Məlum olduğu kimi, cari il dekabrın 2-də Ermənistan və Avropa İttifaqı (Aİ) Brüsseldə yeni strateji tərəfdaşlıq gündəliyini qəbul ediblər. Həmçinin, Ermənistan-Aİ Tərəfdaşlıq Şurasının 6-cı iclası keçirilib. Sənədi Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan və Aİ-nin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi Kaya Kallas imzalayıb.
Avropanın Genişlənmə Komissarı Marta Kos bildirib: “Bu, bir növ fəaliyyət planıdır, bizim edə biləcəklərimizin yol xəritəsidir”. Tərəfdaşlığa təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində daha güclü əməkdaşlıq, iqtisadi inkişafa, institutlarım gücləndirilməsinə dəstək daxildir. omissar Kos deyib ki, Aİ Ermənistanın 2026-cı il parlament seçkiləri öncəsi dezinformasiya, kiberhücumlar, digər hibrid təhdidləri önləməsinə dəstək göstərəcək. Bu dəstəyin 12 milyon avro təşkil edəcəyi bildirilir. Kos dəstəyin Ermənistanda qurumların hibrid təhlükələri öncədən görməsi, onlara cavab vermək imkanlarını artırmaq məqsədi güdür. A.Mirzoyan yeni tərəfdaşlıq gündəliyi sənədini iddialı adlandırıb, Ermənistan-Aİ ikitərəfli əməkdaşlığını daha da dərinləşdirəcəyini vurğulayıb. Xatırladaq ki, İrəvan və Brüssel 2024-cü ilin əvvəlində bütün səviyyələrdə əməkdaşlıq üzrə birgə prioritetləri müəyyənləşdiriblər. Bu ilin iyununda tərəflər yeni tərəfdaşlıq gündəliyi üzrə danışıqları yekunlaşdırdıqlarını açıqlayıblar. Belə bir vaxtda “Avropa İttifaqı-Ermənistan Tərəfdaşlığı üçün Strateji Gündəlik” adlı sənəddə üzə çıxan məqamlar isə Cənubi Qafqazda sülh prosesinə ciddi təhdid yaradır. Artıq Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi məsələyə sərt reaksiya verib. Qurum bildirir ki, sənəddə postmünaqişə dövründə reallıqları təhrif edən və bütövlükdə Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh gündəliyinə zidd olan bir sıra məsələlərin prioritetləşdirilməsi ciddi narahatlıq doğurur. Nazirliyin şərhində o da qeyd olunur ki, sənəddə Azərbaycanı hədəf alan məsələlərə yer ayrılması qəbuledilməzdir və bu, eyni zamanda, Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətlərinin perspektivlərinə mənfi təsir göstərir. Açıqlamaya görə, reinteqrasiya planından imtina etdikdən sonra Azərbaycandan könüllü şəkildə Ermənistana miqrasiya etmiş erməni sakinlərə istinadən “Azərbaycanın hərbi əməliyyatlarından sonra köçkün düşmüş Qarabağ erməniləri” ifadəsinin işlədilməsi qərəzin nümunəsidir. Şərhə görə, bu, bu il Vaşinqtonda Azərbaycanla Ermənistan arasında paraflanan sülh sazişi ilə də ziddiyyət təşkil edir. Vurğulanır ki, Aİ-Ermənistan strateji tərəfdaşlıq sənədində “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” (TRIPP) layihəsinə bir dəfə belə istinad edilməməsi ciddi narahatlıq doğurur: “...Saziş layihəsinin 7-ci maddəsində tərəflərin qarşılıqlı sərhəddə hər hansı üçüncü tərəfin qüvvələrini yerləşdirməməklə bağlı öhdəliyi nəzərə alındıqda... Aİ-nin Ermənistandakı Müşahidə Missiyasının (EUMA) fəaliyyətinə xitam vermək əvəzinə, missiyanın mövcudluğunun qorunmasının və tam operativliyinin təmin olunmasının prioritetləşdirilməsi digər narahatlıq mənbəyidir”.
Xatırladaq ki, bu il avqustun 8-də Azərbaycan və Ermənistan rəsmiləri Vaşinqtonda iki ölkə arasında sülh müqaviləsinin mətnini paraflayıblar. Oval ofisdə ABŞ prezidentinin iştirakı ilə tərəflər görüşün nəticələri haqda bəyannamə də imzalayıblar. Bəyannaməyə əsasən, Ermənistanın cənubundan keçməklə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz əlaqə yaranacaq. TRIPP adlanan bu marşrut Ermənistanın suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və yurisdiksiyasını qoruyub saxlayacaq. Ankaradakı Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin (AVİM) analitiki Tuğce Tecimer bildirir ki, Avropa İttifaqının Ermənistanın Aİ-yə inteqrasiya ilə bağlı bəyanatlarına göstərdiyi münasibət, ittifaqa daxil olmağa can atan digər dövlətlərlə bağlı Brüsselin mövqeyindən köklü surətdə fərqlənir. Avropa İttifaqı xarici siyasətdə seçici yanaşma nümayiş etdirir ki, bu da tənqidlərə səbəb olur. Ekspert Aİ rəsmilərinin demokratiyanın qorunması, hüquqi dövlət prinsipləri və insan hüquqlarına dair verdikləri təminatları xatırladıb: “Ermənistana münasibətdə bu dəyərlərin monitorinq mexanizmi daha “elastik” tətbiq edilir və “daha az öhdəlik” xarakteri daşıyır. Bununla yanaşı, Ermənistana maliyyə və digər yardımların göstərilməsi prosesi digər Aİ-nin dialoq üzrə digər tərəfdaşlarına tətbiq edilən sərt tələblərlə müşayiət olunmur”. Ankara analitik mərkəzinin nümayəndəsi vurğulayıb ki, Aİ-nin bəyanatları ilə praktiki addımları bir-birinə ziddir və bu, Avropa İttifaqının maraqlarının elan edilmiş dəyərləri ikinci plana keçirdiyi barədə iddiaları təsdiqləyir. Onun fikrincə, Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz siyasətində Ermənistana xüsusi önəm verməsi Avropa siyasətçilərinin Rusiya və İranı zəiflətməyə yönəlmiş geosiyasi hədəflərini əks etdirir: “Aİ-yə inteqrasiya etmək niyyətini açıqlayan dövlət kimi Ermənistana göstərilən xüsusi münasibət digər ölkələrin, xüsusilə də Türkiyənin, Gürcüstanın və Balkan regionu ölkələrinin Brüsselə olan inamını sarsıda bilər.
“Avropa İttifaqının Ermənistana geniş manevr imkanları təqdim etməsi Brüsselin xarici siyasətində mövcud qərəzliliyin göstəricisidir”.
Nahid SALAYEV
