Azər Həsrət: "Sanksiyaların yanlış olduğunu demək doğru deyil"
Son dövrlərdə beynəlxalq enerji bazarında baş verən dəyişikliklər və İranla münaqişə fonunda ABŞ-ın siyasi addımları strateji iqtisadi təhlillərin mərkəzində dayanır. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, Donald Trump Qərbin daha ağır enerji böhranı ilə üzləşməməsi üçün Rusiya neftinə tətbiq edilən bəzi sanksiyaları yumşaltmağı planlaşdırır. Artıq Hindistana tətbiq olunan qadağalar rəsmən aradan qaldırılıb və gözləntilərə görə, ABŞ Rusiya neftinə qoyulan qadağanı tamamilə ləğv edə bilər. Bu addımların analizi beynəlxalq iqtisadi siyasətin çevikliyini və geosiyasi amillərlə bağlı adaptasiyanı göstərir.
İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, bu cür qərarlar iqtisadi və strateji səbəblərlə izah olunur. İranla münaqişə fonunda Qərbin enerji təhlükəsizliyini qorumaq və bazarda qiymət artımının qarşısını almaq prioritet məsələdir. Enerji bazarındakı hər hansı böyük gərginlik Qərb ölkələrinin iqtisadi sabitliyinə və sosial rifahına birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan, sanksiyaların yumşaldılması və qadağaların aradan qaldırılması çevik və taktiki addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Digər tərəfdən, belə hərəkətlər birbaşa olaraq əvvəlki siyasətin “yanlış” olduğunu etiraf etmək kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu, daha çox dəyişən geosiyasi və iqtisadi şəraitə uyğun çevik qərar qəbul etmə nümunəsidir. Sanksiyaların ləğvi mövcud bazar balansını qorumaq və bəzi ölkələrlə diplomatik əlaqələri normallaşdırmaq məqsədini daşıyır. Məsələn, Hindistan kimi böyük enerji idxalçısı üçün qadağaların aradan qaldırılması həm qlobal tələbatı təmin edir, həm də enerji qiymətlərinin daha da yüksəlməsinin qarşısını alır.
Bu addımın təhlili göstərir ki, Trampın siyasətində əsas motivasiya iqtisadi və strateji pragmatizmdir. Sanksiyaların yumşaldılması müvəqqəti və taktiki xarakter daşıyır, yəni geosiyasi riskləri minimuma endirmək və enerji bazarında sabitliyi qorumaq məqsədinə xidmət edir. Eyni zamanda bu, beynəlxalq siyasətdə çevik və adaptiv yanaşmanın vacibliyini göstərir.
Nəticə etibarilə, ABŞ-ın Rusiya neftinə qoyulan qadağaları yumşaltmaq və ya ləğv etmək planları Trampın sanksiyaların fundamental olaraq yanlış olduğunu qəbul etməsi kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu addım mövcud reallığa adaptasiya, bazar balansının qorunması və diplomatik gərginliyin azaldılması məqsədini daşıyan strateji qərardır. Beynəlxalq siyasətdə belə qərarlar adətən vəziyyətin dəyişkənliyinə uyğun çevik taktika kimi tətbiq olunur və iqtisadi-praqmatik məntiqlə izah edilir.
Siyasi şərhçi Azər Həsrət “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, burada sanksiyaların yanlış olması məsələsi gündəmdə deyil və ola da bilməz. Onun sözlərinə görə, sanksiyalar doğrudur və nə Tramp, nə də ABŞ Dövlət Departamenti onların yanlış olduğunu etiraf etməyib: "Sadəcə İranda gedən müharibə dünya neft bazarında ciddi problemlərə yol açıb. ABŞ bundan tərəfdaş ölkələrin zərər çəkəcəyinin fərqindədir. Buna görə də Rusiya neftinin satış və idxalına 30 günlük icazə verilir. Trampın bu xüsusda söylədiyi sözlərdə belə bir ifadə də var ki, biz bunu edirik, amma ola bilər sonrakı mərhələdə də sanksiyaların statusu davam eləsin.
Ukrayna ilə bağlı Vaşinqtonun vasitəçiliyi ilə danışıqlar aparıldığı üçün 30 gün ərzində vəziyyət dəyişə bilər. Əgər Rusiya razılaşsa, bundan sonra Rusiya qarşısında tətbiq edilən sanksiyalar yavaş-yavaş aradan qaldırıla bilər. Yəni məsələnin bu baxımdan dəyərləndirilməsi daha doğru olardı. “Sanksiyalar yanlışdır” deyə bir fikrin işlədilməsi ilə mən razı deyiləm. ABŞ hər halda bütün addımlarını hesablayır və ilk növbədə öz maraqlarını önə çəkir.
Əgər ABŞ maraqları Rusiya neftinə tətbiq edilən sanksiyaların müəyyən müddət üçün ləğvini tələb edirsə, buna gedir və gedəcək.
İran müharibəsinin nə vaxt bitəcəyini proqnozlaşdırmaq mümkün deyil və ABŞ da konkret vaxt bildirmir. Amerika tərəfi bəyan edir ki, müharibə İran liderləri hakimiyyətdə olduğu müddətcə davam edəcək. Buna görə də ABŞ administrasiyası Rusiya nefti ilə bağlı sanksiyaların 30 günlük qismən dayandırılmasına qərar verib. Bu, əsasən Hindistan kimi böyük iqtisadiyyata malik ölkələrin tələbatını ödəmək məqsədi güdür.
Üstəlik, mart ayının sonunda Trampın Çinə səfəri gözlənilir. İran neftindən faydalanan ən böyük dövlət Çin olduğundan, baş verən hadisələr onu çıxılmaz vəziyyətə salıb. Mümkündür ki, Tramp bu addımı həm də Çinin Rusiyadan neft ala bilməsi üçün atır. Lakin sanksiyalar daimi və tam dayandırılmır. Rusiyanın ən böyük bazarı Avropa Birliyidir və oraya tətbiq edilən sanksiyalar hələ də qüvvədədir".
Akif NƏSİRLİ
