Erməni Apostol Kilsəsinin Ruhani Kanslerliyinin rəhbəri, arxiyepiskop Arşak Xaçatryan Nikol Paşinyanın ölkənin baş naziri vəzifəsindən dərhal istefa verməsinin zəruriliyini bəyan edib və bunun üçün bütün ermənilərin katolikosu II Qareginin Paşinyanı istefa verməyə çağıran tələbini əsas gətirib. Kilsə hesab edir ki, Ermənistanın İkinci Qarabağ müharibəsində məğlubiyyətinə görə Paşinyanın şəxsi məsuliyyəti var. Nikol Paşinyanın özü erməni ruhanilərinin açıqlamalarına münasibət bildirməyib.
Son zamanlar Paşinyana qarşı tənqidlər və onun istefası tələbləri bir növ trendə çevrilib: bir çox erməni siyasətçiləri, ekspertləri və bloqçuları baş naziri ictimai şəkildə tənqid etməklə diqqət mərkəzinə gəlməyə çalışırlar. Bu sırada indi keşişlər də yer alır. Halbuki, Erməni Apostol Kilsəsi siyasətə qarışa bilməz. Ermənistanın siyasi hakimiyyətinin pərdəarxası intriqaları da daxil olmaqla, daxili siyasi məsələlər ruhanilərin səlahiyyətlərindən kənarda qalır. Lakin ruhanilər iddia edirlər ki, hazırkı siyasi vəziyyətdə kilsə kənarda qala bilməz. Burada qeyd edək ki, Erməni Apostol Kilsəsi nüfuzlu və varlı bir qurumdur, baxmayaraq ki, gəlirləri məlum deyil, çünki əsas sponsorları əsasən açıqlanmır. Ermənistanın müasir tarixində Apostol Kilsəsi Qarabağ klanının hakimiyyəti dövründə təsir baxımından öz zirvəsinə çatıb: Sabiq prezidentlər Robert Köçəryan və Serj Sarkisyan tez-tez Apostol Kilsəsi xadimləri ilə razılaşdırıldıqdan sonra nümayişkaranə şəkildə siyasi qərarlar qəbul edirdilər. O dövrdə kilsənin təsiri o qədər artmışdı ki, məktəblərdə məcburi bir fənn olan “Erməni kilsəsinin tarixi” tətbiq olunmuşdu. Lakin Paşinyan Apostol Kilsəsinin ənənəvi üstünlüklərini məhv edərək, onun təsirinin kilsə komplekslərindən kənara çıxmaması qərarına gəldi. Baş nazir məktəblərdə kilsə tarixinin tədrisinin ləğvi təklifini araşdırdı və ruhaniləri tənqid edərkən üzr istəmədi, arxiyepiskopların “əksinqilabi siyasətindən” narazılığını bəyan etdi. Üstəlik, Paşinyan gözlənilməz bir addım da atıb - o, Erməni Apostol Kilsəsini təkcə Ermənistanın özündə deyil, həm də onun hüdudlarından kənarda erməniləri “birləşdirən” qurum statusundan məhrum etməyə çalışıb. 2019-cu ilin sentyabr ayında o, “ümumerməni ideyası” çərçivəsində birləşməni təşviq etmək üçün piar kampaniyasına başlayıb. Paşinyanın birləşdirici imicini gücləndirmək üçün xaricə çoxsaylı diaspor səfərləri nəzərdə tutulub. Erməni Apostol Kilsəsi dünyanın bir çox ölkəsində fəaliyyət göstərən geniş şəbəkəyə malik olsa da, bu kampaniyanın təşkilində iştirak etməyib. İndi Erməni Apostol Kilsəsi Ermənistanın konsolidasiyası məsələlərində kilsənin birbaşa rəqibinə çevrilmiş baş nazirə qarşı çıxış edir. Amma Paşinyan da yerində saymır. O, bir neçə yepiskopla kilsəsinin yenilənməsi planını imzalayıb.
