Rusiya və ABŞ arasında Suriya ziddiyyəti özünün daha təhlükəli mərhələsinə qədəm qoymağa başlayır. Xüsusən də rus hərbi təyyarələrinin Hələbi bombalaması və şəhərin müxaliflərdən geri alınması istiqamətində atılan addımlar olduqca gərgin bir durum formalaşdırmağa başlayıb. ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Samanta Pauer isə Rusiyanın Suriyadakı fəaliyyətini vəhşilik adlandırıb.
ABŞ Dövlət katibi Con Kerri Hələb şəhərində baş verən bombardmanlara görə birbaşa Rusiyanın məsuliyyət daşıdığını bildirib. Con Kerri sentyabrın 28-də rusiyalı həmkarı Sergey Lavrova zəng edərək, Hələbdə əməliyyatlar dayandırılmazsa, danışıqlar prosesinin dondurulacağını, cihadçılara qarşı birgə əməliyyat planının üstündən xətt çəkəcəklərini bildirib. O, Suriya qoşunlarının Hələbə hücumlarını dayandırması üçün Rusiyadan Əsədi sıxışdırmağı tələb edib.
Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə bildirib ki, ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya Suriyada tərəfləri toqquşmadan ayırmağa qadir deyil: "Təəssüf ki, tərəflərin geri çəkilməsini təmin etməyə hazır olduqlarını bildirən koalisiya öhdəsinə götürdüyü vəzifələri həyata keçirməyə qadir deyil. Bu olmadan isə atəşkəs rejiminin mənası itir".
Bu arada Suriyada vəziyyət getdikcə pisləşir. ABŞ-ın "ABC News" kanalının məlumatına görə, Suriya və Rusiya silahlı qüvvələri bir həftəyə yaxındır Suriyanın Hələb şəhərini bombalayır, ərazini terrorçulardan təmizlədiklərini deyirlər. Bir neçə xəstəxana, çörəkxana yerlə-yeksan edilib. Qeyd olunur ki, keçən həftə şəhərə 1700 bomba zərbəsi endirilib, minə yaxın adam, o cümlədən yüzlərlə uşaq ölüb. "Ağ dəbilqəlilər" xilasetmə təşkilatı Hələbdə cəmi 30 həkimin qaldığını, ordunun kaset və bunker əleyhinə bombalardan istifadə etdiyini bildirir.
Hələbdə baş verənlər Vaşinqtonda ciddi etiraz doğurub. ABŞ prezidenti Barak Obamanın administrasiyasında Suriya hökumət qoşunlarının Rusiyanın dəstəyi ilə Hələbə hücumuna cavab olaraq daha sərt tədbirlər barədə müzakirələr başlayıb. Hesab edilir ki, regionun ən əhəmiyyətli şəhərinin hökumət güclərinin nəzarətinə keçməsi Suriya prezidenti Bəşər Əsədin hakimiyyətinin bərpası anlamına gələcək və müxalifətə dağıdıcı zərbə vuracaq. Buna qarşı ABŞ-ın atacağı sərt addımlara gəlincə, bura xüsusi halda Fars körfəzindəki müttəfiqlərin Suriya müxalifətinə daha müasir silahları çatdırmasına icazənin verilməsi aiddir. Bundan başqa, müxalifət qruplaşmalarına hərbi təlimin keçirilməsi, həmçinin Aralıq dənizinin şərq hissəsində hərbi dəniz və hərbi hava güclərinin genişləndirilməsi, ABŞ xüsusi əməliyyat güclərinin əlavə kontingentinin göndərilməsi Vaşinqtonun ata biləcəyi sərt addımlar arasındadır.
Xarici siyasət üzrə ekspertlər qeyd edir ki, Obama Suriya ordusunu bombardman etməməklə səhvə yol verib. Ekspertlər 2013-cü il avqustun 21-də Suriya rejiminin kimyəvi silah tətbiq edərək "qırmızı xətt"i keçməsini xatırladır. Lakin etiraf olunur ki, daşınabilən zenit-raket komplekslərinin müxalifət güclərinə çatdırılması risqli görünür.
Amma ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Con Kirbi deyib ki, Obama administrasiyası münaqişənin həllindən ötrü "diplomatiyadan kənar" variantları gözdən keçirir. "The Wall Street Journal"ın Amerika rəsmilərinə istinadla yaydığı məlumata görə, Birləşmiş Ştatlar Suriyadakı qiyamçılara silah verilməsi barədə müzakirələri bərpa edəcək. Ordudan qorunmağa çalışan qiyamçıların silahla təmin olunması məsələsi əvvəl də müzakirə edilirdi, söhbət dövlət katibi Con Kerrinin Rusiya ilə danışıqlarına imkan vermək məqsədilə bağlanmışdı. "The Wall Street Journal" yazır ki, administrasiyanın "B planı" adlandırdığı plan qiyamçıların rus və Suriya mövqelərini uzaqdan vurmaq imkanı verən silahlarla təmin olunmasını nəzərdə tutur. Obama administrasiyası qiyamçıların hava hücumundan müdafiə sistemi ilə təminatını istisna edirdi, ancaq bəzi rəsmilər bu məsələnin də gündəmdə olduğunu bildirir.
Rəsmilərin sözlərinə görə, Suriya və Rusiyanın Hələbdəki əməliyyatlarının sürəti Ağ Evi müzakirələri tezləşdirməyə və öncə ehtiyatla yanaşdığı variantlara baxmağa vadar edir. Belə ki, Birləşmiş Ştatlar regiondakı müttəfiqlərinin, o cümlədən Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanının da Suriyadakı qiyamçıları silahlandırmasına imkan verə bilər. İstənilən halda isə bütün bunlar Rusiya və ABŞ arasında böyük ziddiyyətə rəvac verir.
Rusiya Dövlət Dumasının Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Aleksey Puşkov bu məsələdə ABŞ-ı ittiham edir. O bildirir ki, ABŞ, Suriyada sülhün əldə edilməsindən çox, Əsədin getməyini istəyir. Siyasətçinin sözlərinə görə, ABŞ 2011-ci ildə Əsədi devirmək üçün plan cızıb: "Məncə, ABŞ-ın Suriya ilə bağlı strategiyasında başı qarışıb. Əslində, onların strategiyası olmadığı üçün vəziyyət belə bir hal alıb. ABŞ-ın yeganə məqsədi Əsədi devirməkdir. 2011-ci ildən bu siyasətdən əl çəkmirlər. Yalnız Suriyada vətəndaş müharibəsindən əvvəl başlıca hədəfi gizli saxlamaq üçün diplomatik manevrlər edirdilər. Diplomatiya isə ana hədəfi gizlətmək üçün vasitədir".
Tahir TAĞIYEV
