Münaqişəyə qədər Zəngəzur dəhlizi boyunca mövcud olan dəmir yolu şəbəkəsi və stansiyalar Azərbaycan SSR-in mülkiyyətində olub
İranin ISNA agentliyinə müsahibəsində Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvanın əlaqə yolunda tranzit çətinlikləri və Zəngəzur dəhlizi məsələsi ilə bağlı danışıb.
Paşinyan deyib ki, biz dörd sülh qovşağı planını formalaşdırmışıq, bu da bütün nəqliyyat yollarının blokadasının aradan qaldırılması ilə bağlıdır: "Bu mənada Ermənistanla Azərbaycan arasında dəmir yolunun açılması çox mühüm mövqedir. Həm də bu mənada Azərbaycandan Naxçıvana və Ermənistan ərazisindən dəmir yolu əlaqələrinin bərpası çox vacibdir.
Bu yaxınlarda biz Azərbaycana dəmir yolu ilə daşıma məsələsi ilə bağlı konkret təklif verdik ki, bu məsələ ərazi bütövlüyünün, milli suverenliyinin, hüquqi yurisdiksiyasının qorunması əsasında həll olunmalıdır.
Burada bir incəlik var ki, bu gün Azərbaycan Naxçıvanla İran torpağı, İranın yaratdığı şərait vasitəsilə əlaqə qurur. Ona görə də biz Azərbaycan Respublikasına təklif etdik ki, biz də analoji şərtləri təqdim etməyə hazırıq.
Məsələ təkcə Ermənistan ərazisindən dəmir yolu daşımaları ilə bağlı olmayacaq, biz bu məsələni qarşılıqlı şəkildə sadələşdirməyə hazırıq. Təbii ki, bu plan həyata keçərsə, İranla Ermənistanın münasibətlərinə müsbət təsir göstərəcək".
Paşinyanın Zəngəzur dəhlizi ilə dəmir yolu çəkilməsi təklifinin mahiyyəti nədən ibarətdir?
Məlum olduğu kimi, hazırda Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan arasında quru əlaqəsi İran üzərindən həyata keçirilir. Bu yol hazırda bir qədər uzaqdır. Amma İran üzərindən çəkilən yeni avtomobil yolunun uzunluğu 50 km təşkil edir. Azərbaycan İran üzərindən avtomobil yoluna paralel dəmir yolu xətti də inşa edilir. Bu dəmir yolunun da İran ərazisindən keçən hissəsinin uzunluğu 50 km-ya yaxın olacaq. Zəngəzur dəhlizinin Ermənistan ərazisindən keçən hissəsi isə 43 km təşkil edir. Yəni İran ərazisi ilə Naxçıvana qədər olan yolla Zəngəzur dəhlizi ilə olan yol arasında cəmi 7 km fərq var. Məsafə baxımından Azərbaycan ücün Zəngəzur dəhlizinin İrandan kəçən yolla müqayisədə maraqlı olmasına heç bir əsas yoxdur. Lakin Azərbaycan dövlətinin tələbi ondan ibarətdir ki, ölkənin qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizi münaqişəyə qədərki rejimlə çalışsın - qatarlar və avtomobillər bu dəhlizlə Azərbaycandan-Azərbaycana prinsipi ilə maneəsiz hərəkət imkanına malik olsun.
Bir məsələni də qeyd edək ki, munaqişəyə qədər Zəngəzur dəhluzi boyunca mövcud olan dəmir yolu şəbəkəsi və stansiyalar Azərbaycan SSR-in mülkiyyətində olub. Hətta bu stansiyalarda bütün sənədlər Azərbaycan dilində rəsmiləşdirilib. Bu barədə təkzibedilməz faktlar var. Zəngəzur mahalı Ermənistan SSR-ə veriləndə bu bir sərt kimi qoyulub ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz dəmir yolu və avtomobil yolu əlaqəsi olsun. Azərbaycan da bu gün Zəngəzur üzərindən həmin statusa malik - nəqliyyat vasitələrinin maneəsiz hərəkət edə biləcək yol - dəhluz istəyir. Beynəlxalq səviyyədə xüsusi şərtlərlə fəaliyyət göstərən yollara dəhliz deyilir. İran və Ermənistan da ona görə "dəhluz məntiqi"nin əleyhinə çıxır.
Digər tərəfdən, Nikol Paşinyanın imza atdığı 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatda da Zəngəzur yolu "maneəsiz yol", yəni dəhluz statisunda təsdiqlənib.
İran üzərindən keçən yolla Zəngəzur dəhlizinin fərqi məhz bundan ibarətdir. Paşinyan isə bu müsahibəsində açıq şəkildə bəyan edir ki, biz İrandan keçən yola analoji yol açmağa razıyıq. Belə olan halda bizi özünə açıq düşmən hesab edən ölkə üzərindən İrandan keçən yolun analoqunu açmaq heç cür maraqlı ola bilməz.
Belədə isə biz İran ərazisindən keçən yola investisiya qoyuruqsa, onda heç nəyi ilə cəlbedici olmayan, Ermənistan üzərindən açılan yol bizim nəyimizə lazımdir?
Bunu Paşinyan da çox gözəl başa düşur, sadəcə olaraq dünyaya təqdim etmək istəyir ki, kommunikasiyaların açılmamasının səbəbkarı Ermənistan deyil. Azərbaycan üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etməyən təklifə hökumət nəyə görə razı olmalıdır? Biz Zəngəzur yolundan dövlət rüsumu və digər vergilər verməklə, yoxlanmaqla keçəcəyiksə, niyə mənfəəti İrana yox Ermənistana verməliyik? Ona görə ki, bizə 30 illik bir faciə yaşadıb?!
Akif NƏSİRLİ
