Azərbaycan və Türkiyənin Suriyanın bərpası prosesində iştirakına əngəl yarada biləcək əsas qüvvələrdən biri də burakı kürd yaraqlılarıdır. Söhbət, xüsusən də Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) yaraqlı qanadından gedir. Amma hadisələrin mövcud inkişaf mərhələsi bu təhlükənin yaxın tezlikdə aradan qalxacağını istisna etmir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Suriya məsələsində ölkəsinin müttəfiqi Türkiyə ilə çiyin-çiyinə dayanacağını bəyan edib: “Suriya məsələsində Azərbaycan Türkiyənin yanında olduğunu ilk günlərdən bəyan edib. Suriyada sabitliyin, təhlükəsizliyin təmin olunmasına və humanitar problemlərin həllinə Azərbaycan da Türkiyə ilə əlaqələndirilmiş şəkildə öz töhfəsini verməyə hazırdır”. Hazırda iki ölkə Suriyada daha genişmiqyaslı fəaliyyətə hazırlaşır. Buna yaranacaq əsas təhdidlərdən biri isə aradan qalxır. Məsələ burasındadır ki, Kürdüstan Fəhlə Partiyasının rəhbərliyi PKK lideri Abdullah Öcalanın çağırışına əməl etmək və Türkiyə ilə atəşkəs elan etmək qərarına gəlib. Xatırladaq ki, keçən həftə kürd yaraqlı təşkilatının qurucusu və ideoloqu Türkiyə həbsxanasından yoldaşlarına müraciət edərək, onları silahları yerə qoymağa dəvət edib. Bu fonda PKK üçün digər vacib məsələ partiyanın qurultayını keçirməkdir və onun iştirakçıları çox güman ki, özünün ləğvi aspektlərini müzakirə etməli olacaqlar. Artıq PKK İcraiyyə Komitəsi açıqlamasında Öcalanın müraciətində yer alan tələbləri həyata keçirməyə hazır olduğunu bildirib. Bununla belə, yaraqlı təşkilat vurğulayıb ki, onun tamamilə ləğvi ilə bağlı təşəbbüs kollektiv şəkildə - liderin özünün iştirakı ilə partiyanın qurultayında müzakirə edilməlidir. PKK İcraiyyə Komitəsinin açıqlamasında daha sonra deyilir: “Hücum edilmədikcə heç bir bölməmiz hərbi əməliyyata başlamayacaq. Üstəlik, yalnız Aponun (Öcalanın partiya ləqəbi) praktiki rəhbərliyi ilə tərksilah kimi məsələlər mümkün ola bilər. Liderin çağırışını, onun səbəblərini, başlatdığı yeni prosesin xüsusiyyətlərini və vəzifələrini düzgün və adekvat şəkildə anlamaq və bu tələbləri uğurla yerinə yetirmək lazımdır. Çağırışın məzmununa bütün məsuliyyət və ciddiliklə yanaşmaq tarixən vacibdir”. Xatırladaq ki, Türkiyə PKK ilə mübarizə üçün Suriya və İraqda aktiv hərbi kampaniyalar aparır. Qrupun ləğvi Ankaranın burada müntəzəm əməliyyatlar ehtiyacının ortadan qalxması demək olacaq. Qeyd edək ki, Öcalanın rəsmi açıqlaması fevralın 27-də ictimaiyyətə təqdim edilib. Onun yazılı variantı Türkiyə həbsxanasında onunla bir sıra görüşlər keçirən Bərabərlik və Demokratiya Partiyasının (DEM) üzvləri tərəfindən oxunub. PKK-nın qurucusu deyib ki, silahlı təşkilatın bütün qolları silahlarını yerə qoymalı, qrupun özü isə dağılmalıdır. Kürd solçu radikalların ideoloqu daha sonra bildirib: “Mən bu çağırışa görə tarixi məsuliyyəti öz üzərimə götürürəm. Qurultayınızı keçirin, dövlət və cəmiyyətlə inteqrasiya haqqında qərarlar qəbul edin”. Öcalanın çıxışı PKK-nın mübarizəsinin artıq aktual olmadığını göstərir. Bu fonda İstanbulda çıxış edən prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Öcalanın çağırışının Türkiyənin terrordan qurtuluşunda yeni mərhələnin olduğunu bildirib: “Biz bu prosesi tam şəkildə başa çatdırmaq üçün hadisələri ixtisaslaşmış qurumlarımızın köməyi ilə diqqətlə izləyəcəyik”. O, bu problemin qalıcı və yekun həllini istəməyənlər tərəfindən təxribatların və prosesi pozmağa cəhdlərin mümkün olduğunu da vuğrğulayıb: “Ona görə də bu prosesdə yarana biləcək hər hansı təxribat qarşısında son dərəcə ehtiyatla hərəkət etmək üçün bütün lazımi tədbirləri görəcəyik. Silah təzyiqi və terror aradan qalxdıqda, təbii olaraq demokratik siyasətin həyata keçirilməsi meydanı genişlənəcək”.
Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) sözçüsü Ömər Çelik isə bildirir ki, sülh prosesi Ankaranın PKK-nın qolu hesab etdiyi bütün birləşmələrə aiddir. Bu, o deməkdir ki, Türkiyə Suriyanın üsyankar şimal-şərqinə nəzarət edən kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi hərbi ittifaq olan Suriya Demokratik Qüvvələrindən də tərk-silahı gözləyir. Ömər Çelik bununla bağlı qeyd edir: “Bəziləri indi Türkiyənin terrorçuları tərk-silah etmək çağırışı kontekstində istisnalar haqqında danışmağa çalışırlar. Bunu yalnız İraqdakı təşkilata aid olan sual kimi təqdim etməyə çalışırlar. Yox, biz “terror təşkilatı” deyəndə onun tamamilə məhv edilməsini nəzərdə tuturuq”. AKP nümayəndəsi ayrıca xatırladıb ki, Türkiyə dövlətinin başçısı 2000-ci illərin ortalarından mütəmadi olaraq kürd probleminin həlli məsələsini qaldırıb: “O, bu məsələyə etnik məsələ kimi deyil, demokratik məsələ kimi yanaşıb. Prezident kürd vətəndaşlarımıza qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq üçün çox mübarizə apardı”.
Bu o deməkdir ki, Ankara sülh prosesinin bir hissəsi olaraq Türkiyə kürdlərinin mədəni hüquqlarını daha da genişləndirə bilər. Bundan əlavə, Amerikanın “Al-Monitor” nəşrinin mənbələrinin iddia etdiyi kimi, Türkiyə tərəfi Öcalanın saxlanma şəraitinin yaxşılaşdırılmasının və müxtəlif ittihamlarla həbsdə olan bir sıra kürd siyasətçilərin azad edilməsinin əleyhinə deyil. Ayrı-ayrılıqda, sülh prosesi, “Al-Monitor” mənbələrinə görə, Türkiyədə böyük terror aktlarının təşkili və həyata keçirilməsində iştirak etməyən PKK üzvləri üçün amnistiya ola bilər. PKK-nın qurultayı, yəqin ki, silahlı qruplaşmanın müxtəlif fraksiyalarının yanaşmalarını birləşdirmək üçün lazımdır. Ankara ilə PKK arasında sülh prosesi bir neçə dəfə ixtilaflara görə pozulub. Məsələn, 2015-ci ildə kürd solçu radikalların iki türk polisini öldürdüyü zaman proses pozuldu. Daxili müqavimətin son epizodlarından biri də 2024-cü il oktyabrın 23-də Türkiyənin TUSAŞ hərbi-sənaye korporasiyasının kompleksində baş vermiş terror aktı olub. İndilikdə də PKK tərəfdarlarının hamısının liderlərinin çağırışına tabe olacağına və Türkiyədə oxşar hücumların təkrarlanmayacağına zəmanət yoxdur.
Nahid SALAYEV
