Akif Nağı: "Azərbaycanın xarici diplomatik fəaliyyəti bir çoxlarına nümunə ola bilər"
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən hadisələr dövlətlərin seçdiyi xarici siyasət kursunun nə dərəcədə düzgün olduğunu daha aydın göstərir. Son illərdə Yaxın Şərqdə və Şərqi Avropada baş verən münaqişələr, xüsusilə Rusiya-Ukrayna və Yaxın Şərqdə davam edən İsrail-Hamas müharibəsi beynəlxalq təhlükəsizlik mühitinin nə qədər həssas və dəyişkən olduğunu nümayiş etdirir. Bu hadisələr fonunda Azərbaycanın illərdir həyata keçirdiyi xarici siyasət kursunun əsas prinsiplərinin aktuallığı və düzgünlüyü daha aydın şəkildə üzə çıxır.
Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipinə əsaslanmasıdır. Müasir dövrdə baş verən münaqişələr göstərir ki, beynəlxalq hüququn pozulması və sərhədlərin zorla dəyişdirilməsi regional sabitliyi ciddi şəkildə sarsıdır. Ukraynada baş verən müharibə bunun bariz nümunəsidir. Azərbaycan uzun illər ərzində beynəlxalq təşkilatlarda və müxtəlif platformalarda məhz bu prinsipi müdafiə etmiş və dövlətlərin ərazi bütövlüyünün qorunmasının vacibliyini vurğulamışdır. Bu mövqe Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun olmaqla yanaşı, beynəlxalq hüquqa əsaslanan yanaşmanın da ifadəsidir.
Digər mühüm istiqamət balanslaşdırılmış və çoxvektorlu xarici siyasət modelidir. Müasir dünyada böyük güclər arasında rəqabətin artması və müxtəlif regional münaqişələrin meydana çıxması dövlətlərdən daha çevik və praqmatik diplomatiya tələb edir. Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr göstərir ki, qarşıdurmaların artdığı şəraitdə müxtəlif tərəflərlə dialoqu qoruyub saxlamaq və balanslı siyasət aparmaq böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan da məhz bu yanaşmanı əsas götürərək müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə əməkdaşlıq münasibətləri qurmağa çalışmış, qarşıdurmalardan uzaq qalaraq milli maraqlarını qorumağa üstünlük vermişdir.
Azərbaycanın xarici siyasət kursunun digər mühüm parametrlərindən biri enerji təhlükəsizliyi sahəsində həyata keçirilən strategiyadır. Qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər və geosiyasi gərginliklər enerji resurslarının şaxələndirilməsinin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Avropanın alternativ enerji mənbələrinə olan tələbatının artması fonunda Azərbaycanın enerji layihələri ölkənin beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artırıb. Bu siyasət Azərbaycanın həm iqtisadi inkişafına, həm də siyasi müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.
Eyni zamanda Azərbaycanın xarici siyasətində regional sabitliyin və əməkdaşlığın təşviqi də mühüm yer tutur. Müasir geosiyasi proseslər göstərir ki, münaqişələrin həlli və təhlükəsizliyin təmin olunması üçün dialoq və əməkdaşlıq əsas vasitələrdən biridir. Azərbaycan da beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan siyasət yürütməklə regionda sabitliyin qorunmasına töhfə verməyə çalışır.
Beləliklə, Yaxın Şərqdə və Ukraynada baş verən hadisələr göstərir ki, milli maraqlara əsaslanan, beynəlxalq hüquqa söykənən, balanslaşdırılmış və praqmatik xarici siyasət kursu müasir dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi və davamlı inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın illər ərzində formalaşdırdığı bu siyasət modeli dəyişkən geosiyasi şəraitdə özünü doğrultmaqla ölkənin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Siyasi şərhçi Akif Nağı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın xarici diplomatik fəaliyyəti bir çox dövlətlər üçün nümunə və model kimi qiymətləndirilə bilər. Onun sözlərinə görə, bu gün dünyada dövlətlərin fəaliyyəti əsasən iki amillə müəyyən olunur: güc və siyasi diplomatiya. Azərbaycan dövlətinin siyasəti isə məhz bu iki faktorun düzgün şəkildə əlaqələndirilməsinə əsaslanıb. Hər hansı dövlət bu iki amili uzlaşdıra bilirsə, uğurlu nəticə əldə edə bilir.
