ABŞ və Ukrayna prezidentləri arasında yenidən mübahisə yaşanıb. Qısa müddət ərzində baş verən ikinci mübahisə iki ölkənin münasibətlərinin daha da pisləşməsi ilə nəticələnməkdədir. Qeyd edək ki, Donald Tramp və Volodimir Zelenski arasında ötən həftə Ağ Evdə qızğın söz mübadiləsindən sonra onlar bu həftənin əvvəlində yenidən Ukraynadakı münaqişənin mümkün sonu ilə bağlı, uzaq məsafədən olsa da, mübahisə ediblər.
Prezident Donald Tramp deyir ki, Ukrayna liderinin ölkəsinin Rusiya ilə müharibəsinin sonunun “hələ çox çox uzaqda” olduğuna dair qiymətləndirməsi onun edə biləcəyi “ən pis bəyanatdır” və Amerika buna daha çox dözümlülük göstərməyəcək. Zelenski müharibənin yaxınlarda başa çatmasının çətin olduğuna dair fikir bildirib. O bunu Kiyev qüvvələrinə davamlı hərbi yardım üçün Avropa liderlərindən geniş dəstək qazandıqdan sonra Londonu tərk edəndən sonra deyib və Ukraynanın ən böyük silah yardımçısı olan ABŞ-dan da eyni şeyi gözlədiyini bildirib: “Düşünürəm ki, bizim ABŞ-la münasibətimiz davam edəcək, çünki bu, vaxtaşarı münasibətdən daha böyükdür. İnanıram ki, Ukrayna yardım axınını davam etdirmək üçün Amerika Birləşmiş Ştatları ilə kifayət qədər güclü tərəfdaşlığa malikdir”. Ancaq Tramp Zelenskinin bu sözlərinə etiraz edərək, “Truth Social” sosial media platformasında yazıb: “Mənim dediyimdir, bu oğlan Amerikanın dəstəyi olduğu təqdirdə sülh olmasını istəmir və Avropa, bu gün Zelenski ilə olan görüşündə açıq şəkildə bəyan etdi ki, onlar ABŞ olmadan işi görə bilmir. Bəlkə də, Rusiyaya qarşı güc nümayişi baxımından bu çox da yaxşı bir bəyanat deyil. Onlar nə düşünür?”. Bunun ardınca Zelenski X platformasında yazıb: “Bu müharibəni mümkün qədər tez bitirmək üçün diplomatiyamızı həqiqətən əsaslı etməyə çalışmaq çox vacibdir. Biz Amerika və avropalı tərəfdaşlarımızla birlikdə işləyirik və sülh yolunda ABŞ-ın dəstəyinə ümid edirik. Sülhə mümkün qədər tez ehtiyac var”. Tramp yüz minlərlə rusiyalı və ukraynalı döyüşçünün, ukraynalı mülki vətəndaşların ölümü ilə nəticələnən döyüşlərə son qoymağa çağırıb. Amma Zelenski Trampın münaqişəni Kiyevdən çox Moskva üçün əlverişli şərtlərdə həll etməyə çalışdığına dair narahatlığını ifadə edib. Hazırda Rusiya Ukraynanın beynəlxalq səviyyədə tanınan ərazisinin beşdə birinə nəzarət edir və Ukraynanın şərqində aparılan döyüşlərdə yavaş-yavaş daha çox ərazi ələ keçirir. Bundan öncə Ukrayna prezidenti ölkəsinin ABŞ ilə nadir torpaq mineralları müqaviləsi imzalamağa hazır olduğunu və ABŞ prezidenti Donald Trampla münasibətləri xilas edə biləcəyinə inandığını bildirib. Britaniyada Avropa liderlərinin toplantısından sonra jurnalistlərə açıqlama verən Zelenski ABŞ-ın da torpaq mineralları haqqında sazişi imzalamağa hazır olacağını düşündüyünü, lakin bəzi şeyləri təhlil etmək üçün vaxt lazım ola biləcəyini qeyd edib.
