Tofiq Abbasov: "Bu gün onsuz da Azərbaycan Türkiyə kimi geosiyasi anlamda Avropa təhlükəzislik məkanındadır"
Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan xəbərdarlıq edib ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın hərəkətləri Avropanın ABŞ və NATO-dan asılı olmayan təhlükəsizlik sistemi yaratması üçün “ayılma zəngi” olmalıdır.
Bu barədə o, Financial Times-a müsahibəsində bildirib.
Londonda avropalı həmkarları ilə görüşdükdən sonra Trampın Rusiya ilə atəşkəsə nail olmaq üçün Ukraynaya təzyiq cəhdlərini və onun Avropa təhlükəsizlik sistemindən çıxmaqla təhdidlərini müzakirə etdikdən sonra danışan Fidan Türkiyənin, NATO dağılacağı təqdirdə, istənilən yeni Avropa təhlükəsizlik arxitekturasına qoşulmağa hazır olduğunu bildirib.
"Cin şüşədən buraxılib və onu geri qaytarmaq mümkün deyil... Prezident Tramp indi qoşunları Avropadan çıxarmamaq qərarına gəlsə belə, ola bilsin ki, gələcəkdə oxşar baxışlara və siyasi ideyalara malik olan kimsə Amerikanın Avropa təhlükəsizliyinə töhfəsini azaltmaq barədə düşünə bilər", - nazir deyib.
Əgər doğrudan da NATO dağılarsa, Avropanın yeni təhlükəsizlik arxitekturasında Türkiyənin iştirakının Azərbaycan üçün hansı dolayı və birbaşa təsirləri ola bilər?
Baki-xeber.com saytının sualını cavablandıran politoloq Tofiq Abbasov bildirdi ki, təhlükəsizlik məsələsi çoxtərəfli - kompleks bir anlayışdır: "Onu unversal anlamda qəbul etmək lazımdır. Türkiyə ilə bizə gəldikdə isə, biz həmişə birlikdə hərəkət edirik. Amma təhlükəsizlik arxitekturası uzun zaman axarında formalaşır. Görünən odur ki, bu iki ölkə hazırda da regionun təhlukəsizliyinə həmahəng töhfələr verir. Məsələn, biz bilavasitə Avropanın enerji təhlukəsizliyinin təminatçısı kimi çıxıs edirik. Dünyada enerji daşıyıcılarının çatdırılmasında uzun müddətdir şantaj siyasəti qüvvədə idi. Amma Azərbaycanın Türkiyə və Gürcüstanla birlikdə bu prosesdə iştirakı göstərdi ki, bəli, biz təhlükəsizliyin bütun aspektlərində etibarlı tərəfdaşıq.
Bir vaxtlar Balkanlarda vəziyyət gərgin idi. Azərbaycan sülhməramlıları orada keşik çəkirdi. Mən İraqı da, Əfqanıstanı da misal gətirə bilərəm, amma onlar Asiya qitəsinə aid idi. Amma Balkanlar Avropadır, biz orda da iştirak etdik. Biz gördük ki, Balkanlarda ABŞ "Pandora yeşiyi"ni açmaq üzrədir və separatçılara dəstək verir, dərhal Azərbaycan öz kontingentini oradan geri çağırdı. Bunlar ondan xəbər verir ki, Azərbaycan və Türkiyə bu proseslərdə qaydalar üzrə həm iştirak edirik, həm də fəaliyyət göstərirlər. Bu iki ölkə birlikdə korrekt mövqedən çıxıs edir - qüvvədə olan nizamı dəyərləndirmək və möhkəmləndirmək yolunu tutub.
Hazırda BMT öz təsirini itirməkdədir. Hətta Qərb ölkələri belə BMT-ni saymır. Bu yolverilməz haldır. Azərbaycanın 30 il işğal altında olan torpaqlarının azad edilməsi ondan xəbər verir ki, biz BMT-nin qəbul etdiyi dörd qətnaməni icra etməklə onun etika və nizamnaməsini qoruyuruq.
Bu işdə bizə Türkiyə böyük siyasi-mənəvi dəstək verdi. Bu proseslərin məntiqi ondan ibarətdir ki, biz məsələlərə, Şərqdə deyildiyi kimi, "təzə evini tikməmisənsə, köhnə evini dağıtma" prinsipi ilə yanaşırıq.
İndi Avropanın təhlükəsizliyi gündəmdədir. Son günlər iki çıxış oldu. ABŞ konqresində Donald Tramp, Fransada isə Emmanuel Makaron çıxış etdi. Tramp daha çox Amerika siyasətinin yeni formatından danışdı, yeni diskuslarının xasiyyətnaməsini cəmiyyətə çatdırdı. Makron isə nüvə çətirinin formalaşdırılmasını gündəmə gətirdi. O dedi ki, Avropa döyüşməyə hazır olmalıdir, lazım gələrsə Avropa Fransanın rəhbərliyi ilə nüvə silahindan da istifadə etməyə hazırdır. O cağırış etdi ki, gəlin birlikdə ABŞ-yə qarşı sinə gərək, ona müqavimət göstərək və s. Buradan görünür ki, güc mərkəzləri təhlükəsizlik arxitekturasını möhkəmləndirmək əvəzinə olan-qalan konfiqurasiyanı çökdürürlər. Amma biz bu yolla getməyəcəyik. Nə qədər ki, təhlükəsizlik arxtekturasının yeni bir düzəni formalaşmayıb, köhnə arxitektura öz qüvvəsini saxlayacaq və biz ona öz sadiqliyimizi davam etdirəcəyik.
Əlbəttə, Azərbaycanla Türkiyə bu proseslərin hamısında bütün qaydaların qorunmasına sadiqliklə birgə çıxış edir. Biz Şüsa Bəyannaməsindən sonra bütün məsələlərə eyni prizmadan baxırıq və dəyərləndiririk.
Bu gün onsuz da Azərbaycan Türkiyə kimi geosiyasi anlamda Avropa təhlükəzislik məkanındadır. Biz bu prosesin iştirakçısı olaraq, yalnız müsbət potensial formalaşdırmışıq. Biz son 30 il ərzində Azərbaycan dövlətinin təşəbbüskarlığı nəticəsində Avropanın təhlükəsizlik xəritəsini dəyişməkdəyik. Bizə bunu qorumaq və inkişaf etdirmək çox vacibdir. Bu prosesə təhdid törədən başıpozuq qonşumuz Ermənistan və onun havadarlarıdır. Ona görə də bütün bu proseslərin, o cümlədən də inşa etdiyimiz unikal enerji kommunikasiya və nəqliyyat xətlərinin təhlükəsizliyini təmin etmişik. Biz təhlükəsizlik proseslərinin öncülləriyik. Biz həm də birlikdə Avropaya özünəməxsus unikal və universal model nümayiş etdiririk ki, təhlükəsizlik haqqında danışmaq azdır, onu təmin etmək lazımdır".
Dəniz NƏSİRLİ
