müxalifət təmsilçiləri ilə görüşündə onları Bəşər Əsəd rejiminin Rusiya və İranın əlindən xilas etmək üçün göstərdiyi diplomatik səylərin uğursuzluğa düçar olduğunu etiraf edib. Kerrinin müxalifətçilərlə söhbətinin audioyazısına istinadən "The New York Times" qəzeti yazır ki, Kerri prezident Barak Obamanın administrasiyasını Suriya münaqişəsinin nizamlanmasına dair diplomatik səyləri real güc tətbiqi təhdidi ilə möhkəmləndirməyə inandıra bilməyib. Üstəlik, Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov ona kələk gəlib.
Qəzetin yazdığına görə, Kerrinin müxaliflərlə görüşü ötən həftə Rusiya ilə Suriyada əldə edilmiş atəşkəs razılaşmasının iflasa uğramasından dərhal sonra baş tutub. Kerri deyib: "Fikrimcə, administrasiyada üç-dörd nəfər sizi istəyən var ki, onlar güc tətbiqini müdafiə edir, mənim isə arqumentlərim tükənib. Mən güc tətbiqinin tərəfdarı kimi çıxış edirdim, ancaq hər şey başqa cür oldu". Qəzetin yazdığına görə, görüşdə Kerri qeyd edib ki, Vaşinqton müxalifəti "İslam dövləti" və "Cebhat ən-Nusra" qruplaşması ilə döyüşlərdə müdafiə etməyə hazırdır, ancaq Suriya hakimiyyətinə loyal "Hizbullah"la birbaşa münaqişədə iştirak etməyə hazırlaşmır. Kerri onu da etiraf edib ki, Suriya müxalifətinə silah təchizatının genişləndirilməsi və ya münaqişəyə ABŞ-ın birbaşa qarışması xoşagəlməz nəticələrə səbəb olacaq: "Rusiya stavkanı qaldıracaq, İran stavkanı qaldıracaq. Orada "Hizbullah" və "Nusra"çıların sayı get-gedə artacaq. Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə bütün pullarını xərcləyəcək və sizlər hamınız məhv ediləcəksiniz". Görüşdə iştirak edən müxalifətçilərin bir neçəsi isə qəzetə deyib ki, Obama administrasiyasından kömək gözləməyin yersiz olduğunu eşidəndə ruhdan düşüblər və sınıblar. Türkiyənin Özyeğin Universitetinin professoru Məsud Haqqı Caşın bu vəziyyətdə bildirir ki, Rusiya yardıma gəlməsəydi, Əsəd rejimi çökmüşdü: "2015-cı ilin oktyabr ayında Əsəd rejimi Suriyanın yalnız 15 faizinə nəzarət edirdi. Hətta rejim çökmək ərəfəsində idi. Lakin Rusiyanın gəlməsi ilə Əsəd toparlana bildi". İndi isə Rusiya Əsədə qarşı olanları məhv edir və Qərb buna qarşı zəruri addımlar atmaqda acizlik nümayiş etdirir. Sadəcə, ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Mark Toner bəyan edib ki, Suriyada vəziyyətlə əlaqədar Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edilə bilər: "Bu bir çox variantlardan biridir, sanksiyalarla bağlı məsələni təhlil edirik. Bu mümkündür, lakin mən hazırda bu barədə hər hansı bəyanat vermək niyyətində deyiləm". Qeyd edək ki, bundan əvvəl Ağ Evin nümayəndəsi Coş Ernest Suriya hökumətinin hücumlarını dəstəklədiyi və Hələbdəki vəziyyətə görə Rusiyaya qarşı yeni sanksiyaların tətbiqini istisna etməyib. Amma ötən dövr göstərir ki, Rusiyanı sanksiyalarla saxlamaq mümkün deyil. Ekspertlər Ağ Evin Suriyada münaqişəyə son qoyulması üçün nə effektiv planı, nə də yaxşı variantları olduğunu bildirir. Moskva isə Suryiada hərbi əməliyyatlarının ildönümünü Suriya hökuməti ilə birlikdə üsyançıların sonuncu istinadgahı olan Hələbdə bombardmanları instensivləşdirməyə söz verməklə qeyd edir. 250 mindən çox insan su ehtiyatları, qaçqın düşərgələri, xəstəxanalar və humanitar yardım təchizatı da daxil olmaqla mühüm obyektlərin bombardman edildiyi şəhərdə ilişib qalıb. Almaniya kansleri Angela Merkellə telefonla danışan Barak Obama hücumları barbarlıq aktı adlandırıb. Bombardmanlar Moskva və Vaşinqton arasında münaqişənin diplomatik yolla həlli səylərinin çıxılmaz nöqtəyə gəlməsinə gətirib çıxarıb. Bu durumda Sergey Lavrov ABŞ-ın Suriyada bombardmanlara görə diplomatik danışıqları dayandırması ilə bağlı hədələrini qəbuledilməz və kədərli hal adlandırıb. ABŞ-ın Suriyada keçmiş səfiri Robert Ford ABŞ və Rusiyanın baxışlarında fundamental fərqlər olduğuna görə iki ölkə arasında böhranın həlli səylərinin dönüş nöqtəsi yarada bilməyəcəyini bildirib. 2011-2014-cü illər arasında səfir olan Ford deyib ki, Amerikanın əsas prioriteti əks-terror olduğu halda, Rusiyanın əsas hədəfi Əsəd hökumətinin hakimiyyətdə qalmasını təmin etməkdən ibarətdir. Ekspertlərin bir hissəsi isə Birləşmiş Ştatların kifayət qədər iş görmədiyini bildirir. Müharibə Tədqiqatları İnstitutunun təhlilçisi Cenevyev Kasaqrandenin fikrincə, ABŞ heç vaxt Suriya münaqişəsinin əsaslı həlli üçün kifayət qədər iş görməyib: "Bu, ABŞ-ı bir çox cəhətdən məhdudlaşdırır". Təhlilçinin sözlərinə görə, Rusiya ilə birgə səylərə son qoyulmalıdır: "Tamamilə aydındır ki, bu danışıqlar kifayət deyil və onların bir nəticəsi olmayacaq. ABŞ, Rusiya Suriyada vətəndaş müharibəsində döyüşən tərəf olduğu halda, Rusiya ilə tərəfdaşlığı heç bir şərtlə qəbul etməməlidir". Beləliklə, yaranmış vəziyyət Rusiyanın Yaxın Şərqdə indi Qərbi məğlub edərək əsas söz sahibinə çevrilməkdə olduğunu göstərir.
Nahid SALAYEV