Xatırladaq ki, keçən həftə Zelenskinin Ağ Evə səfəri zamanı iki tərəfin saziş imzalayacağı gözlənilirdi, lakin Tramp və ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Vansla görüş zamanı kəskin fikir ayrılığından sonra razılaşma baş tutmayıb. Zelenski deyib ki, Ukrayna Rusiyanın üç ildir davam edən hərbi müdaxiləsinə qarşı mübarizədə ABŞ-ın köməyinə ümid edir: “Düşünürəm ki, bu cür yardımın dayandırılması yalnız Rusiya prezidenti Vladimir Putinə kömək edəcək. Və buna görə də düşünürəm ki, ABŞ və sivil dünyanın nümayəndələri, bu dünyanın liderləri Putinə qəti şəkildə kömək etməyəcəklər”. Tramp isə ABŞ-ın Ukraynaya verdiyi milyardlarla dollarlıq yardımın əvəzini ödəmək üçün minerallara dair sazişi yekunlaşdırmaq istədiyi bir vaxtda Zelenskini naşükür adlandırıb. Tramp müharibənin dayandırılmasının vacibliyini təbliğ edib və Putinlə də telefon danışığı aparıb. Bundan əlavə yüksək səviyyəli ABŞ rəsmiləri Ukrayna rəsmilərinin iştirakı olmadan potensial sülh razılaşmasını müzakirə etmək üçün Səudiyyə Ərəbistanında Rusiya rəsmiləri ilə görüşüb. Tramp bu xüsusda qeyd edib: “Biz Putinlə bağlı narahat olmağa daha az vaxt sərf etməliyik, zorakı miqrant qrupları, narkobaronlar, qatillər və ölkəmizə daxil olan psixi müəssisələrdən olan insanlarla bağlı narahat olmağa daha çox vaxt sərf etməliyik ki, axırımız Avropa kimi olmasın”. Bu açıqlama Londonda Böyük Britaniyanın baş naziri Keir Starmerin 18 müttəfiqinə ABŞ-ın Ukraynaya dəstəyində tərəddüd etməsi ilə Avropanın özünün tarixi yol ayrıcında olduğunu dediyi danışıqlardan sonra baş verib. Starmer bildirib: “Bu, daha çox danışmaq yox, hərəkət etmək vaxtıdır. Ədalətli və davamlı sülh üçün yeni plan ətrafında addım atmaq və rəhbərlik etmək və birləşmək vaxtıdır”. Bu arada Trampın administrasiyası Ukraynaya yeni silah tədarükünü maliyyələşdirməyi dayandırıb və Amerika ehtiyatlarından silah göndərilməsinin dondurulmasını nəzərdən keçirir. Maliyyələşdirmənin dayandırılması qərarı Tramp administrasiyası tərəfindən xarici yardımın ümumi dondurulması fonunda verilib. Lakin əsas silah təchizatı kanalının bağlanması ABŞ prezidenti ilə Volodimir Zelenski arasında Ağ Evdə keçirilən gərgin görüşdən bir neçə gün sonra baş verib. Ağ Ev məsələ ilə bağlı bildirib: “Prezident Donald Tramp diqqətini sülhə yönəltdiyini açıq şəkildə bildirdi. Biz tərəfdaşlarımızın da bu məqsədə sadiq qalmasına ehtiyac duyuruq. Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin həllinə kömək etmək üçün yardımımızı dayandırırıq və nəzərdən keçiririk”. Bundan başqa, ABŞ administrasiyası Rusiyaya qarşı sanksiyaların ləğvi planlarını öyrənir. Belə ki, Ağ Ev Dövlət Departamenti və Maliyyə Nazirliyindən məhdudiyyətlərin yumşaldılması variantlarını hazırlamağı xahiş edib. Bu addım ABŞ rəsmilərinə diplomatik və iqtisadi münasibətlərin yaxşılaşdırılması üçün Moskva ilə danışıqların bir hissəsi kimi yaxın günlərdə Rusiya rəsmiləri ilə bunu müzakirə etməyə imkan vermək məqsədi daşıyır.
Tahir TAĞIYEV
