"Putin Özbəkistanda rəhbərliyə iddialı şəxslərə Rusiyanın mesajını şəxsən çatdırmağa gedib"
Çində "20-lər" sammitində iştirak etdikdən sonra Rusiya prezidenti Özbəkistana baş çəkib. Onun səfərinin məqsədi İslam Kərimovun məzarını ziyarət etmək və mümkün davamçıları ilə görüşlər keçirmək olub. Maraqlıdır ki, Putin Kərimovun dəfn mərasimində iştirak etmək üçün Özbəkistana səfər etməmişdi.
Putinin Özbəkistana bu səfərindən hansı nəticələri gözləmək olar?
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının sədr müavini Elşən Mustafayev qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, Putinin bu səfəri bir neçə aspektdən önəmlidir: "32 milyon əhalisi olan və Orta Asiya regionunun mərkəzi hissəsində 447.400 kvadrat km. ərazidə yer alan, şərqdə Qırğızıstan, şimalda Qazaxıstan, cənubda Türkmənistan, Əfqanıstan və Tacikistanla həmsərhəd olan Özbəkistan həm coğrafi mövqeyi, həm təbii sərvətləri, həm də son illərdə ABŞ-ın Rusiya ilə kəskinləşən nüfuz savaşında artan geosiyasi əhəmiyyəti baxımından önəmli ölkə sayılır.
26 il ərzində ölkənin dəyişməz lideri olmuş İslam Kərimovun epoxası artıq bitib. Mərhum prezidentin yürütdüyü siyasəti birmənalı olaraq rusiyapərəst də saymaq olmazdı.
Özbəkistanın Qərb və Rusiya üçün əhəmiyyəti ilk növbədə bu ölkənin təbii sərvətləri ilə bağlıdır. Məlumat üçün bildirək ki, Özbəkistan ildə 3.5 milyon ton neft hasil edir, təsdiq olunmuş neft ehtiyatlarının həcmi 530 milyon ton, geoloji neft ehtiyatlarının həcmi isə 5 milyard ton təşkil edir. Təbii qaz hasilatına görə bu ölkə dünyada 11-ci yeri tutur və illik 60-70 milyard kubmetr qaz hasil edir.
Qərb Rusiyanın qaz asılılığından çıxmaq üçün məhz Orta Asiyanın təbii ehtiyatlarına arxalanır və 2018-ci ildə istifadəyə veriləcək TANAP qaz xəttinə gələcəkdə Orta Asiya dövlətlərinin də qoşulması nəzərdə tutulub. Eyni zamanda Çinin artan iqtisadiyyatının enerji tələbatını ödəmək və Özbəkistanda mövcud olan iqtisadi mövqelərini saxlaması baxımından bu ölkə Pekin üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
İslam Kərimov Rusiyanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına, İqtisadi Birliyinə, Gömrük İttifaqına qoşulmurdu. Rusiyanın ənənəvi olaraq özünün təsir çərçivəsində hesab etdiyi Orta Asiyaya tam nəzarəti bərpa etməsinə məhz bu amillər mane olurdu. Qeyd edək ki, qonşu Qırğızıstan və Tacikistanda Rusiya hərbi bazaları mövcuddur.
Bu baxımdan da Putin üçün Özbəkistana bundan sonra kimin rəhbərlik edəcəyi olduqca önəmli görünür.
İslam Kərimovun özündən sonra varis müəyyən etməməsi siyasi sabitliyin pozulması üçün risq hesab edildiyi üçün, bütün maraqlı tərəflər prosesi izləyir. Hesab edirəm ki, Putinin Özbəkistana etdiyi səfər məhz bu faktorları razılaşdırmaqla bağlıdır. Putin Özbəkistanda rəhbərliyə iddialı şəxslərə Rusiyanın mesajını şəxsən çatdırmağa gedib".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