Ekspertin fikrincə, hazırda Ukraynada davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsi göstərir ki, Rusiya yalnız güc faktoruna arxalandığı üçün ciddi uğur əldə edə bilmir və müharibə uzunmüddətli çıxılmaz vəziyyətə çevrilib. Digər tərəfdən, Ukraine də əsasən hərbi dəstəyə güvəndi və Avropa İttifaqı tərəfindən böyük silah təminatı olsa da, münaqişənin taleyini qısa müddətdə dəyişmək mümkün olmadı.
Akif Nağı hesab edir ki, Azərbaycanın tətbiq etdiyi model özünü xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı açıq şəkildə göstərdi. Azərbaycan bir tərəfdən öz hərbi gücünü ortaya qoydu, digər tərəfdən isə bu gücə uyğun diplomatik fəaliyyət həyata keçirdi. Məhz bu diplomatik xəttin nəticəsi olaraq böyük dövlətlər Azərbaycanın haqq işinə birbaşa müdaxilə etmədilər. Rusiya, ABŞ və digər Qərb ölkələri ilə yanaşı, Fransa və İran da bu qarşıdurmaya birbaşa müdaxilə edə bilmədi və kənarda qaldı.
Şərhçinin sözlərinə görə, Azərbaycanın göstərdiyi bu model digər regional münaqişələr fonunda da öz aktuallığını nümayiş etdirir. O qeyd edir ki, Yaxın Şərqdə baş verən gərginliklər və xüsusilə İsraul-İran münaqişəsi zamanı tərəflərin əksəriyyəti əsasən güc amilinə üstünlük verir. İran isə “biz bütün dünyaya qarşı dayanmışıq” kimi tezislərlə təbliğat aparır. Eyni zamanda İranın bir sıra addımları region ölkələri ilə münasibətləri gərginləşdirib. Şərhçinin fikrincə, Tehran Oman və Suriyadan başqa demək olar ki, bütün regional ölkələrlə münasibətləri kəskinləşdirərək onları özünə qarşı yönəltmiş oldu. Bu siyasət nəticəsində Azerbaycanvə Türkiyə ilə münasibətlərdə də gərginlik yarandı.
Akif Nağı bildirir ki, ABŞ isə Ukrayna müharibəsindən müəyyən nəticələr çıxardı və İranla qarşıdurma fonunda hərbi güclə yanaşı diplomatik addımlar da atdı. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonun siyasəti nəticəsində İranla Körfəz ölkələri arasında münasibətlər daha da gərginləşdi və ABŞ İranın ətrafında qonşu dövlətlərdən ibarət müəyyən koalisiya formalaşdırmağa nail oldu. Bu isə Amerika diplomatiyasının nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Ekspert Ukrayna müharibəsi kontekstində Azərbaycanın mövqeyinə də toxunub. O bildirib ki, Azərbaycan prinsipial mövqe tutaraq Krım ilə birlikdə Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb və bu məsələdə Rusiyanın təzyiqlərinə baxmayaraq öz prinsipial mövqeyindən geri çəkilməyib. Buna baxmayaraq, Rusiya bir sıra yanlış addımlar atıb, o cümlədən Azərbaycan təyyarəsinin vurulması və Rusiyada yaşayan azərbaycanlılara qarşı təzyiqlər kimi hadisələr münasibətlərdə gərginlik yaradıb. Bununla belə, Azərbaycan güc və diplomatiya faktorlarını düzgün əlaqələndirdiyi üçün Moskva Bakı ilə hesablaşmaq məcburiyyətində qalıb.
Akif Nağının fikrincə, İranın güc nümayişi, o cümlədən Naxçıvan istiqamətində dron insidentləri fonunda da Azərbaycan eyni siyasət xəttini davam etdirdi. Yəni rəsmi Bakı həm güc amilini göstərdi, həm də diplomatik kanalları açıq saxladı. Nəticədə iki ölkə arasında münasibətlər tədricən normallaşma mərhələsinə daxil oldu.
Siyasi şərhçi vurğulayır ki, bu siyasətin əsas mahiyyəti güclə diplomatiyanın paralel şəkildə tətbiq olunmasıdır. Onun sözlərinə görə, bu gün regionun bir çox yerlərində münaqişələr və gərginliklər davam etdiyi halda, Azərbaycanın nisbətən sabit və sülh şəraitində yaşaması məhz bu balanslaşdırılmış siyasətin nəticəsidir.
Dəniz NƏSİRLİ
