Yaxın Şərqdə davam edən münaqişə və Hörmüz boğazında gəmiçilik məhdudiyyətləri səbəbindən qlobal neft ehtiyatları sürətlə azalır. Bu barədə “Morgan Stanley” investisiya bankı məlumat yayıb.
Qlobal neft ehtiyatları 1 martdan 25 aprelə qədər gündə təxminən 4,8 milyon barel azalıb ki, bu da əvvəlki minimum səviyyələri xeyli üstələyir. Digər investisiya bankı “Goldman Sachs” isə ehtiyatların 2018-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəsinə yaxın olduğu barədə xəbərdarlıq edib. Qeyd olunur ki, sürətlə azalan ehtiyatlar daha kəskin qiymət artımları və çatışmazlıq riskinin artdığını göstərir və bunun nəticələrini dünya hökumətləri effektiv şəkildə aradan qaldıra bilməyəcəklər. Qlobal ehtiyatların kəskin şəkildə tükənməsi, münaqişə bitdikdən sonra belə, dünya bazarında son dərəcə qeyri-sabit vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər. Artıq son istehlakçılar üçün qlobal neft tədarükünün 12% azalması müşahidə edilir və bu da dünya miqyasında enerji istifadəsinin mütənasib azalması deməkdir. Dünya miqyasında təxminən hər səkkiz uçuşdan biri ləğv edilməli, səkkiz avtomobildən birinin yanacağı isə tükənməlidir. Bəzi Asiya ölkələrində hakimiyyət orqanları vətəndaşları yalnız ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə çağırır və ya benzin rasionu hazırlayır. Avropada aviaşirkətlər 20 mindən çox uçuşu ləğv etməyi planlaşdırır. Neft hasilatının azalması Rusiyaya da təsir edib. Yalnız ən böyük istehsalçı olan ABŞ neft və neft məhsullarının istehsalını və ixracını artırır. Rusiya rəsmiləri hələ də daxili bazara yanacaq tədarükü ilə bağlı neft şirkətləri ilə razılığa gələ bilməyiblər.
ABŞ-la İsrail arasında İranla müharibənin başlamasından bəri qlobal enerji qiymətlərinin artması təkcə təchizatçıların mənfəətini artırmaq üçün deyil, həm də keçmiş enerji istehlakçılarının təxminən 12-15%-ni bazardan sıxışdırmaq üçün bir yoldur. Və son istehlakçıların bu sıxışdırılması artıq bütün dünyada baş verir. Bəzi sərnişinlər qiymətlərin artması səbəbindən aviabiletlərini ləğv edirlər. Bəzi sürücülər benzin qiymətlərinin artması və ya yanacaq rasionunun məhdudlaşdırılması səbəbindən səfərlərini azaldır. Müxtəlif ölkələrdəki siyasətçilər təcili yanacaq azaltma tədbirləri təklif edirlər. Hindistanın baş naziri Narendra Modi hindliləri benzin və dizel yanacağı istehlakını azaltmağa, mümkün olduqda metro və ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə və avtomobillərlə birlikdə hərəkət etməyə çağırıb. O, COVID-19 dövründə qəbul edilmiş səmərəlilik tədbirlərinin, o cümlədən evdən işləməyin və onlayn görüşlərin bərpasına çağırıb. Modi hindliləri ölkənin valyuta ehtiyatlarını qorumaq üçün xaricdə tətillərdən və toylardan çəkinməyə və bir il ərzində qızıl almaqdan çəkinməyə çağırıb. O, həmçinin ailələrdən bitki yağı istehlakını azaltmağı xahiş edib və bunun həm milli iqtisadiyyata, həm də ictimai səhiyyəyə fayda verəcəyini vurğulayıb.
Daha əvvəl Avropa aviadaşıyıcıları oktyabr ayına qədər 20 mindən çox reysi ləğv etmək planlarını açıqlamışdılar. Kanadada da cədvəllərdə azalmalar elan edilib. Yeni Zelandiya hakimiyyəti qlobal neft qiymətlərinin artması fonunda ölkədə yanacaq paylanması planını açıqlayıb. Yanacağa üstünlük təcili yardım xidmətlərinə, səhiyyə işçilərinə, məktəblərə və qida istehsalı və paylanmasına cavabdeh olan müəssisələrə veriləcək. Yanacaq istehlakı paylanması bütün digər istehlakçılara tətbiq ediləcək. Bu paylama tədbirləri ölkədə yanacaq çatışmazlığının səviyyəsindən asılı olaraq dəyişəcək. Ölkədə neft təchizatı vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşərsə, yanacaq paylama planı tətbiq olunacaq.
Ramil QULİYEV
