Məlum olduğu kimi, 2024-cü ilin iyul ayında Azərbaycanda "Avro-5" keyfiyyət göstəricilərinə uyğun olaraq Aİ-95 markalı avtomobil benzininin istehsalına başlanılıb. Bu səbəbdən həmin ilin 15 iyul tarixində Aİ-95 benzininin 1 litrinin qiyməti 40 qəpik ucuzlaşaraq 1 manat 60 qəpik oldu. Həmin vaxta qədər Azərbaycan Aİ-95 benzinini yalnız xarici ölkələrdən idxal edirdi.
Hazırda yerli istehsal bu marka benzinin ölkədə daha ucuz qiymətə satılmasına imkan verir. Eyni zamanda Azərbaycan bu məhsulun müəyyən həcmdə ixracına da başlayıb və onun alıcıları sırasında Ermənistan da var. Azərbaycan həm də regionda sülh və əməkdaşlığın təşviqi üçün belə bir addım atıb. Lakin Ermənistanda bu halı hələ də düzgün qiymətləndirməyənlər, məsələdə başqa mənfi məqamlar axtarmağa çalışanlar var. Məsələn, enerji üzrə ekspert Vahe Davtyan özünün “Facebook” səhifəsində belə bir cəfəng iddia irəli sürüb ki, Azərbaycandan Ermənistana idxal edilən benzin üçüncü ölkədən ola bilər: “Bir neçə gün əvvəl Ermənistan Azərbaycandan ilk benzin partiyasını idxal etdi. Üstəlik, idxalın yüksək keyfiyyətli Aİ-95 benzin olduğu açıqlandı. Gəlin quru rəqəmlərə və faktlara əsaslanaraq, bu iqtisadi hərəkəti geosiyasi kontekstdən kənarda nəzərdən keçirək. Azərbaycanda 1976-cı ildə istifadəyə verilmiş Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu fəaliyyət göstərir. Zavod, demək olar ki, hər iki ildən bir, vaxtaşırı təmir üçün bağlanır. Bu o deməkdir ki: a) Azərbaycan həmçinin neft məhsullarının, xüsusən də mühərrik yanacağının idxalından asılıdır; b) Azərbaycan yüksək texnologiyalı həllər tələb edən Aİ-95 benzinini tam şəkildə əldə edə bilmir. Bu fərziyyələri əsaslandırmaq üçün rəsmi rəqəmlərə nəzər salaq. Azərbaycanda Aİ-95 benzininin istehsalına bu yaxınlarda, 2024-cü ilin ikinci yarısında başlanılıb. Daxili bazarda satışını təmin etmək üçün hökumət idxal benzinlə rəqabət qabiliyyətini təmin etmək məqsədilə xüsusi qərarla daha aşağı qiymət müəyyən edib. Lakin bu proteksionist metod heç bir kömək etmədi və bu, əsasən, Azərbaycanda istehsal olunan Aİ-95-in keyfiyyətinin aşağı olması ilə bağlı idi. Nəticədə, 2025-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında Bakı Neft Emalı Zavodu daha aşağı keyfiyyətli AI-92-yə üstünlük verərək 45,02% az Aİ-95 istehsal edib. Ən əsası isə, Aİ-95 istehsalı Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsinə daxil edilməyib. İstehsal prosesi bahadır və onun bazarda satışı xüsusi dövlət tənzimləməsinə tabedir. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan benzinin, xüsusən də Aİ-95 benzininin idxalçısıdır və bunun 85-90%-i Rusiya, Rumıniya və BƏƏ-dən idxal olunur. Beləliklə, Azərbaycanın üçüncü ölkədən mənşəli benzini Gürcüstan vasitəsilə Ermənistana göndərməsi ehtimalı yüksəkdir. Bu, Qara dəniz və ya Yuxarı Lars vasitəsilə, daha sonra isə Gürcüstan infrastrukturu vasitəsilə Ermənistana idxal edilən benzinlə eynidir. Bunlar “iqtisadi əlaqələr”dir”. Burada yenə tipik və məkrli bir erməni yanaşması hiss edilir.
Əvvəla, Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu heç də iddi aedildiyi kimi 2 ildən bir təmirə dayanmır. Planlı təmir isə istehsal prosesinə xələl gətirmir. İkincisi, erməni ekspertin iddiasına əsasən, Aİ-95 istehsalı Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsinə daxil edilməyib. Yəni bu növ benzinin isthsalı guya Azərbaycanda dayanacaq. Halbuki, rəsmi məlumata əsasən, 2026-cı ildə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda Aİ-92 və Aİ-95 markalı benzin istehsalı davam etdiriləcək. Qeyd edilib ki, zavodda tətbiq olunan müasir texnologiyalar və yenilənmiş istehsal infrastrukturu istehlakçılara yüksək keyfiyyətli və ekoloji standartlara cavab verən yanacaq təqdim edilməsinə imkan yaradır. Üçüncüsü, xaricdən alınan Aİ-95 markalı benzini Azərbaycanda konkret şirkətlər alır. Onlar üçün isə həmin məhsulu Azərbaycanda satmaq daha sərfəlidir, daha Ermənistanda yox. Azərbaycanla Ermənistan arasında normallaşma prosesi 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqton görüşündən sonra daha da sürətlənib. Azərbaycan həmin sənəddən irəli gələn məsələləri Ermənistana taxıl daşınması və neft məhsulları ötürməklə həyata keçirir. Rəsmi Bakı anlaşmada nəzərdə tutulanları həyata keçirməklə ərazi bütövlüyü, sülh, normallaşma, əməkdaşlığa sadiqliyini nümayiş etdirir. Azərbaycan bu addımı ilə Ermənistana təhlükəsiz və etibarlı alternativlər təqdim edir. Rəsmi Bakı həm də regional əməkdaşlığın qlobal əhəmiyyətini də göstərir. Azərbaycan yerli neft məhsulunu Ermənistana ötürməklə ikitərəfli qarşılıqlı ticarət əlaqələrinin də əsasını qoyur. Növbə iki ölkə arasında birbaşa kommunikasiya xətlərinin, xüsusən Zəngəzur dəhlizinin açılmasınındır. Ermənistanda bundan narahat olanlar ən ucuz variantlara əl atırlar. Azərbaycandan gələn benzinlə bağlı cəfəngiyyatlar da elə bundan qaynaqlanır. Onu da qeyd edək ki, erməni vəkil Raffi Aslanyanın sözlərinə görə, Ermənistanda Azərbaycandan gətirilən Aİ-95 benzinin litri 440 dram (təxminən 1,97 manat) qiymətinə satılır. Qeyd edək ki, buna qədər Ermənistanda Aİ-95 benzinin 1 litri 520-530 drama (2,32 – 2,36 AZN) satılıb.
Nahid SALAYEV
