İlk günlər Əmrah üçün çox çətin idi. Tanımadığı insanlar, bələd olmadığı məkan, müxtəlif xarakterli uşaqlar... Onu binanın ikinci mərtəbəsindəki böyük qrup oğlanlar üçün nəzərdə tutulmuş iri bir otaqda yerləşdirmişdilər. Burada 15-ə qədər uşaq var idi.
Durna qatarı kimi nizamla düzülmüş çarpayıların arasında olan yatağı ilə şəxsi əşyalarını yığdığı tumbası pəncərənin önündə və otağın demək olar ki, tən ortasında qoyulmuşdu. Geniş və hər tərəfli şəraitə malik olan otaq səliqəli olduğu qədər də rahat və işıqlı idi... Amma bu işıq hələ ki, balaca Əmrahın ürəyini isidə bilməmişdi. O, doğulub böyüdüyü kəndlərini, ailəsini, dostlarını unuda bilmir, kasıbyana olsa da doğma evlərinin, bağlı-bağçalı həyətlərinin xiffətini çəkir, darıxırdı. Yeni yaşayış yeri, yeni mühit onu sıxır, körpəcə qəlbi bu yeni şəraitə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirdi. Azad təbiətli, qoruq-qadağadan uzaq, dəcəl bir kənd uşağının böyük bir şəhərdə, nizamlı davranışlarla, ölçülü qayda-qanunlarla yaşamaq məcburiyyətində olması onu çox sıxırdı. İçindəki sızıltını, ağrı-acını sakitləşdirməyin, varlığını hiss etdirməyin çarəsini tapa bilmir, uşaq ağlı ilə bunun yolunun ətrafındakı insanları incitməkdə, aqressiyada, bəzən də özünə qapanıb bir küncə çəkilməkdə görürdü. Belə vaxtlarda fikrində üzünü görmədiyi, kimliyini belə bilmədiyi atasını yamanlayır, hələ körpəliyindən onu nənəsinin qucağına atıb həyatından çıxan anasını qınayırdı. Kənd həyatı, sonra Günel bacısının ailəsi ilə kirayədə qaldığı illər, indi isə Uşaq evi. Günlər isə hiss olunmadan ötüb keçir, gündüzlər doğan günəş axşamlar qürub eyləyir, gecələr ay doğur, ulduzlar sayrışırdı. Dəyişən heç nə yox idi. Dəyişən təkcə Əmrahın yaşam tərzi, tale yolları idi.
...Əmrah özünü bugünkü qədər kimsəsiz, yalqız hiss etməmişdi. Bir az əvvəl Uşaq evinin sakini 11 yaşlı Valehi anası ilə həyətdəki tut ağacının altında söhbət edərkən görmüşdü. Valehin anası həmişəki kimi buraya oğlunu görməyə gəlmişdi. O, demək olar ki, hər həftə gəlirdi və hər gələndə də oğlu üçün bir ovucluq kişmiş gətirirdi. Sellofan torbada gətirdiklərini oğlunun əlinə verər, sonra isə bir ovuc kişmişi onun cibinə töküb, – bunu hərdən-bir ağzına atarsan, bax heç kimə vermə ha, – deyərdi. Amma bilirdi ki, Valeh o ürəyin sahibi deyil və anası qapıdan çıxar-çıxmaz cibindəki sapsarı kişmişləri bir-bir dostlarına paylayıb, eynən anası kimi, – heç kimə vermə, özün ye, – deyəcəkdi. Uşaqlar da gözlərini yumaraq hərəsinə yalnız bircə dənə düşən bu sarı kişmişi ağızlarına atıb tələsmədən çeynəyər, onu öz anaları vermiş kimi təsəvvür edərdilər. Valeh bircə dənəlik kişmiş dənəsi ilə Uşaq evinin sakinlərinə sanki ana sevgisi, ana qayğısı paylayırdı. Müvəqqəti də olsa, bu əliaçıqlığı onu da xoşbəxt edirdi, uşaqları da.
Bircə Əmrahdan başqa. Çünki Əmrah gözlərini yumanda xəyalında anası deyil, nənəsi canlanırdı. O isə artıq bu həyatda yox idi və bu, Əmraha xəyallarının heç vaxt gerçəkləşməyəcəyini xatırladırdı.
Elə ona görə də Valeh bu gün ona kişmiş dənəsi verəndə götürmədi. Valeh təəccüblə onu süzüb geri çəkildi və başqa dostuna sarı döndü. Gözünü yumaraq gülümsəyə-gülümsəyə kişmiş dənəsini çeynəyən uşaqlardan uzaqlaşan Əmrah həyətin bir küncünə çəkildi. Burada kim kövrəlib ağlayardısa, hər zaman özünü yetirib onun könlünü alar, fikrini dağıdıb kefini açardı. İndi istəmirdi ki, kimsə onu gözləri yaşlı görsün.
