Fransanın baş naziri Fransua Bayru bəyan edib ki, Əlcəzair deportasiyaya məruz qalan vətəndaşlarını qəbul etməkdən imtina etməyə davam edərsə, bu ölkə ilə 1968-ci ildə imzalanmış miqrasiya müqaviləsinə yenidən baxılacaq. Baş nazirin vədi, daha doğrusu hədəsi hər iki ölkənin ictimai dairələrində geniş müzakirə predmetinə çevrilib.
Qeyd edək ki, razılaşma pozulduqdan sonra əlcəzairlilər Fransa vizalarını güzəştli əsaslarla deyil, ümumi əsaslarla almağa başlayacaqlar. Bayrunun bəyanatı Matinyon sarayında hökumət iqamətgahında keçirilən miqrasiya məsələləri ilə bağlı iclasda səslənib. Görüşün yanvarda keçirilməsi nəzərdə tutulsa da, sonradan təxirə salınıb. İndi, onu keçirmək qərarına gəldikdə, bütün müzakirə mövzusunu qəfil dəyişdirən bir hadisə baş verdi. Mulhauz şəhərində 37 yaşlı əlcəzairli islamçı şüarlar səsləndirərək yoldan keçənlərə bıçaqla hücum edib, bir nəfəri - Portuqaliyadan olan 69 yaşlı turisti öldürüb, yeddi nəfəri yaralayıb. Fransa ictimaiyyətinin və hakimiyyət orqanlarının diqqəti 37 yaşlı terrorçunun artıq ekstremist fəaliyyətdə şübhəli bilinənlər siyahısında olmasına cəlb edilib. Məlum olub ki, onlar onu 14 dəfə Əlcəzairə deportasiya etməyə cəhd ediblər, lakin Əlcəzair hakimiyyətinin mövqeyinə görə bu alınmayıb. Əlcəzair tərəfi onun Fransada yaşamaq icazəsi olduğunu əsas gətirərək dəfələrlə onu qəbul etməkdən imtina edib. Potensial terrorçunu qəbul etməyə can atmayan Əlcəzair hakimiyyəti 1968-ci il Fransa-Əlcəzair müqaviləsinə istinad edib. Bu müqaviləyə əsasən, əlcəzairlilər Fransada qalmaq, işləmək üçün xüsusi güzəştli status alırdılar. Onları yaşayış icazəsindən məhrum etmək praktiki olaraq mümkün deyildi. Müqavilənin ilk növbədə Əlcəzairdə yaşayan etnik fransızların xeyrinə olacağına inanılırdı. Amma praktikada bu, əlcəzairli mühacirlərin yolunu açdı.
Miqrasiya və terrorizm son vaxtlar yenidən Fransa hökumətinin gündəminin əsas mövzularına çevrilib. 2020-ci ildə Nitsada kilsədə üç nəfəri bıçaqlayaraq öldürən tunisli şəxs şərti azad edilmədən ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib. Bütün bunların fonunda 1968-ci il müqaviləsinə yenidən baxılması mövzusu aktuallıq kəsb etməyə bilməzdi. Fransanın daxili işlər naziri Bruno Retaillo artıq bir neçə dəfə hökumətdən sənədi qəbul etməyi xahiş edib. Və görünür, Mulhauzdakı faciəli hadisədən sonra nəhayət ki, ona qulaq asacaqlar.
Bayrou bildirib ki, hökumət tərəfindən sazişi nəzərdən keçirmək üçün təxminən 4-6 həftə çəkəcək və sonra ona yenidən baxılıb-bağlanmayacağına qərar verəcək. Əlcəzairin manevr etmək imkanı qalıb. Bayrou bildirib ki, Əlcəzair səlahiyyətliləri deportasiya edilmiş vətəndaşlarını ən kiçik gecikmə olmadan qəbul edərsə, Fransa müqaviləyə yenidən baxmaqdan imtina edəcək. Lakin belə bir nəticənin əldə olunması ehtimalı azdır.
Hər halda, Fransanın baş naziri iddia edir ki, Əlcəzair öz vətəndaşlarını qəbul etməməklə razılaşmanın şərtlərini pozur, bu isə onun mənasız olması deməkdir. Bütün bunlar son vaxtlar iki ölkə arasında münasibətləri daha da pisləşdirə bilər. Belə ki, Fransa Mərakeşin Qərbi Sahara üzərindəki suverenliyini tanıyıb və bu, həmin ərazini özlərinə məxsus hesab edən əlcəzairliləri qəzəbləndirib. Rusiya Elmlər Akademiyasının Avropa İnstitutunun eksperti Sergey Fyodorov bu fonda bildirir: “Fransa ilə Əlcəzair arasında münasibətlərin yaxın gələcəkdə yaxşılaşacağı ehtimalı azdır. Miqrasiya və Qərbi Sahara məsələsi yazıçı Sansal Boualemin noyabr ayında Əlcəzairdə həbsi ilə daha da ağırlaşdı ki, bu da artıq fransızları qəzəbləndirib”. Fransız əsilli Əlcəzair yazıçısı Boualem 2024-cü ilin noyabr ayından həbsxanadadır. Fransa hakimiyyəti onun paylaşdığı videolara görə ölkədə yaşayış icazəsindən məhrum edib. Baxmayaraq ki, Fransa vətəndaşlığı olan uşaqları olduğu üçün o, ölkədə qalmaq hüququna malikdir. Məhkəmə qərarını gözləyərkən Boualem əvvəlcə müvəqqəti saxlanma düşərgəsinə göndərilib, sonra isə təcili olaraq Əlcəzairə deportasiya edilib. Bununla belə, Əlcəzair Fransanın deportasiya qərarına qarşı çıxış edib və Boualemu Parisə qaytarıb. İndi onun Paris yaxınlığındakı inzibati həbsxanada olduğu bildirilir. Fransa daxili işlər naziri Bruno Retayo iddia edib ki, guya Əlcəzair Fransanı alçaltmağa çalışır. Fransa hökumətinin son qərarlarından sonra Əlcəzair də müvafiq addımlar atır. Əlcəzair Xalq Şurası Fransa Senatı ilə əlaqələrin dərhal dayandırıldığını elan edib. Bildirilib ki, qərar bu həftə Fransa Senatının sədri Jerar Larşenin Mərakeş iqtidarının nəzarətində olan Sahara şəhəri Əl-Ayuna səfərinə cavab olaraq qəbul edilib. Qeyd edək ki, ötən ilin iyul ayında Əlcəzair hökuməti Fransadakı səfirini geri çağırıb. Qərar Parisin Mərakeşin Qərbi Saharaya muxtariyyət verilməsi planını münaqişənin həlli üçün yeganə əsas kimi tanımasından sonra qəbul edilib. Əlcəzair və Mərakeşin maraqları “tanınmamış muxtariyyət” olan Qərbi Sahara ərazisində toqquşur. Xatırladaq ki, Mərakeş, Əlcəzair və Mavritaniya ilə həmsərhəd olan bu ərazi 1976-cı ildə ispanların keçmiş müstəmləkələrini tərk etdikdən sonra “İspan Saharası”nın yerində qurulmuşdu. 266 min kvadratkilometrlik ərazi Mərakeş və Mavritaniya arasında bölünmüşdü. Bununla belə, o zaman yaradılan “Polisario Qurtuluş Cəbhəsi” üsyançı hərəkatı 1976-cı ildə “Sahara Ərəb Demokratik Respublikası”nı elan etmişdi. Üsyançıların təzyiqi ilə Mavritaniya 1979-cu ildə qoşunlarını geri çəkmiş və nəticədə ərazinin 80 faizi hərbi cəhətdən daha güclü olan Mərakeş Krallığının nəzarəti altına keçmişdi. “Polisario Cəbhəsi” hazırda yalnız Mavritaniya sərhədi boyunca əraziyə və Əlcəzairlə sərhəddəki dar bir zolağa nəzarət edir. O vaxtdan həmin ərazi Əlcəzair və Mərakeş arasında münasibətlərə mənfi təsir göstərir.
Samirə SƏFƏROVA
