şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Dünyada Metsamor AES-in bütün oxşarları çoxdan qapadılıb

Image


Baxmayaraq ki, mütəxəssislər digər faydalı qazıntılarla müqayisədə nüvə enerjisini "təmiz enerji" kimi təsvir edirlər, AEBA (Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik) kimi aidiyyəti beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müəyyən olunmuş istifadə qaydalarına riayət olunmadığı təqdirdə atom elektrik stansiyalarının səbəb olacağı mümkün ziyan qaçılmazdır. Trend-in məlumatına görə, bu barədə Argentinanın "Equilibriumglobal" portalında dərc olunmuş "Metsamor: yeni-köhnə nüvə təhlükəsi?" adlı məqalədə deyilir.

Məqalədə qeyd edilir ki, 26 aprel tarixində dünya mətbuatı Ukraynanın şimalında, Belarusla sərhəddə yerləşən nüvə reaktorunda baş vermiş partlayışın törətdiyi Çernobıl faciəsinin 30 illiyini yad etdi. Dağıdıcı effekt, kabusa çevrilmiş əhali və hələ də davam edən zəhərlənmə baş vermiş hadisənin çoxsaylı nəticələrindən yalnız bəziləridir. Bu gün sosial şəbəkələrdə həmin ərazidə məskunlaşmış əhalinin çəkdiyi əziyyət və onun nəticələrini əks etdirən şəkillərə rast gəlinir. Eynilə, fərqli hadisənin baş verdiyinə baxmayaraq, beynəlxalq əhəmiyyətli təsirə malik Fukuşima hadisəsi də yaşayış zonaları yaxınlığında nüvə reaktorlarının yerləşdirilməsindən imtina olunması ilə bağlı fikirlər doğurmuşdur.

Göstərilmiş hallar beynəlxalq ictimai rəydə ən üzdə olanlar olsa da, qeyd olunmalıdır ki, hazırda 30 ölkədə 400 fəaliyyətdə olan nüvə reaktoru mövcuddur və 60-ı tikilməkdədir. ABŞ, Yaponiya, Rusiya bu sahədə liderdir.

Biz o haldan bəhs edirik ki, atom elektrik stansiyası təhlükəsizlik tələblərinə cavab vermir. Sovet dövründə tikilmiş, mümkün qəza ehtimalı qarşısında kövrək olan köhnə texnologiya və mexanizmləri ilə risk təhlükəsinə malik, son dövrlərdə diqqəti çəkən Metsamor AES-in halında olduğu kimi.


Metsamor nədir?

Metsamor Ermənistanın paytaxtı Yerevandan yalnız 36 km. məsafədə, məhz eyniadlı şəhərdə yerləşən, SSRİ dövründə tikilmiş atom elektrik stansiyasıdır. Təqribən 30 il istifadə müddəti olan iki bazalt reaktoru ölkəni 1976 və 1980-ci illərdə enerji ilə təchiz etmişdir.

Regionun yüksək seysmikliyini nəzərə alaraq ilk reaktorun qurulmasından etibarən risk mövcud idi. Onlar bu tip coğrafi şəraitdə tikilməsi nəzərdə tutulan ilk rus reaktorları idi. 80-ci illərdə daha iki reaktorun quraşdırılması nəzərdə tutulmuşdur, lakin Çernobıl faciəsindən sonra bu baş tutmadı.

Qeyd etmək vacibdir ki, 1988-ci ildə Ermənistanda ən azı 25 min adamın ölümü ilə nəticələnmiş güclü zəlzələ baş vermişdir. Hadisə ölkənin şimal-şərqində baş vermiş, onun nəticəsində AES zədələnməmiş və fəaliyyətini davam etdirmişdir. Buna baxmayaraq növbəti ildə zəlzələ nəticəsində seysmiklik ilə bağlı yaranmış təhlükəsizlik problemləri səbəbindən AES bağlanmışdır.


