İran hazırda uçurumun astanasındadır, belə demək olarsa, ən ucundadır. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, İslam Respublikasının həyatında həqiqətən tarixi, bəlkə də son mərhələnin başlanğıcının şahidi oluruq. Agentliyin məlumatına görə, etirazlar hətta paytaxtdan uzaqda yerləşən, əvvəllər belə bir fəaliyyətin müşahidə olunmadığı əyalətlərə də yayılmağa başlayıb. Respublika rəhbərliyi üçün daha təhlükəli xəbərlər cənubdan gəlir. Daxil olan məlumatlara görə, hadisələrin miqyası hazırda 2019, 2022 və hətta 2009-cu illərdə qeydə alınan hər hansı bir hadisəni üstələyir.
Mənbələr bildirirlər ki, Küveyt və İraqla sərhəddə yerləşən, 230 min əhalisi olan və Fars körfəzinə çıxışı olan liman şəhəri olan Abadan faktiki olaraq hakimiyyətin əlindən alınıb. Bu, ictimaiyyətə açıq olan çoxsaylı video sübutlardan da görünür. Şəhər faktiki olaraq ABŞ prezidenti Donald Trampın təşviqi ilə küçələrə çıxan etirazçıların nəzarəti altına keçib. Yerli polis qüvvələrinin əhəmiyyətli bir hissəsi ya evə gedib, ya da nümayişçilərə qoşulub. İzdiham arasında silahsız zabitlərin görüntüləri internetdə yayılıb. "Polkovnik Kurz" Teleqram kanalı da ölkədəki ağır vəziyyəti təsdiqləyir. İlam əyalətinin Məlikşahi şəhərində silah istifadəsinin qeydə alındığı bildirilir. Şahidlərin sözlərinə görə, ələ keçirilən silahlarla etirazçılar SEPAH-a və Bəsicə qarşı çıxırlar. Hökumət qüvvələri ağır silahlar da daxil olmaqla, bütün arsenallarını meydana yerləşdirir, lakin hələlik heç bir nəticə yoxdur. Hazırda etirazların miqyası İslam Respublikası tarixində görünməmiş səviyyələrə çatıb. Eyni zamanda, etirazlar çox sayda şəhərə yayılıb və əksər yerlərdə vətəndaşlar artıq sadəcə şüarlar səsləndirməklə kifayətlənmir, həm də liderlərin heykəllərini yandırır, abidələri dağıdır və hökumət binalarına nəzarəti ələ keçirirlər. "Polkovnik Kurz" Teleqram kanalı yazır: “46 ildən sonra ilk dəfə olaraq respublika hakimiyyəti çaşqın görünür və bəzi yerlərdə bütöv bir məskunlaşmış ərazilərdə vəziyyətə nəzarəti itirib”. Bu, "devrilmə" kimi qiymətləndirilməsə də, sistemin ya çökməsindən, ya da indiyə qədər etdiyi ən ifrat güzəştlərə getməyə məcbur edilməzdən əvvəlki son durumudur. "Iran Human Rights" bu dəfə etirazçılara qarşı repressiyaların əvvəlkindən daha sərt və genişmiqyaslı ola biləcəyindən ehtiyatlanır. Qurumun rəhbəri Mahmud Əmiri Müqəddəm deyib: "Hazırda rejim heç vaxt olmadığı qədər qeyri-sabitdir və öz mövcudluğu sarıda ciddi narahatdır". Tehranda etirazlar milli valyutanın kəskin ucuzlaşması və sürətli inflyasiya fonunda başlayıb. İştirakçılar hökumətin iqtisadi siyasətinə etiraz edir, monarxiyanın bərpası ilə bağlı çağırışlar səslənir. Hakimiyyət orqanları iqtisadi çətinlikləri etiraf edir, amma etirazların qızışdırılmasında xarici ölkələrlə əlaqəli qrupları günahlandırırlar.
Tahir TAĞIYEV
