Xəyalə Rəis: “Avropa və ya ərəb ölkələrinin məşhur, bahalı məkanlarında toy etmək bir növ “biz fərqliyik”, “biz elitanın üzvüyük” mesajıdır”
Xarici ölkələrdə dəbdəbəli toy mərasimi keçirən azərbaycanlılar barədə vaxtaşırı mediada məlumatlara rast gəlirik. Mətbuatda oxuyuruq ki, Azərbaycanın hansısa bir dövlət məmuru, iş adamı, tanınmış şəxsi gedib xarici ölkələrdə bahalı restoranlarda, əyləncə yerlərində, otellərdə övladlarına, yaxın qohumlarına toy edirlər.
Azərbaycanın tanınmış şəxslərinin xarici ölkələrdə yaxınlarına toy mərasimi keçirməsi həm sosial şəbəkələrdə, həm də cəmiyyətdə geniş müzakirə olunur, eyni zamanda da suallar yaradır.
Bu tendensiya nədən əmələ gəlir? Bizimkilər gedib xaricdə çox dəbdəbəli formada toy edirlər və həmin toylardan çəkilən video və foto görüntülər sosial mediada, saytlarda yayılır. Bu toylar o şəkildə dəbdəbəli keçirilir ki, bunu gizlətmək mümkün olmur.
Ümumiyyətlə, bəzi Azərbaycan vətəndaşlarının, özü də tanımış şəxslərin başqa ölkələrdə, tutalım, Ərəb və Avropa ölkələrində yaxınları üçün toy ziyafətləri təşkil etməsinin anlamı, mənası nədir? Azərbaycandakı restoranların səviyyəsini bəyənmirlər, burada restoran qiymətləri bahadır deyə xaricə üz tuturlar? Ya öz dəbdəbəli həyatlarını ictimaiyyətin gözündən yayındırmaq üçün bu yolu seçirlər, gedib xaricdə toy edirlər? Burada məqsəd nə ola bilər? Bu ölkənin vətəndaşlarını bəyınməməkdən irəli gəlir, yoxsa başqa səbəb var? Ya istəyirlər ki, toylarını xaricdə xaricilərin iştirakı ilə etsinlər? Azərbaycanlıların o toylarda iştirakını özlərinə yaraşdırmırlarmı? Bu nə dərcədə düzgün addımdır?
Ekspertlər hesab edirlər ki, burada müxtəlif versiyalar ola bilər. Əksəriyyət bunu özünü başqalarından fərqləndirmək üçün edir.
Yəni başqalarına göstərir ki, mən övladımın toyunu filan xarici ölkədə filan dəbdəbəli restoranda edirəm. Bir növ öz var-dövlətlərini nümayiş etdirlər.
Ekspertlər deyirlər ki, düzdür, xaricdə toy etmək məsələsini qanunla tənzimləmək, kiməsə “sən xaricdə toy edə bilməzsən” kimi qadağa qoymaq olmaz, insanlar seçimlərində azaddırlar. Ekspertlərə görə, amma burada mənəvi məsələ var ki, onu nəzərə almaq lazımdır və bu məsələdə ictimai qınaq mövqeyi sərgilənərsə daha effektiv olar. Ekspertlərdən biri hesab edir ki, bu toyların ölkəmizdə keçirilməsi daha uyğun qiymətə başa gələr, nəinki xaricdə. Məsələ burasındadır ki, həmin şəxslər toyu xaricdə təşkil etsələr də müğənniləri və aparıcıları yüksək qonorar müqabilində Azərbaycandan aparırlar.
"Bu artıq kompleksin göstəricisidir"
Sənətşünas, Xpress.az saytının baş redaktoru Xəyalə Rəis “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycanda yüksək vəzifəli şəxslərin, iri məmurların və ya tanınmış simaların toyları istər-istəməz diqqət mərkəzindədir. “Dəbdəbə, bahalı zinətlər, lüks məkanlar, israfçılıq dərhal müzakirə obyektinə çevrilir. Xaricdə toy etmək isə onlara “daha rahat”, guya “gözlərdən uzaq” seçim kimi görünür. Amma paradoks ondadır ki, məhz bu xaricilik və dəbdəbə toyları daha da sensasiyalı edir və mediaya çıxarır.
İkincisi, status nümayişi və sosial məsafə yaratmaq istəyidir ki, bu da xarici ölkədə, xüsusən də Avropa və ya ərəb ölkələrinin məşhur, bahalı məkanlarında toy etmək bir növ “biz fərqliyik”, “biz elitanın üzvüyük” mesajıdır. Bu, artıq toy yox, status nümayişinə çevrilmiş ritualdır. Burada əsas məqsəd ailə qurmaq yox, var-dövlətin və imkanların nümayişidir”.
X.Rəis qeyd etdi ki, Azərbaycanda kifayət qədər yüksək səviyyəli restoranlar, xidmət sektoru, peşəkar təşkilatçılar var. O, vurğuladı ki, “bizdə səviyyə yoxdur” kimi dolayısı mesaj vermək əslində ölkəyə, onun xidmət sahəsinə və cəmiyyətinə qarşı mənəvi etinasızlıqdır. “Xüsusən də bu ölkədə vəzifə tutan, nüfuz qazanan şəxslər üçün.
Düşünürəm ki, problem təkcə toyun harada keçirilməsində deyil. Problem ondadır ki, bu şəxslər çox zaman dövlət vəsaiti hesabına zənginləşmə, sosial ədalətsizlik, xalqın gündəlik çətinlikləri fonunda bu dəbdəbəni nümayiş etdirirlər.
Əgər məqsəd doğrudan da xarici qonaqların iştirakı, “qlobal imic” yaratmaqdırsa, bu artıq kompleksin göstəricisidir. Öz xalqının iştirakını, öz mühitini “yaraşdırmamaq” isə açıq-aşkar sosial ayrı-seçkilik və mənəvi boşluqdur. Toy ailəvi və milli dəyərdir, beynəlxalq şou deyil.
Bəli, hüquqi baxımdan bunu qadağan etmək olmaz. Amma ictimai qınaq tam haqlıdır.
Sadə insanların maddi çətinliklər yaşadığı bir vaxtda belə dəbdəbə təhrikedici və hörmətsizdir.
Xaricdə toy etmək özü-özlüyündə günah deyil. Amma bunu məhz tanınmış, dövlətə bağlı şəxslər edəndə, üstəlik də nümayişkaranə formada, bu artıq şəxsi seçim yox, ictimai məsuliyyətsizlik aktıdır. Bu davranış nə modernlikdir, nə də “dünya vətəndaşı olmaq”. Bu, sadəcə olaraq öz cəmiyyətindən mənəvi uzaqlaşmanın göstəricisidir”-deyə X.Rəis bildirdi.
İradə SARIYEVA
