Abutalıb Səmədov: "Tramp kifayət qədər güclü şəxsiyyətdir, hər hansı təzyiqi qəbul etmir və öz düşüncələrini yeritməyə çalışır"
Yanvarın 7-də Azərbaycan prezidenti yerli televiziyalara müsahibəsində dedi ki, Donald Trampın hakimiyyətə gəlişindən sonra Amerika ilə Azərbaycan arasında olan münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırılması mümkün olacaq.
Bu kifayət qədər əhəmiyyətli gözləntidir, amma hələ nəticə çıxarmaq da yəqin ki, tezdir.
Prezidentin ilin əvvəlində dilə gətirdiyi gözləntiyə - yəni Amerika ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırılmasına daxildə və xaricdə mane olmağa calışan qüvvələr ola bilərmi? Bu qüvvələrin uğur qazanmaq, yəni Trampın siyasətinə təsir göstərmək imkanları nə qədər ola bilər?
“Bakı-Xəbər” qəzetinə məsələ ilə bağlı açıqlama verən politoloq Abutalıb Səmədov bildirdi ki, prezident həmin müsahibəsində Trampın prezident seçilməsini müsbət hadisə kimi dəyərləndirdi və onun böyük ümidlər doğurduğunu bildirdi: "O, qeyd etdi ki, Amerika-Azərbaycan strateji əlaqələrinin qurulması mümkün olacaq - əgər hər iki tərəf maraqlı olsa iki ölkə arasındakı münasibətlər strateji səviyyəyə qaldırıla bilər. Bu Azərbaycan dövlətinin və xalqının istəyidir. Müəyyən dövrlərdə münasibətlərimizdə yaranan problemlər ABŞ administrasiyasının ədalətsiz qərar və addımları ilə bağlı olub. Bayden administrasiyası fəaliyyətə başladığı ilk dövrlərdə münasibətlərimiz kifayət qədər yaxşı idi. Hətta, sülh danışıqlarının irəliləməsində Vaşinqton böyük rol oynadı. Eyni zamanda, Praqada imzalanan sənəddə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən Qarabağ üzərində suverenliyinin qəbul olunmasında da ABŞ-ın rolu danılmazdır. Amma 2023-cü ildən başlayaraq Ermənistanın aktiv antirus mövqeyinə keçməsi Amerikanın da bölgəyə münasibətdə siyasətini dəyişdirdi. Bayden administrasiyası Ermənistanı dəstəkləməyə başladı. Ardınca tamamilə ermənipərəst mövqeyə keçdi və sonda sülh danışıqlarından kənarda qaldı.
Bayden administrasiyası üçün ABŞ-a yaxınlaşmaq yolu aktiv antirus mövqeyi tutmaqdan keçirdi.
Trampın mövqeyi isə fərqlidir. Tramp özü Rusiya ilə yaxınlaşmaq istəyir. BMT Baş Assambleyasının son iclasında ABŞ-ın Ukrayna üzrə qətnamənin müzakirəsində Rusiya ilə eyni mövqedən çıxış etməsı münasibətlərin kəskin şəkildə dəyişməsinin göstəricisi oldu. Bir qayda olaraq Ukrayna üzrə qətnamələrin müzakirəsində Rusiyanın yanında Belarus, Nikaraqua və s. bu kimi bir neçə Afrika ölkələri yer alırdı. Bu dəfə ABŞ da Rusiya kimi Ukraynanın təqdim etdiyi qətnamənin əleyhinə səs verdi. Bu baxımdan çox böyük ümidlər var ki, Azərbaycan-Amerika münasibətləri daha da inkişaf edərək, strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qalxacaq. Bunu istəməyən qüvvələr kifayət qədərdir. Çox təəssüf ki, həm ABŞ-da, həm Avropada bizi narahat edən mövqelər sərgilənməkdədir. Xüsusilə, Qarabağ ermənilərinin geri qayıtması barədə Azərbaycanın mövqeyinə zidd fikirlərin səslənməsi bizi narahat edir.
Fəaliyyətə başladığı dövrdən Tramp administrasiyası əsas diqqəti iqtisadi məsələlərə yönəldib. Kanadaya, Meksikaya, Çinə və Avropa dövlətlərinə qarşı rüsum tariflərini kəskin şəkildə qaldırdı. Bu addım həm Amerikada, həm də Avropada çox ciddi gərginlik yaradıb. Eyni zamanda, Tramp diqqətini qısa müddətdə Ukrayna müharibəsini sona çatdırmağa və sülhə nail olmağa yönəldib. Bu istiqamətdə ardıcıl addımlar atır.