Nüvə qəzasından daha artıq

İlkin olaraq müəyyən etmək olar ki, risklərdən birincisi coğrafi xarakter daşıyır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Metsamor Ermənistandakı 6.9 ballıq zəlzələdən sonra bağlanmışdır. Fukuşima göstərdi ki, seysmik aktivliklə bağlı risklər diqqətdən kənarda saxlanıla bilməz. Metsamor şəhəri Türkiyə və Gürcüstanın şərq sərhədlərinin yaxınlığında yerləşir. Təhlilçilərin və mütəxəssislərin fikrincə, Metsamorda bircə təbii fəlakət bu regionların qısa müddət ərzində yüksək radioaktivliyə məruz qalmasına gətirib çıxara bilər.

Bu nüvə stansiyasının seysmik cəhətdən və ölkənin maliyyə problemləri səbəbindən təhlükəsizliyi narahatlıq doğuran yeganə məsələ deyildir. Metsamor ətrafında digər problemlər reaktiv və nüvə materiallarının qaçaqmalçılığı, nüvə tullantılarının qeyri-qanuni daşınması, Ermənistan ərazisindən yüksək zənginləşdirilmiş uranın və Sezium-137 maddəsinin qaçaqmalçılığıdır. Belə ki, Gürcüstanda Yaxın Şərq regionuna 200 milyon ABŞ dolları məbləğində Uran-238 maddəsinin satışını planlaşdıran və bu stansiyanın işçiləri olan şəxslərin həbsinə dair məlumatlar vardır.

Nəzarətin yoxluğu və qeyri-qanuni fəaliyyəti həyata keçirən qruplar təhlükə mənbəyidir. Belə ki, bu maddələr "çirkli bombalar" və partlayış zamanı radioaktivliyi artıran digər dağıdıcı materialların hazırlanmasında istifadə oluna bilər. Bu baxımdan radioaktiv maddələr həmçinin zərərli məqsədlər üçün istifadə oluna bilər. Nəzarətsiz radioaktiv mənbələr eyni zamanda ətraf mühitə və insan sağlamlığına zərər vurmaq potensialına malikdir. Onların qeyri-qanuni dövriyyəsi və diqqətdən kənarda saxlanılması ağır ekoloji və iqtisadi nəticələrə gətirib çıxara bilər.

Ermənistanın AEBA-nin "Nüvə silahlarının yayılmaması ilə bağlı Saziş"i, "Nüvə Materiallarının Fiziki Mühafizəsinə dair Konvensiya", "Nüvə Təhlükəsizliyinə dair Konvensiya", "Nüvə Terrorizminin Qarşısının alınmasına dair Beynəlxalq Konvensiya, "Radioaktiv Maddələrin Fiziki və Texnoloji Təhlükəsizliyi ilə bağlı Davranış Məcəlləsi", "Radioaktiv Maddələrin İdxal və İxracına dair Bələdçi", həmçinin BMT-nin TŞ-nın 1373 (2001) və 1540 (2004) nömrəli nüvə, kimyəvi və bioloji silahların yayılmasının qarşısının alınması ilə bağlı qətnamələri çərçivəsində öhdəlikləri vardır.

Radioaktiv materialların və nüvə tullantılarının qeyri-qanuni daşınması ilə məşğul olan şübhəli şəxslərin həbs edilməsi ilə bağlı insidentlərin sayı Qafqazda həyəcan siqnalı üçün bir səbəbdir və bu narahatlıq regiondan da kənara yayılır.

Yerevandan gözlənilən odur ki, qeyri-qanuni fəaliyyətlə məşğul olan bu marjinal qrupların üzərində nəzarət siyasətində radikal dəyişiklik edəcəkdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu hallar getdikcə daha çox təkrarlanmağa başlayır və silahlar üçün nüvə materiallarının əldə edilməsi məqsədilə müxtəlif fürsətlərdən istifadə edilir.

Məsələ ilə bağlı ilkin reaksiyalar və rəylər Metsamor stansiyasının ləğv edilməsindən ibarətdir. Mətbuatda stansiyanın yaratdığı əsas risklər onun köhnə texnologiya və zəif mühafizəyə malik olması ilə əlaqələndirilir.