Sənəd üç abzas və beş yarımbənddən ibarətdir və bura daxildir: Erməni Kilsəsinin yeni nizamnaməsinin qəbul edilməsi, yeni nizamnamə (və müvafiq olaraq, kilsənin hazırkı rəhbərinin istefası) nəzərə alınmaqla yeni katolikosun seçilməsi, kilsənin gəlir və maliyyə fəaliyyətinin şəffaflığı, kilsənin siyasətə qarışmaması müddəası, kilsənin və onun bütün xidmətçilərinin vergilərə və müvafiq sosial müavinətlərə (pensiyalar, sosial və tibbi sığorta) tabe olduğunu nəzərdə tutan müddəa. Bundan sonra kilsə qeydiyyatdan keçmiş əmək haqqı sisteminə tabe olacaq. Burada onu da qeyd edək ki, Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbəri müqəddəsliyi, ali patriarxı və bütün ermənilərin katolikosu titulunu daşıyır. O, təşkilatın ali orqanı olan Kilsə-Milli Şura tərəfindən seçilir. 1999-cu ildən bəri bu vəzifəni Katolikos II Qaregin (dünyəvi adı Ktriç Nersisyan) tutur. Bunlar fonunda Paşinyanın ruhanilərlə mübarizəsi son mərhələyə qədəm qoyub. Onu da xatırladaq ki, bir neçə ildir, Paşinyan hakim partiyaya meydan oxumağa hazır olan qüvvələri birləşdirməyə qadir olan müxalifət liderləri ilə mübarizə aparır. İndi isə əhali arasında böyük nüfuza malik olan kilsəni diz çökdürür. Qarşıdurma ötən il kulminasiya nöqtəsinə çatıb və ruhanilərin həbsləri ilə nəticələnib. Paşinyan kilsənin ictimai həyatdakı rolunu azaltmaqla müxalifətin son qalasını ölkənin siyasi mənzərəsindən silməyə ümid edir. Paşinyanın kilsəsinin yenilənməsi planını imzalaması da bundan irəli gəlir. Baş nazirin addımı bu yay keçiriləcək parlament seçkiləri ilə bağlıdır və nəticəsi hakim partiyanın lobbiçilik etdiyi konstitusiya islahatının həyata keçirilib-keçirilməyəcəyini müəyyən edəcək. Onun təşəbbüsü ilə yaradılan koordinasiya şurası islahatı Paşinyana sadiq kilsə iyerarxlarının dəstəyi ilə həyata keçirəcək. Vaxt azdır, xüsusən də islahatçılar konstitusiyada təsbit olunmayan məqamları həyata keçirməli, həlledici seçkilər ərəfəsində kilsə parçalanmasının və ictimai müqavimətin qarşısını almalıdırlar. İslahatlar Paşinyanın özü və 10 ruhanidən (altı arxiyepiskop və dörd yepiskop) ibarət əlaqələndirici şura tərəfindən həyata keçiriləcək. Baş naziri dəstəkləyən on yepiskop xalq arasında "mürtəd" kimi tanınır. Amma o da faktdır ki, bugünkü Ermənistanda kilsə artıq fərqli etnik qruplar üçün birləşdirici mərkəz rolunu oynamır. Paşinyan özü bütün ermənilərin baş naziri olmağa can atmadığını, bunun əvəzinə hazırkı sərhədləri daxilində Ermənistan dövlətinin başçısı vəzifəsini tutmağa üstünlük verdiyini bildirib. Beləliklə, o, postsovet Ermənistanı liderlərinin özlərini bütün ermənilərin liderləri kimi gördüyü, fəal şəkildə Erməni Apostol Kilsəsinin dəstəyini axtardığı və onun bəzi müvafiq funksiyalarını ona həvalə etdiyi uzunmüddətli bir hekayənin də üzərindən xətt çəkib. Keçən ilin yanvar ayında İsveçrədəki erməni icması ilə görüşdə Paşinyan Erməni Apostol Kilsəsinin fəaliyyətini "iqtisadi cəhətdən qeyri-şəffaf" adlandırmış və erməni iyerarxlarının kölgə gəlirlərinə işarə etmişdi. İndi isə baş nazir Ermənistan iqtisadiyyatındakı zərərli təcrübələrlə mübarizə adı altında ruhanilərlə şəxsi qarşıdurmasını qanuniləşdirməyə çalışır. Bu da varlı keşişlərin ciddi narazılığına səbəb olur, Erməmistanda qarşıdurmanı dərinləşdirir.
Samirə SƏFƏROVA
