“Azərbaycandan Ermənistana ilk benzin partiyasının idxalı ilə bağlı ictimai ajiotajın təbii ki, həm emosional, həm də siyasi tərəfi var. Lakin bu məsələyə qərəzsiz siyasi və iqtisadi baxımdan yanaşsaq, mənzərə ilk baxışdan göründüyündən daha dərin və daha həyəcanlı olur”. Bu fikirlə Ermənistan Dövlət Gəlirləri Komitəsinin keçmiş rəhbəri David Ananyan çıxış edib.
Onun sözlərinə görə, enerji kimi iqtisadiyyat üçün vacib olan mallar istehsal etməyən ölkələr obyektiv olaraq onları idxal etməyə məcburdurlar: “Bu mənada idxal mənbələrinin şaxələndirilməsi özlüyündə mənfi bir fenomen deyil. Bundan əlavə, iqtisadiyyatın dar məntiqində bu, riskləri azaltmaq üçün bir vasitə kimi qəbul edilə bilər. Lakin, sadə iqtisadi şərh burada bitir və əsl siyasi-iqtisadi təhlil başlayır. Məhsul növündən asılı olmayaraq istənilən idxal makroiqtisadi baxımdan eyni təsirə malikdir: ixracatçı ölkənin ümumi daxili məhsulu onun ümumi daxili istehlakı hesabına maliyyələşdirilir. Başqa sözlə, Ermənistan Azərbaycan benzinini idxal etdikdə, Ermənistan istehlakçılarının ödədiyi dramlar xarici valyutaya çevrilərək birbaşa Azərbaycanın ÜDM-inə töhfə verir. Bu, nə mənəvi mühakimə, nə də ritorik hiylədir. Bu, klassik makroiqtisadi faktdır. Müxaliflər bunun sadəcə özəl biznesin mənfəəti maksimum dərəcədə artırmaq üçün verdiyi iqtisadi qərar olduğunu iddia edə bilərlər. Dövlətin iqtisadi siyasət aparmaq üçün konstitusiya öhdəliyi olmasaydı, bu arqument məqbul olardı. Problemin əsl dərinliyi də burada üzə çıxır. Müasir ölkələrdə özəl biznes siyasi boşluqda fəaliyyət göstərmir. O, dövlət siyasəti ilə formalaşan dəyər əsaslı, institusional və təşviq yönümlü mühitdə fəaliyyət göstərir. Və bu mühitin əsas komponentlərindən biri korporativ məsuliyyəti təşviq edən dövlət siyasətidir. Bizim anlayışımıza görə, korporativ məsuliyyətli biznes aşağıdakıları özündə birləşdirən bir biznesdir: milli kapitalın formalaşdırılması kimi strateji məqsədə malikdir; ixrac və ya idxalın əvəzlənməsinə yönəlmiş fəaliyyətlər həyata keçirir; prinsipcə, Ermənistanın diplomatik münasibətləri olmayan və ya düşmən olan ölkələrin iqtisadiyyatını maliyyələşdirmir. Bu idealizm deyil. Bu, dövlət maraqlarına əsaslanan iqtisadi rasionallıqdır. Dövlət öz milli iqtisadi maraqlarının sərhədlərini müəyyən edə bilmədikdə, bazar özü qısamüddətli mənfəət əsasında fəaliyyət göstərməyə başlayır. Qısamüddətli mənfəət isə heç vaxt təhlükəsizliyə, suverenliyə və ya uzunmüddətli inkişafa töhfə vermir. Bu mənada, Azərbaycan benzininin idxalı sadəcə bir əməliyyat deyil. Bu, bir simptomdur. Bu, Ermənistan iqtisadiyyatının siyasi məqsəd olmadan (və ya daha da qorxulusu, qəsdən siyasi niyyətlə), milli kapital strategiyası olmadan və dövlətin özünü tapdığı daha geniş kontekstə görə məsuliyyət daşımadan necə fəaliyyət göstərməyə davam etməsinin bir simptomudur. İqtisadiyyat siyasətdən kənar ola bilməz. Və bu şəkildə təqdim edildikdə, ölkə sadəcə siyasətdən imtina etmiş iqtisadiyyata malik bir dövlətə çevrilir”.
