Elşən Manafov: “İordaniya ilə birgə sammitin keçiriləcəyi barədə AB-nin qəbul etdiyi qərar rəsmi Brüsselin...”
Yanvarın 8-də İordaniyanın paytaxtı Ammanda ilk Avropa İttifaqı-İordaniya sammitinə start verilib. Tədbirə Aİ Şurasının prezidenti Antonio Koşta və Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayen qatılıb. Əsas müzakirə mövzusu Yaxın Şərqdəki vəziyyət və regional təhlükəsizlikdir.
Maraqlıdır, Avroittifaqın indiki şəraitdə atdığı bu addım - İordaniya ilə yaxınlaşmaq, bu ölkəni prosesə cəlb etmək nə deməkdir? Ukrayna üstündə Aİ-ABŞ münasibətlərinin gərginləşdiyi bir vaxtda, Qrenlandiya ilə bağlı Brüssel-Vaşinqton münasibətlərinin gərginləşdiyi bir vaxtda belə bir addımın atılması nə kimi qənaətə gəlməyə əsas verir? Nəzərə almaq lazımdır ki, İordaniya ABŞ-ın tarixi müttəfiqidir. Hətta belə bir məlumat var ki, ABŞ hər ay İordaniyada dövlət məmurlarının əmək haqqının ödənilməsi üçün 9 milyon dollar xərcləyir. Yəni onların əmək haqlarını ABŞ ödəyir. Belə bir şəraitdə ABŞ-ın “arxa baxçasına” Aİ-nin belə müdaxilə etməsi hansı niyyətin təzahürüdür? İordaniyanı ABŞ-dan qoparmaq istəyirlər? Bir sözlə, Aİ-nin bunda məqsədi nədir?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafov buna bir neçə aspektdən yanaşdı: “Yaxın Şərqin regional təhlükəsizlik problemlərinin həlli, habelə stabilliyin qorunmasında İordaniya əlahiddə çəki və nüfuza malik olan dövlətlərdəndir. Regional əlaqələrin inkişafı, ticari, iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsində, regionda geosiyasi nüfuz dairəsi uğrunda gedən mübarizədə İordaniya bir qayda olaraq öz siyasi iradəsi, iqtisadi təzyiq imkanları ilə seçilən ərəb dövləti olub. İsraillə ərəb dünyası arasında etimada əsaslanan münasibətlərin qurulmasında İordaniyanın özünəməxsus rolu olub. Hazırda, region və onun ətrafında qlobal təhdidlərin artması konteksində Aİ-nin İordaniya ilə qarşılıqlı maraq və mənfəətə əsaslanan münasibətlərin genişlənməsinə olan marağı ABŞ və AB arasında bir sıra qlobal layihələrə münasibətdə fərqli baxışların üzə çıxdığı şəraitdə rəsmi Brüsselin Yaxın Şərqdə ABŞ-la müttəfiqlik münasibətlərinə malik dövlətlə münasibətləri genişləndirmək üçün atdığı addımlar Tramp administrasiyasında geosiyasi qıcıq yaratmağa yönəlib.
Məlumdur ki, rəsmi Vaşinqton və Brüssel arasında Rusiya-Ukrayna müharibəsinin perspektivləri ilə bağlı məsələlərə münasibətdə dərin ixtilaflar üzə çıxıb. ABŞ Ukraynaya hərbi və maliyyə yardımı göstərməkdən imtina edərək Rusiyaya qarşı müharibənin davam etdirilməsinin maliyyə yükünü Avropaya yükləməyə çalışır. Bu isə AB-də dərin narazılığın yaranmasına gətirib çıxarıb. Artıq AB-də NATO-dan aralanmaq və ümumi Avropa qoşunlarının yaradılması ilə bağlı təkliflər eşidilir. Trampın Danimarkaya aid olan Qrelandiyanı ABŞ-a qata biləcəyi ilə bağlı bəyanatları isə Birləşmiş Ştatlar-AB münasibətlərinin daha da gərginləşməsinə səbəb olub. İordaniya ilə birgə sammitin keçiriləcəyi barədə AB-nin qəbul etdiyi qərar rəsmi Brüsselin regionda öz geopolitik maraqlarının olması ilə bağlı məqamları ABŞ-a sezdirməkdir. İordaniyanın ABŞ-dan olan maliyyə asılılığı konteksində AB-nin bu xəbərdarlıq siqnalı təbii ki, Vaşinqtonu ciddi şəkildə qayğılandırmayacaq. Çünki Ukrayna müharibəsi göstərdi ki, əvvəla AB-nin öz tərkibində müasir dövrün qlobal çağırışlarına münasibətdə yekdil mövqe yoxdur. Bu isə AB-nin gil ayaqlı nəhəng olmasının bariz göstəricisidir”.
Vidadi ORDAHALLI
