Fuad İbrahimov: “...Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyinin tam bərqərar olması istiqamətində çox mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir hadisədir”
Türkiyə Naxçıvana təbii qaz ixrac edəcək. Bu barədə Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar bildirib.
Onun sözlərinə görə, İğdır-Naxçıvan boru kəmərində son tamamlanma işləri aparılır. Nazir əlavə edib ki, gələn həftə istifadəyə veriləcək qaz boru kəmərinin açılış mərasimində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da iştirak edəcək.
Eyni zamanda tədbirə Azərbaycan və Türkiyənin dövlət rəsmiləri də qatılacaq.
Qeyd edək ki, İğdır-Naxçıvan Qaz Boru Xəttinin təməli 2023-cü il sentyabrın 25-də qoyulub. Kəmər Naxçıvanın qaz təchizatının şaxələndirilməsinə imkan verməklə onun bir mənbədən asılılığını aradan qaldırmış olacaq. 2020-ci il dekabrın 15-də Ankarada Azərbaycan və Türkiyə arasında İğdır-Naxçıvan qaz boru kəmərinin tikintisinə dair anlaşma memorandumu imzalanıb.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2022-ci il 10 fevral tarixli Sərəncamına əsasən isə İğdır-Naxçıvan qaz boru kəmərinin tikintisi üçün dövlət büdcəsindən vəsait ayrılıb. Layihə bu il iyunun 5-də qəbul edilən “Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nın prioritet layihələri sırasında yer alıb.
Boru kəmərinin İğdırdan Sədərək rayonuna qədər uzunluğu 97,5 kilometr təşkil edir. Kəmərin Azərbaycan hissəsinin uzunluğu 17,5 kilometr, Türkiyə hissəsinin uzunluğu isə 80 kilometrdir. Boru kəməri gündə 2 milyon kubmetr, ildə isə 730 milyon kubmetr qaz ötürmək qabiliyyətinə malikdir ki, bununla da Naxçıvanın qaza tələbatı tamamilə ödəniləcək. Gələcəkdə boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyətini iki dəfədən çox artırmaq mümkündür.
Bu kəmərin iqtisadi və strateji olaraq nə əhəmiyyəti var? İrandan qaz alışı kəsilirmi?
“Ümumilkdə bu xətti "Revers" xətti adlandırmaq lazımdır”
İqtisadçı ekspert Fuad İbrahimov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu günlərdə İgdır-Naxçıvan qaz kəmərinin açılışı nəzərdə tutulur: “Əlbəttə, bu çox müsbət haldır. Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyinin tam bərqərar olması istiqamətində çox mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir hadisədir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Sovet hökuməti dağılan, SSRİ xəritədən itən gündən artıq Naxçıvan blokadada idi, onun Azərbaycanın böyük hissəsi ilə tam əlaqəsi kəsildi. Çünki artıq Ermənistanla olan problem o dövrdə Mehri dəmir yolunun, mövcud “Zəngəzur dəhlizinin” bağlanmasına gətirib çıxardı. Nəticə etibarı ilə də Naxçıvanın müstəqillik dövründə artıq Azərbaycanla qurudan əlaqəsi məlum vəziyyətə düşdü. Ancaq İran üzərindən yüklərin daşınması, sonra Sədərək yolunun açılması, burda gələn avtomobillərin yüklərinin qəbul edilməsi, yaxud ixracı baş verirdi, hava nəqliyyatı ilə sərnişinlərin daşınması yolu ilə bu proseslər həyata keçirilirdi. Yəni bütün ehtiyaclarını bu yolla ödədi. Ancaq o dövrdə rəhmətlik Heydər Əliyev İranla danışıqlara gedərək İrandan Naxçıvana qaz idxalının həyata keçirilməsinə nail oldu. Azərbaycan, əlbəttə, bunu İranla müəyyən yollarla əvəzləşdirirdi. Hazırkı vəziyyətdə İgdır-Naxçıvan xəttinin çəkilməsi tamamilə Naxçıvanı enerji təhlükəsizliyi baxımından (əgər fors-major hal baş verərsə) təmin etmiş olur. Amma ümumilkdə bu xətti "Revers" xətti adlandırmaq lazımdır. Çünki bilirsiz ki, biz Bakı-Tbilisi-Ərzulum xəttilə qazı ixrac etmişik, bizim ilk ixrac layihələrimiz Gürcüstan-Türkiyə olub. Sonradan Türkiyə üzərindən artıq TransAnadolu xəttinə inteqrasiya olub. O da öz növbəsində TAP xəttinə inteqrasiya olmaqla artıq Azərbaycan qazı Avropaya qədər ixrac olunur. Bu gün bu paydan artıq İgdır istiqamətdən Naxıçana gələcək xəttə "Revers" adı vermək olar. İgdır-Naxçıvan qaz xətti artıq hərəkətə gələcək və bunun üzərindən qaz nəql olunacaq”.
F.İbrahimov qeyd etdi ki, hazırda gündəmdə “Zəngəzur dəhlizinin” açılması var və bu dəhliz mütləq şəkildə açılacaq, açıldığı halda artıq Azərbaycan öz ixrac potensiallarını diversifikasiya edərək xətlərin şaxələnməsini, buraxlış, nəql, ixrac imkanlarını genişləndirmək istiqamətində “Zəngəzur dəhlizi” üzərindən də prosesləri həyata keçirməyi mümkün hesab edir. “Belə olduğu halda İgdır-Naxçıvan xətti ikinci dəfə "Revers" statusuna malik olacaq, geri işləmə imkanlarını əldə edə biləcək. Artıq Azərbaycan qazının məhz Naxçıvan-İgdır istiqamətində də şaxələnəmiş ixracını təmin etmək olur. Mən fikrimi nəyə gətirirəm? Bu kəmərin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, bu hər iki istiqamətdə hərəkət edə biləcək. Yəni bunu hər iki istiqamətdə töhfə verə biləcək, sığortalaya biləcək varlıq kimi qəbul etməliyik. Bu baxımdan bu, region üçün çox mühüm əhəmiyyət kəsb edir, bilavasitə də Naxçıvan üçün. Çünki bu prosesdə proqnozlarla getsək, “Zəngəzur dəhlizinin” açılması da baş versə, artıq Naxçıvan özü də tranzit bir məkan kimi xəritəyə daxil olacaq və bu, əlavə olaraq iqtisadiyyatın, iş yerlərinin şaxələnməsinə, artmasına, ümumiyyətlə infrastrukturların inkişafına dair kifayət imkanlar yaradacaq. Bax, bunun əhəmiyyəti bundan ibarətdir”-deyə F.İbrahimov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
