“Əgər Ermənistan Azərbaycana dəhliz verərsə, bu onun sonu olacaq”. Belə bir açıqlama ilə Ermənistan parlamentnin “Hayastan” blokundan olan millət vəkili Qarnik Danielyan çıxış edib. O qeyd edib ki, Bakı Ermənistanda azərbaycanlıların məskunlaşdırılması məsələsini də fəal şəkildə müzakirə edir: “Türkiyəyə gəldikdə isə, Ərdoğan deyir ki, Ermənistan Azərbaycanın bütün tələblərini yerinə yetirənə qədər İrəvanla danışıqlar aparılmayacaq. Paşinyan niyə yenidən seçkilərə qatılmalıdır? Daha çox ərazi güzəştə getmək üçün? Yeri gəlmişkən, Paşinyan artıq Azərbaycana yeni ərazi güzəştləri elan edib. Bunlar Tavuş bölgəsindəki və Kərkidəki ərazilərdir. Hakim partiya daxilində belə müzakirələr aparılıb".
O, proqnozlaşdırıb ki, əgər Azərbaycan Ermənistanda iqtisadi köklər qursa, Ermənistanın bir neçə il ərzində mövcudluğuna son qoyacaq. Deputat əlavə edib ki, Azərbaycan Ermənistanı anklava çevirməyə çalışır. Bu arada Azərbaycandan Ermənistana neft məhsullarının növbəti tədarükünün həyata keçirilməsi qeyd edilənlər fonunda İrəvanda təşvişlə qarşılanır. Bu fəfə göndərilən neft məhsullarına 1000 ton 92 markalı benzin, 1000 ton dizel yanacağı və 1800 ton 95 markalı benzin daxildir. Xatırladaq ki, Azərbaycanın 1300 ton Aİ-95 markalı benzinini daşıyan ilk yük qatarı ötən ay Bakıdan Ermənistana yola salınıb. Ermənistan müxalifəti hesab edir ki, Azərbaycan ölkə daxilində artıq özünün iqtisadi dayaqlarını yaradır. Lakin hakimiyyət bunda hansısa təhlükə görmür. Hakim “Vətəndaş müqaviləsi” Partiyasından olan parlament üzvü Xaçatur Sukiasyan qeyd edir: “Son 30 ildə Ermənistan həmişə müxtəlif ölkələrdən neft məhsulları idxal edib. Onilliklər ərzində Ermənistana nəqliyyat yolları bağlanıb və nəqliyyat xərclərinə külli miqdarda vəsait xərclənib. Təxmini hesablamalara görə, əgər Ermənistan yanacaq istehlakının 80%-ni qonşularından almağa başlasaydı, ildə 80-100 milyon dollar qənaət edərdi. Və bu məbləğ digər sektorların inkişafı üçün istifadə edilə bilər”. Deputat sonda silahlara xərclənən yüz milyonlardan danışıb və bunu cəhalət adlandırıb: “Silahlar fərqli şəkildə istehsal olunur və iqtisadiyyat fərqli məntiqlə işləyir. İqtisadi inkişaf zəka tələb edir”.İqtisadçı Aşot Tavadyan Azərbaycan nefti ilə bağlı qeyd edir ki, Bakı Ermənistanın Azərbaycandan asılılığını artırmağa çalışır. Jurnalistin Ermənistanın enerji bazarının inhisarda olduğu və tədarükün şaxələndirilməsinin qiymətlərə müsbət təsir göstərə biləcəyi ilə bağlı şərhinə cavab olaraq Tavadyan bildirib: "Bu, fərqli bir problemdir və o, Azərbaycandan neft məhsullarının idxalı ilə deyil, tamamilə fərqli yollarla həll edilməlidir". Enerji təhlükəsizliyi üzrə ekspert Vahe Davtyan isə bildirib ki, bu cür addımlar Azərbaycana Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı rolunu azaltmaq üzrə siyasətinə uyğundur. O hesab edir ki, Azərbaycan Qərbə kommunikasiyaları blokdan çıxarmağa hazır olduğunu nümayiş etdirmək istəyir ki, bu da Rusiyadan yan keçmək üçün nəzərdə tutulmuş Orta Dəhlizdəki əsas rolunu gücləndirmək baxımından vacibdir: “Bu arada, Ermənistan inkişaf etməkdə olan arxitekturada sadəcə bir element, bir obyektdir. Lakin Rusiyanın Ermənistanın enerji bazarındakı maraqlarının nə dərəcədə pozulacağı hələ məlum deyil”.