Qlobal miqyasda terrorizm təhlükəsinin ölçülərini qeyd etməyə isə ehtiyac yoxdur. Fəaliyyətini başa vurmuş Metsamor stansiyasının təhlükəsizliyindəki zəiflikdən istifadə edən qaçaqmalçılarla bağlı insidentlər regionun yeganə narahatlığı deyil. Aleksandr Murinsonun da qeyd etdiyi kimi, bu, artıq yalnız Qafqazın problemi deyil və bu problemin yayılması dünyanın terrorizmə qarşı mübarizə aparan bütün orqanlarının iş masalarının üzərində olan bir məsələdir.


Avropa İttifaqının mövqeyi

2010-2011-ci illər ərzində Aİ Metsamorun, 1999-cu ildə onun fəaliyyətinin dayandırılması ilə bağlı imzalanmış müqavilədə nəzərdə tutulduğu kimi, 2016-cı ilə qədər bağlanması ilə bağlı çağırışlar etmişdir.

7 il qabaq Aİ-nin nümayəndəsi həmin qurğunu "bütün region üçün təhlükə" adlandırmış və Metsamorun bağlanmasının maliyyələşdirilməsi üçün 200 milyon avro borcun verilməsini təklif etmişdir. Lakin Ermənistan ölkə enerjisinin 40%-ni verdiyini nəzərə alaraq təklifi rədd etmişdir.

Aİ onu Şərqi Avropada və keçmiş SSRİ məkanında qurulmuş bütün sovet reaktorları arasında "ən qədim və daha az etibarlı" kimi xarakterizə etmişdir. Bu narahatlıq Avropa Şurasının 9148 saylı, 27.06.01 tarixli, 9336 saylı, 31.01.02 tarixli, 9444 saylı, 07.05.02 tarixli sənədlər də daxil olmaqla, müxtəlif sənədlərində öz əksini tapmışdır.

Aİ-nin Ermənistandakı keçmiş nümayəndəsi Traian Hristea Avropa Qonşuluq Siyasəti ilə bağlı məlumat təqdim edərkən bildirmişdir ki, ziddiyyət aradan qaldırılana qədər Metsamorun gələcəyi tərəflər arasında münasibətlər gündəmində vacib mövzulardandır.

Metsamorun quruluşu Aİ-yə daxil olmamışdan qabaq Bolqarıstan və Slovakiyada bağlanması tələb olunmuş atom elektrik stansiyaları ilə eynidir.



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 10:03
Tramp İrana yeni hücumla bağlı yeni tarix açıqladı – nələrin baş verəcəyini görəcəyik…

20.11.2026 / 09:47
Abşeron-Xızı Təhsil İdarəsinin müdiri yeni vəzifəyə təyin edildi...

20.11.2026 / 09:30
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi 2027-ci il üzrə kiçik və böyük qrant müsabiqələrini elan edir

20.11.2026 / 09:20
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü olub - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Ho Şi Minin məqbərəsini ziyarət etdi - FOTO

20.11.2026 / 08:21
Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü gündəmdə - yalnız ərazi güzəşti qarşılığında…

20.11.2026 / 08:11
Netanyahunun əsas rəqibi hərəkətə keçdi - Ayzenkot ərəb partiyaları ilə koalisiyaya gedir

20.11.2026 / 08:10
Prezident İlham Əliyev Hanoyda “İnqilab şəhidləri” abidəsini ziyarət edib - FOTO

20.11.2026 / 08:01
Senat Trampın İrana qarşı müharibə səlahiyyətini məhdudlaşdırmaq cəhdini rədd etdi

20.11.2026 / 00:45
Beynəlxalq Məhkəmədən tarixi qərar... Myanma Arakan müsəlmanlarına qarşı rəsmən soyqırımda ittiham olundu – təzminat ödəyəcəklər…

20.11.2026 / 00:11
Qarakənd faciəsindən 35 il ötür...

20.11.2026 / 00:01
Bu gün Ağdam Şəhəri Günüdür - Qarabağın dirçəliş rəmzinə çevrilən Ağdam...

19.11.2026 / 22:53
Azərbaycan tarixinin öyrənilməmiş səhifələri

19.11.2026 / 22:35
Sadiq həmişə müharibənin qələbə ilə bitəcəyini deyirdi…

19.11.2026 / 21:58
Yeni prezident seçkilərinə qədər Əkrəm İmamoğluna “siyasətlə məşğulluq” qadağası qoyuldu...

19.11.2026 / 21:35
“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