Ermənistanda belə yanaşmaya baxmayaraq, Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları göndərməsi şübhəsiz ki, sülh prosesinə əlavə stimul verəcək, etibarlılığını artıracaq. Bunlar rəsmi Bakının sülh prosesinə sadiqliyini, xoş niyyətini göstərir. Azərbaycan açıq formada bəyan edir ki, artıq tarixin müharibə səhifəsi geridə qalıb və biznesə, regionda inkişafa və bu inkişafdan faydalanmağa başlamaq lazımdır. Azərbaycanın belə layihələri həyata keçirməsi regionda sabitliyin dayanıqlılığını artıracaq. Neft məhsulları arasında xüsusi çəkisi olan Aİ-95 markalı benzinin tədarükü normallaşma prosesinə müsbət təsir göstərməklə yanaşı Ermənistanın Rusiyadan asılılığını azaldacaq və strateji ehtiyatlarının təmin olunmasına imkan yaranacaq. Strateji məhsullardan olan Qazaxıstan buğdasının Azərbaycan üzərindən Ermənistana ötürülməsi ilə regionda tranzit məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması istiqamətində mühüm addım atıldı. Onu da qeyd edək ki, Ermənistan benzin idxalından ciddi şəkildə asılıdır. Bu illər ərzində ölkə neft məhsullarının, o cümlədən benzinin idxalı məsələsində əsasən Rusiyadan asılı olub ki, bu da bəzi beynəlxalq məsələlərdə rəsmi İrəvan üçün məhdudiyyətlər yaradırdı. Azərbaycanın neft məhsularını, o cümlədən Aİ-95 markalı benzinin Ermənistana göndərilməsi qarşı tərəfin strateji məhsullarının diversifikasiyasına imkan yaradır. elə politoloq İlqar Vəlizadə də qeyd edir ki, Azərbaycandan Ermənistana neft məhsullarının göndərilməsi ilə bağlı qəbul edilən qərar deklarativ deyil, tamamilə praktik xarakter daşıyır: “Burada söhbət nümayişkaranə jestdən deyil, Azərbaycanın sülh gündəminə sadiqliyini və bu gündəmin ardıcıl şəkildə praktikada həyata keçirildiyini təsdiqləyən konkret addımlardan gedir”. Onun sözlərinə görə, xüsusi olaraq vurğulamaq lazımdır ki, Aİ-95 markalı benzin premium sinfə aid yanacaqdır və yalnız minik avtomobillərində istifadə olunur. Bu yanacağın hərbi təyinatı yoxdur və hərbi məqsədlərdə tətbiq edilə bilməz. Beləliklə, bəzi qüvvələrin münaqişənin institusional baxımdan hələ tam başa çatmaması və sülh müqaviləsinin imzalanmaması amilindən spekulyasiya etməyə cəhd göstərmələrinə baxmayaraq, bu tədarüklər mahiyyət etibarilə yalnız dinc və humanitar xarakter daşıyır. Ekspert qeyd edib ki, bu addım etimadın möhkəmləndirilməsi və regionda sabitliyin gücləndirilməsinə hesablanmış mühüm siqnaldır: “Azərbaycan bu baxışdan çıxış edir ki, sülh gündəmi inkişaf edəcək, etimad mühiti isə daha da güclənəcək. Xüsusilə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın son dövrlərdə ölkə daxilində revanşist qüvvələrin cilovlanması istiqamətində atdığı addımlar fonunda bu, daha aydın görünür. Azərbaycan ərazisinin Ermənistana taxıl tranziti məqsədilə açılması, indi isə neft məhsullarının birbaşa tədarükü bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycandan Ermənistana qarşı heç bir təhlükə yoxdur və ola da bilməz. Azərbaycan Ermənistanın mövcud rəhbərliyini və bütövlükdə erməni cəmiyyətini hərbi-siyasi rəqib kimi nəzərdən keçirmir, əksinə, dayanıqlı sülh naminə əməkdaşlıq əlini uzadır”. Ekspertin fikrincə, vəziyyətin gələcək inkişafı daha çox erməni tərəfinin mövqeyindən asılıdır: “Əgər sülh gündəminin israrlı şəkildə irəlilədilməsi, sülh müqaviləsinin bağlanması və Ermənistanın konstitusiyasına müvafiq dəyişikliklərin edilməsi baş verərsə, bu cür tədarüklər müntəzəm xarakter ala bilər. Bu isə Ermənistanın regional iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinə inteqrasiya etməsinə imkan yaradacaq. Burada qarşılıqlı fayda mövcuddur”. Ekspert bildirib ki, Azərbaycan üçün bu, xüsusilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının yarımizolyasiya vəziyyətindən çıxarılması və onun regionun mühüm nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevrilməsi deməkdir. O, bu prosesin ölkənin regional xəritədə mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmləndirəcəyinə əminliyini ifadə edib.
Ramil QULİYEV
