Fransanın Afrikada uzun müddət itirdiyi dövr başa çatdı. İndi ölkə, yeni şüarlar altında olsa da, orada iqtisadi mövcudluğunu gücləndirəcək. Regionla münasibətlərin yenidən qurulması üçün başlanğıc nöqtəsi 12 mayda Keniyanın Nayrobi şəhərində başa çatan iki günlük "Africa Forward" sammiti oldu. Zirvə görüşündə Fransa prezidenti Emmanuel Makron Afrika dövlətlərinin iqtisadiyyatına on milyardlarla avro investisiya qoymaq niyyətində olduğunu açıqlayan bir çıxış etdi. Bildirdi ki, qoşunlarını faktiki olaraq Afrikadan çıxaran ölkəsinin Afrika qitəsini Çinə, ABŞ-a, Rusiyaya və ya Türkiyəyə vermək niyyəti yoxdur və orada öz maraqlarını qorumaq niyyətindədir.
"Africa Forward" sammiti Makronun özü və Keniya prezidenti Uilyam Ruto tərəfindən təşkil edilib. Tədbir Parisin Afrika dövlətləri ilə münasibətlərini yenidən qiymətləndirməsinin əlaməti olaraq əlamətdar bir hadisəyə çevrilib. Əvvəllər Fransa oradakı əsasən hərbi iştirakını davamlı olaraq azaldırdı, lakin indi onu artıracaq. Makrona görə, bu yenidən başlama 23 milyard avro investisiya ilə başlayacaq. Fransa prezidenti onların həyata keçirilməsi üçün müddət müəyyən etməyib. Bu investisiya proqramında Fransadan özəl və dövlət vəsaitləri 14 milyard avro təşkil edəcək. Qalan 9 milyard avro regionun enerji sektorunu, rəqəmsal texnologiyaları, kənd təsərrüfatını, süni intellektini və dəniz iqtisadiyyatını inkişaf etdirməkdə maraqlı olan afrikalı investorlar tərəfindən yatırılacaq. Makrona görə, bütün bunlar Aralıq dənizinin hər iki tərəfində təxminən 250.000 iş yeri yaradacaq. Bu çoxdur, yoxsa azdır? Təkcə 2024-cü ildə Afrikaya birbaşa Çin investisiyası təxminən 44 milyard dollar təşkil edib. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, Fransa əvvəllər Makronun elan etdiyi miqyasda Afrikaya maliyyə investisiyaları qoymayıb.
Uzun müddət Parisin keçmiş müstəmləkələri ilə münasibətləri qeyri-rəsmi olaraq "Françafrique" kimi tanınan siyasət çərçivəsində inkişaf etdirilib. Onun əsas məqsədi keçmiş müstəmləkələrində Fransanın təsirini qorumaq idi. Zamanla bu siyasət öz təsirini itirdi. Fransız müstəmləkəçiliyinə qarşı narazılıqla birləşən "Françafrique" əvvəllər Fransa hakimiyyəti altında olan bir çox ölkəni Parisə qarşı çevirdi. Məsələn, Fransa-Əlcəzair münasibətlərində gərginlik davam edir. Makron ölkəsinin keçmiş müstəmləkələrinə qayıtmağa çalışdığına dair şübhələrdən uzaq durmağa çalışdı. Onun sözlərinə görə, Fransa hakimiyyəti artıq bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsipi əsasında münasibətlər qurmağa sadiqdir: "Mən artıq Fransanın Afrikanı özünün şəxsi təsir dairəsi kimi görməsini istəmirəm". Buna baxmayaraq, Fransanın qitədəki mövcudluğunu gücləndirmək cəhdi göz qabağındadır. Afrika tərəfdaşları ilə münasibətlərə yeni yanaşma haqqında çox danışılsa da, Parisin geosiyasi məqsədləri əhəmiyyətli olaraq qalır. Yelisey Sarayının bölgəni digər ölkələrə, xüsusən də son illərdə bir çox Afrika ölkəsi üçün əsas ticarət tərəfdaşı və investor halına gələn Çinə güzəştə getməyə hazır olması ehtimalı azdır. Keniyalı həmkarları ilə sammitin təşkili Fransanın təkcə bölgədəki son hərbi bazasının qaldığı Cibuti kimi keçmiş müstəmləkələrini deyil, həm də Parislə müstəmləkə keçmişi ilə əlaqəsi olmayan ölkələri tərəfdaş kimi qəbul etməyə hazır olduğunu göstərir. Keniya Britaniya müstəmləkəsi idi və ingilisdilli ölkə olaraq qalır. Bununla yanaşı, Sahel qeyri-sabit sosial-siyasi və iqtisadi vəziyyəti qonşu ölkələrə təsir edən qeyri-sabit bir bölgə olaraq qalır. Sahel Atlantik okeanından Hind okeanına qədər uzanan 12 ölkədən ibarətdir. Bunlara Mavritaniya, Mali, Niger, Çad, Cənubi Sudan, Sudan, Efiopiya, Somali və digərləri daxildir. Ən böyük beynəlxalq narahatlığa üç ölkə səbəb olur: Niger, Mali və 2020-ci illərin əvvəllərində hərbi çevrilişlərin baş verdiyi Burkina Faso.
Samirə SƏFƏROVA
