Akif Nəsirli: “Reallıq ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda kərə yağı istehsalı iqtisadi baxımdan sərfəli deyil”
Yanvarın 1-dən Azərbaycanda kərə yağının idxal rüsumu 5 faizdən 15 faizə qaldırılıb. Hər ay 80 qəpik-1 manat artan qiymətlər rüsum artımı ilə daha sürətlə qalxa bilər.
Məsələn, hazırda 1 kiloqramı 25 AZN olan kərə yağı bu ildən 29-30 manata satıla bilər. Hələlik ciddi artım müşahidə edilmir, çünki əvvəlki ehtiyatlar tükənməyib, amma bu, uzun çəkməyəcək.
Məlumat üçün qeyd edək ki, 2017-ci ildə yağa tətbiq edilən 15 faiz idxal rüsumu 5 faizə endirilmişdi, bu güzəşt bu il uzadılmayıb.
O da məlumdur ki, Azərbaycan onsuz da kərə yağına olan tələbatın böyük hissəsini idxal hesabına təmin edir. Üstəlik, hər şeyin bahalaşdığı, inflyasiyanın yüksəldiyi bir vaxtda kərə yağına tətbiq edilən idxal rüsumunu 5 faizdən 15 faizə qaldırmağın mənası nədir? Bunun arxasında nə niyyət durur? Sanki açıq-aşkar təhrik edirlər ki, qiymətlər üçqat artsın. Aydın məsələdir ki, idxal rüsumu artırsa, kərə yağının bahalaşması qaçılmazdır.
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, 2017-ci ildə Azərbaycanda kərə yağına tətbiq edilən 15 faiz idxal rüsumu 5 faizə endirilmişdi: “Bu addım idxalçılar üçün xərcləri azaltmış və bazarda qiymətlərin nisbətən aşağı qalmasını təmin etmişdi. Lakin bu güzəşt uzadılmayıb və 2026-cı ildən rüsum əvvəlki səviyyəsinə, yəni 15 faizə qaldırılıb. Reallıqda Azərbaycan kərə yağına olan tələbatın böyük hissəsini idxal hesabına ödəyir. Hələlik yerli istehsal bazarın tam tələbatını ödəyə bilmir. Lakin statistikaya görə, son iki ildə kərə yağının istehsalı idxalı üstələyib. 2024-cü ildə yerli istehsal idxaldan 42,4 faiz çox olub. Bu o deməkdir ki, yerli istehsal təxminən 58,7 faiz, idxal isə 41,3 faiz paya malikdir. Bu hesabla hökumət idxal rüsumunu artırmaqla yerli istehsalı stimullaşdırmaq məqsədini güdür. Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda kərə yağı istehsalı iqtisadi baxımdan sərfəli deyil. 1 kiloqram təmiz kərə yağı üçün təxminən 25 litr 3,6% yağlılığa malik təzə inək südü lazımdır. Südün bazar qiyməti 1-1,5 manat olduğu halda, xammalın maya dəyəri ən azı 25 manat təşkil edir. Digər xərclər əlavə olunduqda, təmiz kərə yağının maya dəyəri 30 manata qədər yüksəlir. Onun pərakəndə satış qiyməti ən azı 35 manat olmalıdır. Bu səbəbdən, bazarda ucuz qiymətə satılan yerli “kərə yağları” əsasən marqarin və bitki (palma) yağları ilə qarışdırılmış məhsullardır. Yəni 5-10 manata satına "kərə yağı”nın bu məhsula heç bir dəxli yoxdur. Sadəcə rəng və süni dadlandırıcılarla kərə yağa oxşadılıb. İqtisadi baxımdan idxal rüsumunun artırılması bir neçə məqsəd daşıya bilər: dövlət büdcəsinə gəlir gətirmək, "yerli istehsalı" təşviq etmək və idxalçıların mənfəətini tənzimləmək. Lakin yüksək inflyasiya və artıq bahalaşma şəraitində bu addım əks effekt verir – qiymətlərin daha da qalxmasına səbəb olur və əhali üçün yükü artırır”.
Vidadi ORDAHALLI
