Nəsimi Məmmədli: "Prinsipial razılaşmaların olacağına ehtimal azdır"
Rusiya İrandan artıq zənginləşdirilmiş uranı qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan edib. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, İran və ABŞ arasında mümkün razılaşma əldə olunarsa, zənginləşdirilmiş uranın ölkədən çıxarılması ilə bağlı müxtəlif variantlar müzakirə olunur və Moskva belə bir addıma hazırdır. O, həmçinin nüvə proqramı üzrə danışıqların nəticələri barədə əvvəlcədən proqnoz verməyin düzgün olmadığını vurğulayıb.
Bundan əvvəl The Wall Street Journal yazmışdı ki, İran uranın zənginləşdirilməsini müvəqqəti dayandırmağa və ehtiyatlarının bir hissəsini Rusiya kimi üçüncü ölkəyə ötürməyə hazır olduğunu bəyan edib.
Bu fonda iki mühüm sual ortaya çıxır.
Birincisi, Rusiyanın artıq zənginləşdirilmiş uranı qəbul etməyə hazır olması İranın ABŞ-ın tələblərinə müəyyən dərəcədə yaxınlaşdığını və uranın zənginləşdirilməsini dayandırmaq niyyətində olduğunu göstərirmi?
İkincisi, bu addım İran və Rusiya arasında koordinasiyalı diplomatik gediş ola bilərmi - yəni Vaşinqtonun reaksiyasını, xüsusilə də Donald Trump administrasiyasının mövqeyini yoxlamaq məqsədi daşıya bilərmi və ABŞ İranın zənginləşdirilmiş uranı Rusiyaya təhvil verməsinə razı olarmı?
Politoloq Nəsimi Məmmədli "Bakı-Xəbər" qəzetinə açiqlamasında bildirdi ki, əslində, İran Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ilə əməkdaşlığa normal yanaşıb. O, deyib ki, İran Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinin üzvü kimi öz öhdəliklərini müəyyən müddət yerinə yetirib: "2015-ci ildə dinc məqsədli nüvə fəaliyyətlərini beynəlxalq nəzarətə açmışdı. Həmin vaxt beynəlxalq müşahidəçilər İranda monitorinq aparmış və diqqətçəkən pozuntularla rastlaşmamışdılar.
Faktiki olaraq İran uranın zənginləşdirilməsini məhdudlaşdırmış və BAEA-ya geniş və davamlı monitorinq aparmaq imkanı yaratmışdı. Əvəzində İrana yönəlik sanksiyalar müəyyən qədər yüngülləşdirilmişdi.
Lakin 2018-ci ildə ABŞ nüvə sazişindən çıxdı və sanksiyaları bərpa etdi. Bundan sonra İran da öhdəliklərinin bir hissəsini azaltmağa başladı və monitorinq imkanları məhdudlaşdı. İranın uranın zənginləşdirilməsini dayandırmaqla bağlı razılaşması yenidən mümkün ola bilər.
Ancaq bu razılaşma ABŞ-İran arasındakı gərginliyi tam aradan qaldırmağa yetərli olmayacaq. ABŞ zənginləşdirilmiş uranın Rusiyaya verilməsi ilə razılaşmayacaq. Vaşinqton İranın ballistik raket proqramından və Yaxın Şərqdə proksi qüvvələri dəstəkləməkdən imtina etməsini istəyir. Bununla yanaşı, İranın Çinə ucuz neft satması da ABŞ-ın maraqlarına toxunur. ABŞ İranda onunla əməkdaşlıq edən bir idarəçilik sisteminin formalaşmasında maraqlıdır.
Təbii ki, Rusiya və Çin də bütün mümkün vasitələrlə çalışacaqlar ki, İranı ABŞ qarşısında tək qoymasınlar. Hazırda ABŞ və İran arasındakı danışıqlar tərəflərin vaxt qazanmasına hesablanmış diplomatik gedişlər təsiri bağışlayır. Prinsipial razılaşmaların əldə olunacağına ehtimal isə azdır".
Akif NƏSİRLİ