Uşaq evinin müdiri Nazilə xanım ilk günlərdən Əmrahın kədərli olduğunu hiss etmişdi. Ona görə də bacardıqca onu gözdən qoymamağa çalışırdı.
Əslində Nazilə xanımın bu diqqəti buradakı bütün uşaqlara qarşı idi. Onların hər birinə həssaslıqla yanaşır, özlərini atılmış, kimsəsiz hiss etməmələri üçün əlindən gələni edirdi.
Nədənsə bu anlarda Nazilə xanımın yadına uzun illər əvvəl gördüyü bir yuxu düşdü. Yuxuda görmüşdü ki, Həcc ziyarətinə hazırlaşır. Bir nəfər onu kimsəsiz, yetim uşaqların yanına gətirib: – Sənin Həccin buradır, onları sevib, qayğılarına qalsan ziyarətin qəbul olacaq, – demişdi.
Həmin günün səhəri Nazilə xanıma Gəncə Uşaq evinə rəhbərlik etməsi təklif olundu. Hələ də yuxunun təsirindən ayrıla bilməyən Nazilə xanım işi qəbul etdi və ürəyində Allahın bu lütfkarlığına qarşı sonsuz təşəkkürlərini bildirdi. İlk günlər çətin olsa da, yavaş-yavaş öyrəşdi, ən əsası isə bu qəlbisınıq uşaqları öz övladları kimi sevdi. Həm də sidq-ürəkdən, təmənnasız və səmimiyyətlə. Uşaqlar da onun bu səmimi sevgisini qarşılıqsız buraxmadılar. Onlar da Nazilə xanıma əsl ana kimi bağlandılar.
Əmrah da belə idi. Müəllimlərini də, Nazilə xanımı da çox sevirdi. Onları öz doğmalarının, əzizlərinin yerinə qoymuşdu.
Nazilə xanım ürəyində qəfil bir sıxıntı hiss etdi. Köməkçisinə: – Mən bir uşaqlara baş çəkim, – deyib otağından çıxdı. Dəhliz boyunca asta-asta gəzişir, arabir də uşaqların toplaşdığı otaqlara girir, onların əhvalını soruşurdu. Həyətə çıxanda bir dəstə oğlan uşağının baş-başa verdiyini gördü. Onlar söhbət edir, deyib-gülürdülər. Bu, Əmrahgilin qrupundan olan uşaqlar idilər. Nazilə xanım bir baxışla Əmrahın onların arasında olmadığını anladı.
– Uşaqlar, Əmrah hanı?
– İndicə burda idi, müəllimə. Axtaraq? – uşaqlar sağa-sola boylandılar.
– Yox, narahat olmayın. Özüm taparam.
Nazilə xanım o qədər də böyük olmayan həyəti gəzməyə başladı. Əmrahın bir küncə çəkilib ağladığını gördü. Bu tanış mənzərə onu kövrəltdi, lakin göz yaşlarını boğub ürəyinə axıtdı. İrəli yeriyib səssizcə onun başını sinəsinə sıxdı. Əmrah bu isti təmasdan daha da kövrəldi və səssiz axan göz yaşları hönkürtüyə çevrildi. Bir neçə saniyə keçdi. Ürəyi boşalmayan Əmrah başını qaldırıb ağlar gözləri ilə Nazilə xanımın mehriban simasına baxdı və hıçqıra-hıçqıra: – Allah məni niyə kimsəsiz yaradıb, müəllimə? – dedi.
Bu cavabı olmayan sual Nazilə xanımın ürəyinə bir ox kimi sancılsa da, o öz təmkinini qoruyub gülümsəməyə çalışdı:
– Sən niyə kimsəsiz olursan, oğlum? Sənin də doğmaların, qohumların var. Bəs mən kiməm? Burada səni doğma övladı kimi sevən müəllimlərin kimdir? Hələ uşaqları demirəm? Bir də unutma ki, hər kəsin sahibi Allahdır. Allahı olan, ona inanan kəs heç vaxt özünü tənha hiss etməməlidir.
Nazilə xanım əlləri ilə Əmrahın göz yaşlarını silib: – Gedək mənim otağıma, ürəyim yaman çay istədi. Gedək ana-bala oturub bir çay içək, – dedi və əlini Əmrahın çiyninə qoyub onu otağına apardı.
Bu səmimi ünsiyyət Əmrahın ürəyinə bir sərinlik gətirdi. O, göz yaşlarını silib gülümsədi: – Düz deyirsiz, müəllimə. Siz varkən mən niyə özümü tənha hiss edim ki? – dedi.
Nazilə xanım bu təbəssümün arxasındakı sağalmaz yaranı qəlbinin gözü ilə görüb duyurdu. Təəssüf ki, bu yaraya məlhəm olacaq çarə onun əlində deyildi. O, Əmrahın ana həsrətini ovutmaq üçün ancaq təsəlli verə bilərdi. Doğulduğundan bəri atasını görməyən, anasının üzünü belə xatırlaya bilməyən Əmraha bundan artıq nə edə bilərdi ki?!
Lakin ilahi səbir, həssas münasibət, peşəkar yanaşma öz işini görürdü. Əmrah məhz buraya aid olduğunu dərk etməyə, qayğısına qalan müəllimlərin təmənnasız sevgisi ilə ovunmağa, taleləri oxşar olan onun kimi 10-larla uşağın bir-birinə qarşı ailə münasibətlərinə inanmağa başlayırdı.
Qrup rəhbəri Şəhla xanımın analıq məzuniyyətindən qayıdışından sonra isə əhvalı demək olar ki, düzəlmişdi və artıq burada özünü yad hiss etmir, yavaş-yavaş sakitləşən duyğularının səmti dəyişir, ürəyinin səsini, qəlbindən keçən hissləri şeirin, poeziyanın, bəzən isə rəsmlərin dili ilə diktə etməyin daha doğru yol olduğunu dərk edirdi.
Artıq burada hər kəs onun necə istedadlı, bacarıqlı olduğunu yaxşı bilirdi. Əmrah şeirlər yazır, rəsmlər çəkir, rep söyləyirdi. Sevdiyi məşğuliyyətlərdən biri də kartondan, kağız parçalarından müxtəlif fiqurlar düzəltmək idi. O, daha çox hərbi maşınlar, müxtəlif silahlar düzəltməyi sevirdi. Sonra isə düzəltdiklərini dostlarına, sevdiklərinə bağışlayırdı. Uşaq evində keçirilən bütün tədbirlərdə yaxından iştirak edir, müxtəlif səhnəciklərdə oynayır, şeirlər söyləyirdi.
Bir gün Uşaq evində Xocalı soyqırımına həsr olunmuş tədbirə hazırlıq işləri gedirdi. Uşaqlar müəllimlərinin rəhbərliyi ilə şeirlər əzbərləyir, səhnəciklər hazırlayır, ədəbi-bədii kompozisiya qururdular. Hər zaman belə tədbirlərin ən fəal iştirakçısı olan Əmraha bu dəfə də ən çətin hesab edilən rollardan birini – qəddar erməni hərbçisi obrazını tapşırdılar. Bir neçə həftə davam edən məşqlərdən sonra demək olar ki, bütün ssenari tam hazır oldu. Lakin tədbirin nümayişi günü Əmrahın roldan imtina etməsi hər kəsi çıxılmaz vəziyyətə saldı.
Müəllimləri onu dilə tutmağa çalışdılar:
– Əmrah, oğlum, gör neçə vaxtdır ki, hazırlaşırıq. Rolunun bütün sözlərini əzbərləmisən, öhdəsindən də əla gəlirsən. Lap əsl artist kimi oynayırsan. İndi nə oldu birdən-birə?
– Mən sizin sözünüzü yerə salmaq istəmədiyim üçün razı olmuşdum. Amma indi görürəm ki, bacarmayacağam. Bir baxın nə qədər göz baxacaq mənə? – Əmrah axan göz yaşlarını əlinin arxası ilə silib başını aşağı saldı.
Söhbətə qrup rəhbəri Şəhla xanım qarışdı:
– Axı niyə ağlayırsan, oğlum? Bu, tamaşadır, balam. Səhnədə hər rolu oynamaq olar. Özün də istedadlı oğlansan. Bunları yaxşı bilirsən axı.
– Bilirəm. Amma mən hər kəsin qarşısına qəhrəman kimi çıxmaq istəyirəm, düşmən kimi yox.
Şəhla müəllim Əmrahın başını sığallayıb onu dilə tutmağa çalışdı. Lakin nə Əmrahın ağlamağını kəsə bildi, nə də onu razı salmağı bacardı. İşi belə görən Nazilə xanım artıq başlamaq üzrə olan tədbirin pozulmaması üçün çıxış yolu tapmağa çalışdı.
Tədbirin rəhbərinə: – Uşaqdan əl çəkin. İstəmirsə, məcbur etmək olmaz. Başqa yol tapmaq lazımdır, – dedi.
Sonra üzünü tədbirin aparıcısı olan Rəşidə tutdu: – Onsuzda birlikdə hazırlaşmısınız. Yəqin ki, bir-birlərinizin sözlərini bilirsiniz.
– Əlbəttə, bilirik, müəllimə.
– Hə, lap yaxşı. Onda sən Əmrahın rolunu ifa edərsən, Əmrah isə aparıcı olacaq.
Belə də etdilər və çox yüksək səviyyədə keçirilən tədbir uzun müddət yaddaşlardan silinmədi.
Ən qəribəsi də o idi ki, Əmrahın uşaqlıq arzusu illər sonra həyata keçdi və o, "tamaşaçıların" – bütün Azərbaycan xalqının qarşısına əsl qəhrəman kimi çıxdı.
(Ardı var)
Fərruxə Umarova
