Bəhruz Quliyev: “Moskva anlayır ki, Xəzərdə konsensus modeli sarsılarsa, bu...”
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov İran Dövlət Televiziya və Radio Yayımları Korporasiyasına verdiyi müsahibədə bir sıra məqamlara toxunub. Lavrov müsahibəsində Qərb ölkələrini regionda qərarlarını diqtə etmək üçün "Xəzər beşliyi"ni parçalamaq niyyətində olmaqda günahlandırıb. Onun sözlərinə görə, Qərbin yanaşması müstəmləkə, neokolonial siyasətin birmənalı davamıdır:
“Bunun mahiyyəti ondan ibarət idi ki, Qərb həmişə başqalarının hesabına yaşamaq istəyib. Eyni şeyi Xəzər regionunda da görürük. Qərb indi öz planlarını hazırlayır, "Xəzər beşliyini" parçalamağa və Xəzəryanı dövlətlərin konsensusundan faydalanmayacaq qərarlar qəbul etməyə çalışır”.
Lavrov niyə bu qədər narahatdır? Moskva əslində bununla hansı məsələlərə işarə edir?
“Bu, Rusiyanın Xəzər regionu ətrafında formalaşan yeni geosiyasi reallıqlardan ciddi şəkildə narahat olduğunun açıq göstəricisidir”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən “SƏS” qəzetinin baş redaktoru, politoloq Bəhruz Quliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Sergey Lavrovun bu formada açıqlaması əslində təsadüfi və ya emosional reaksiya deyil. Bu, həm Ermənistanın seçki öncəsi Rusiyadan qoparaq Qərbə yönəlməsi, həm də Rusiyanın Xəzər regionu ətrafında formalaşan yeni geosiyasi reallıqlardan ciddi şəkildə narahat olduğunun açıq göstəricisidir. Moskva çox yaxşı anlayır ki, Xəzər hövzəsi təkcə enerji resursları deyil, həm də Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat-logistika xətlərinin kəsişdiyi strateji məkandır. Lavrovun “Xəzər beşliyi”nin parçalanması ilə bağlı ittihamları əslində Qərbin son dövrlər regiona artan marağına, xüsusilə də Xəzəryanı ölkələrlə ikitərəfli formatlarda əməkdaşlıq cəhdlərinə yönəlib. ABŞ və Avropa İttifaqı Rusiyanın təşəbbüsü ilə formalaşmış konsensus mexanizmini zəiflətmək, Xəzər məsələlərində kollektiv qərar prinsipini fərdi maraqlarla əvəzləmək istəyir. Bu isə Moskvanın illərdir qorumağa çalışdığı “qapalı regional format”a ciddi zərbədir. Rusiyanı narahat edən əsas məqam ondan ibarətdir ki, Qərb Xəzəri tədricən yalnız iqtisadi yox, həm də siyasi və təhlükəsizlik baxımından təsir dairəsinə salmaq niyyətindədir. Enerji marşrutları, alternativ qaz və neft layihələri, eləcə də Xəzərdən yan keçən tranzit yolları Rusiyanın regional dominant rolunu zəiflədir. Lavrovun “neokolonial siyasət” ifadəsi də məhz bu reallığın diplomatik formada etirafıdır. Əslində Moskva bu bəyanatla həm Xəzəryanı dövlətlərə, xüsusilə Ermənistana mesaj verir, həm də Rusiyanın iştirakı olmadan qəbul edilən istənilən qərarın regionda balansı poza və yeni gərginliklər yarada biləcəyini vurğulayır. Bu kontekstdə Lavrovun açıqlaması Qərbə yönəlik ittihamdan daha çox, tərəfdaşlara ünvanlanmış xəbərdarlıq kimi də qəbul edilməlidir. Hesab edirəm ki, Rusiyanın narahatlığı Xəzərin hüquqi statusundan tutmuş enerji təhlükəsizliyinə, nəqliyyat dəhlizlərindən tutmuş regional suverenliyə qədər uzanan geniş spektri əhatə edir. Moskva anlayır ki, Xəzərdə konsensus modeli sarsılarsa, bu, Rusiyanın regiondakı geosiyasi mövqelərinin mərhələli şəkildə zəifləməsi demək olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