Neftlə yanaşı, Zəngəur dəhlizi də erməniləri çox qorxudur. Politoloq Suren Surenyants bu xatırladır ki, prezident İlham Əliyev bir müddət əvvəl yerli mediaya verdiyi müsahibədə Azərbaycan vətəndaşlarının Zəngəzur dəhlizinin açılacağına şübhə etmədiklərini bildirib: “O əlavə etmişdi ki, ad dəyişə bilər, amma mahiyyət eyni qalır. “Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması prosesinin bir hissəsi olaraq həll etməli olduğumuz bütün məsələlər istədiyimiz kimi həll edilib", - deyə İlham Əliyev bildirib. Azərbaycan prezidenti haqlıdır. Layihənin adından — “Tramp marşrutu”, Zəngəzur dəhlizi və ya başqa bir şeydən asılı olmayaraq — əsas məsələ bu yolun əməliyyat parametrləridir. Təhlükəsizlik rejimini, gömrük və pasport nəzarətini, eləcə də bu rejimin Ermənistanın yurisdiksiyasını və suverenliyini məhdudlaşdırıb-məhdudlaşdırmadığını və digər şeyləri anlamaq vacibdir. Bu baxımdan, Azərbaycanın istədiyinə nail olduğunu istisna etmirik. Əliyevin açıqlamasına əsasən, Sünikdən keçən yol Azərbaycanın tələblərinə tam cavab verir. Digər tərəfdən, Əliyev onların gündəliyində beynəlxalq konsensusun olduğu təəssüratı yaratmağa çalışır. Bəlkə də buna görə Trampın adını çəkməklə beynəlxalq ictimaiyyətin gözündə yüksək bir standart qoymağa və Ermənistanı manevr etmək üçün hər hansı bir imkandan məhrum etməyə çalışır”. Ekspertin nöqteyi-nəzərindən bu, Azərbaycan liderinin Venesuela hadisələrindən sonra xüsusilə aktual olan aşağıdakı açıqlamasına gətirib çıxarır: müasir dünyada beynəlxalq hüquq ləğv edilib, artıq işləmir və güc, ittifaqlar və təhlükəsizlik vəziyyəti hər şeyi müəyyən edir: “Əsas təhlükə məhz buradadır - Nikol Paşinyan təhlükəsizliyimizin əsasında bəzi legitimlik prinsiplərinin mövcudluğu barədə bizə illüziyalar bəxş etməyə davam edir, məsələn, Kirants divarını beynəlxalq hüququn təzahürü kimi fetişləşdirməklə və sair. Bu arada, Azərbaycan açıq şəkildə gücü, güc balansını vurğulayır”. Surenyantsın sözlərinə görə, Paşinyanın öz siyasəti Əliyevin “yumşaq güc” siyasətini legitimləşdirir: “Sülh adlandırılması mümkün olmayan qeyri-sabit bir sabitliyə can atan Ermənistan daim güzəştlərə gedir. Azərbaycanlılar sadəcə olaraq bütün güzəştlərimizi diplomatik təzyiq və ya “yumşaq güc” yolu ilə tələb edir və alırlar”. Amma Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan müstəqillik qazandıqdan bəri ilk dəfə olaraq, 2025-ci ildə Azərbaycanla atışma, heç bir itki və ya xəsarət olmadığını qeyd edir. O bildirib ki, sərhəddə vəziyyət 2024-cü ilin mart ayından bəri - 22 aydan çoxdur - sakitdir. Hökumət həmçinin vətəndaşlar üçün 2024-cü ildə hər iki tərəfin sərhədi delimitasiya etdiyi Tavuşun sərhəd kəndi olan Kirantsa bir neçə səfər təşkil edib. Hazırda orada ordu bölmələri deyil, sərhədçilər yerləşdirilib və hakimiyyət orqanları bu faktı vaxtaşırı ictimaiyyətə sülh və sabitliyin əlaməti kimi təqdim edir.
Ramil QULİYEV
