Rəşad Bayramov: “Moskva bu səhifəni bağlanmış hesab etmir və geri dönüş imkanlarını saxlamağa çalışır”
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Rusiya ilə Azərbaycan arasında mədəni və humanitar əlaqələrin son zamanlar zəiflədiyini və indi gücləndirilməli olduğunu bildirib. Xarici İşlər Nazirliyinin MDB ölkələri üzrə Dördüncü Departamentinin direktoru Mixail Kaluqin TASS-a müsahibəsində bildirib ki, sıx mədəni və humanitar əlaqələr olmadan tam hüquqlu ikitərəfli əməkdaşlıq mümkün deyil.
"Təəssüf ki, son zamanlar məhz bu sahə zəifləyib və indi onları gücləndirməyin vaxtıdır. Ümid edirik ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycanda Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzini bərpa edəcəyik" – deyə Kaluqin qeyd edib.
Məlum olduğu kimi, 2025-ci ilin fevralında Bakıdakı Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzinin (“Rus Evi”) fəaliyyəti dayandırılıb və binası boşaldılıb. Ancaq Rusiya hələ də bu məsələni birdəfəlik bağlamaq istəmir və nəyəsə ümid edir. Maraqlıdır, “Rus Evi” yenidən bərpası mümkündürmü?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov buna bir neçə prizmadan yanaşdı: “Kaluqinin səsləndirdiyi fikirlər Moskvanın Azərbaycanla münasibətlərdə “yumşaq güc” alətlərinin zəifləməsindən narahat olduğunu göstərir. Əslində məsələ yalnız mədəniyyət mərkəzinin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Söhbət faktiki olaraq uzun illər ərzində formalaşdırılmış humanitar təsir mexanizmlərinin, informasiya platformalarının və ictimai əlaqə şəbəkələrinin gələcəyindən gedir. Bakıdakı “Rus Evi”nin fəaliyyətinin dayandırılması da məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Azərbaycanın “Rus Evi”nin fəaliyyətinin dayandırılması ilə bağlı qərar qəbul etməsi təsadüfi deyildi. Son illərdə regionda geosiyasi balans dəyişib, Azərbaycan həm siyasi, həm hərbi, həm də iqtisadi baxımdan daha müstəqil xətt yürütməyə başlayıb. Xüsusilə 44 günlük müharibədən sonra rəsmi Bakı xarici təsir imkanlarına qarşı daha həssas və selektiv davranır. Bu fonda “Rus Evi” kimi qurumların fəaliyyəti artıq sadəcə mədəniyyət və dil təbliği məsələsi kimi yox, həm də siyasi və informasiya təsiri elementi kimi nəzərdən keçirilir”.
R. Bayramovun fikrincə, Rusiya postsovet məkanında humanitar institutları strateji alət hesab edir: “Rossotrudniçestvo” xətti ilə fəaliyyət göstərən “Rus Evləri” Moskvanın xarici siyasət konsepsiyasında rus dili, rus mədəniyyəti və Rusiya narrativlərinin yayılması üçün platforma rolunda çıxış edir. Buna görə də Bakıda bu mərkəzin bağlanması Kreml üçün yalnız simvolik deyil, həm də praktiki itki sayılır. Kaluqinin açıqlaması da göstərir ki, Moskva bu səhifəni bağlanmış hesab etmir və gələcəkdə müəyyən formatda geri dönüş imkanlarını saxlamağa çalışır. Lakin “Rus Evi”nin əvvəlki formada bərpası real görünmür və bunun bir neçə səbəbi var. Birincisi, Azərbaycan hazırda xarici humanitar institutların fəaliyyətinə daha sərt nəzarət modeli tətbiq edir. İkincisi, Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində Kremlin səhv mövqeyi nəticəsində əvvəlki illərlə müqayisədə etimad çatışmazlığı yaranıb. Ən nəhayət, Azərbaycan balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunda artıq təkcə Moskva amilinə bağlı qalmaq istəmir və Türkiyə, Türk Dövlətləri Təşkilatı, Qərb və Orta Asiya istiqamətləri üzrə humanitar əlaqələri genişləndirir. Bununla belə, hansısa şəkildə humanitar əməkdaşlığın müəyyən səviyyədə davam edəcəyi də təbiidir. Sadəcə belə əməkdaşlıq daha şəffaf, məhdud və qarşılıqlı hörmət prinsipləri əsasında qurulmaqla mümkün ola bilər. Yəni başqa sözlə əgər gələcəkdə “Rus Evi”nə bənzər hansısa platforma yenidən fəaliyyət göstərərsə, bu artıq əvvəlki siyasi və ideoloji imkanlara malik olmamalıdır. Dövlətinin nəzarət mexanizmləri daha sərt olmalı və fəaliyyət çərçivəsi əsasən klassik mədəni-humanitar layihələrlə məhdudlaşmalıdır. Yəni məsələ təkcə bir binanın açılıb-bağlanması deyil, söhbət Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində yeni siyasi reallığın formalaşmasından gedir”.
Vidadi ORDAHALLI