Zelenskinin Ağ Evdən qovulması bütün dünyaya bir daha onu göstərdi ki, prezident Tramp ən kəskin və ağılagəlməz addımlar atmağa qadir olan bir insandır. Bu səbəbdən həm Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə ümidlə baxırıq, həm də narahatlığımız var. Çünki Tramp hamıya öz istəklərini qəbul etdirmək yolunu tutub. Bu da istənilən dövlətlə problem yarada bilər. Ona gorə ki, müstəqil dövlətlər hətta, ABS tərəfindən belə yönəldilə bilməz. Onların suverenliyinə və müstəqilliyinə hamı hörmətlə yanaşmalıdır, ilk növbədə də dünyanın ən böyük dövləti olan Amerika. Bu münasibətlərimizin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qalxması ilə bağlı narahatlıqlarımızdan biridir.
Digər mühüm amil, təbii ki, erməni lobbisinin ABŞ-da kifayət qədər güclü olmasıdır ki, onlar münasibətlərimizin yaxşılaşmasına mane olmaq üçün əllərindən gələni edəcəklər. Biz bunu da mütləq nəzərə almalıyıq. Ancaq ümidlərimiz böyükdür. Nəzərə alsaq ki, Ukrayna müharibəsini bitirmək çox çətindir. Bunu Ağ Evdəki qalmaqal da aydın şəkildə göstərdi. Zelenski Rusiyanın sülh planını qəbul etməyəcəyini açıq şəkildə Trampa dedi. Üstəlik əlavə etdi ki, Rusiyaya yaxınlaşmaqda siz yanlış yoldasınız, Rusiyanı tərəfdaş kimi qəbul etməkdə səhv edirsiniz. Ancaq ortada olan odur ki, Tramp Rusiyanın sülh planı üzərində işləmək, bəzi güzəştlərə nail olmaqla onu Ukraynaya qəbul etdirmək istəyir. Ukraynanın təklif etdiyi sülh planından cəmi iki müddəa götürülüb. Biri təbii resurslardan birgə istifadə ilə, digər isə Ukrayna hərbçilərindən Avropanın təhlükəsizliyində daha geniş istifadə edilməsi ilə bağlıdır. Ukraynanın irəli sürdüyü digər təkliflərin heç biri qəbul edilməyib. Rusiyanın təkliflərinin böyük hissəsi qəbul edilib, amma təbii ki, onun hamısını Tramp qəbul edə bilməz.
Rusiya geri çəkiləcəkmi, bu da çox ciddi sualdır. Bu səbəbdən danışıqlar xeyli uzana bilər. Trampın sülhpərvər bir prezident kimi tanınmaq istəyini nəzərə alsaq, ümid etmək olar ki, Azərbaycan-Ermənistan sülh sazişinə daha çox diqqət ayıracaq. Ermənistana təzyiqlər imkan verəcək ki, qısa müddətdə sülh sazişi imzalansın. Bu da münasibətlərimizdə kifayət qədər yaxınlaşma yarada bilər və son nəticədə strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qalxa bilərik. Azərbaycan bunu istəyir, buna mane ola biləcək elə ciddi bir amil yoxdur. Ümid edək ki, Tramp Amerikada bunu istəməyən qüvvələrə qarşı dayana biləcək, ABŞ və Azərbaycan arasındakı münasibətlər strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qalxacaq.
Prezident Trampın xarakterini nəzərə alsaq, onu da deməliyik ki, erməni lobbisinin ona təsir etmək imkanları o qədər də çox deyil. Çünki Tramp kifayət qədər güclü şəxsiyyətdir, hər hansı təzyiqi qəbul etmir və öz düşüncələrini yeritməyə çalışır. Amma təbii ki, Tramp da insandır və yaxın ətrafının müəyyən məsləhətlərinə yeri gələndə qulaq asır. Nəzərə alsaq ki, dünyada bu cür təsirlərə məruz qalmayan rəhbər yoxdur, Tramp da erməni lobbisinin təbliğ etdiyi fikirlərin təsiri altına düşə bilər. Lakin eyni zamanda, onun ədalətli mövqe tutmağa çalışması, ABŞ-ın maraqlarını hər şeydən üstün sayması, Azərbaycanın Amerika üçün Ermənistandan daha dəyərli dövlət olması imkan verir ki, Tramp bu cür təsirlərin qarşısında axıra qədər dayansın və Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin inkişafına təsir edəcək ciddi qərarlar qəbul etsin".
Dəniz NƏSİRLİ
