Ermənistan Respublikası xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyan jurnalistlərlə söhbətində Ermənistan-Türkiyə quru sərhədinin açılması prosesi hansı mərhələdədir və niyə yubanır sualına cavab verərkən deyib ki, onlar Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılmasına hazırdı, bu baxımdan top Türkiyə tərəfindədir.
Onun sözlərinə görə, ötən ilin iyununda iki ölkənin xüsusi nümayəndələri Ruben Rubinyan və Serdar Kılıç arasında razılıq əldə olunub:
“Razılıq bir neçə dəfə, o cümlədən ən yüksək səviyyədə, eləcə də xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın zəlzələdən sonra Ankaraya səfəri zamanı təsdiqlənib. Biz həm üçüncü ölkə vətəndaşları, həm də geniş əhali üçün sərhədi açmağa hazırıq. Bu baxımdan top Türkiyə tərəfindədir”.
Türkiyə sərhədi bizim ərazilərin işğalda olduğunu əsas gətirib açmırdı. Azərbaycan ərazilərini işğaldan azad edəndən sonra Türkiyə Ermənistanla sərhədlərini açmalıdırmı?
Aydın Quliyev: “Azərbaycanla sərhədlər delimitasiya edilməmiş Türkiyə-Ermənistan sərhədləri necə açıla bilər?!”
Siyasi şərhçi Aydın Quliyev hesab edir ki, Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına qəti tələsmək olmaz: “Çünki 1993- cü ilə aid açılım şərtləri köklü dəyişib. Ermənilər təbii ki, ümidləniblər. Süveren Azərbaycanda izləri-tozları qalmadı. Ermənilər hesab edirlər ki, əgər Azərbaycanın bütün torpaqları artıq öz əllərindədirsə, daha bundan sonra Türkiyə ilə sərhəd açılmalıdır. Lakin yox, məsələ ermənilərin təsəvvür etdikləri və ya qələmə verdikləri kimi sadə deyil". Azərbaycanın bütün torpaqları öz əllərindədir " deyib də Türkiyədən sərhəd açılımı təmənnasında olmaq sadəlövhlük deyil, çünki etməni diplomatları və siyasətçiləri sadəlövh deyillər, bu, sadəcə, bizi və Türkiyəni aldatmaq cəhdidir. İllər öncədən - 1993-cü ildə Azərbaycan və Türkiyə tərəfdən deyilmişdi ki, erməni işğalçıları torpaqlardan çıxmayınca, Türkiyə - Ermənistan sərhədi açıla bilməz. Bu şərt yerinə yetirildimi? Ermənilər özləri könüllü olaraq çıxıb getməyiblər ki...Onları zorla, güclə, minlərlə şəhidin və qazinin qanı bahasına qovduq. Taxtadan paslı mıxı çəkib atan kimi onları çıxardıq. Keçmiş SSRİ məkanında separatizmi ilk olaraq ermənilər Azərbaycanda başlatdılar, postsovet məkanında separatizm ocağına ilk dəfə Azərbaycanda və İlham Əliyev son qoydu. Əgər torpaqlarımızdan könüllü çıxıb getmiş olsaydılar, bu başqa məsələ olardı. Bəs prezident İlham Əliyevin düz 20 il təkrarladığı "xoşluqla işğala son verin, gedin, qonşular kimi sülh içində yaşayaq" bəyanatlarına ermənilər tərəfdən bunca saymazlıq göstərilməsini hara, kimin ayağına yazaq? Minlərlə şəhidimizin, yaralı qazinin ruhları, xatirəsi qarşısında nə cavab verək?
Demək, torpaqlarımızın öz əlimizdə olması Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına hələ əsas vermir. Çünki torpaqlar könüllü verilməyib, zorla alınıb. Zorumuz yetərli olmasaydı, torpaqlar hələ də işğalda idi. Ermənistan hələ Azərbaycanla sərhədləri delimitasiya etməyib və bu məsələdə sonadək maraqlı, səmimi ola bilmir. Prosesin ləngiməsi, baş tutmaması üçün cürbəcür bəhanələr gətirir. Azərbaycanla sərhədlər delimitasiya edilməmiş Türkiyə- Ermənistan sərhədləri necə açıla bilər?!”
Qabil Hüseynli: “Türkiyə dəfələrlə deyib ki, bu problemlər nizama salındıqdan sonra Ermənistanla münasibətlərdə irəliləyiş ola bilər”
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin niyə bağlı olduğu bəllidir: “Bu addım Azərbaycan əraziləri işğalda olduğuna görə atılmışdı. Azərbaycan öz gücünə ərazilərini işğaldan azad edib. Ancaq iki ölkə arasındakı problem hələ tam həllini tapmayıb. Sərhədlər dəqiqləşməyib, sülh müqaviləsi imzalanmayıb. Türkiyə dəfələrlə deyib ki, bu problemlər nizama salındıqdan sonra Ermənistanla münasibətlərdə irəliləyiş ola bilər. Ermənistan yaxşı olar ki, sülh müqaviləsinin imzalanmasını gözləsin. Təbiidir ki, Ermənistanın bunu tələb kimi irəli sürməyə mənəvi haqqı çatmır. Bu sərhədin açılması həm də dünyanın bəzi güclərinin marağındadır. Türkiyə Ermənistanla sərhədi Qarabağ münaqişəsinə görə 1993-cü ilin aprelindən bağlı saxlayır. Azərbaycanın torpaqlarını azad etməsi ilə nəticələnən İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Türkiyə Ermənistanla diplomatik əlaqələr yaratmağa və sərhədləri açmağa hazır olduğunu deyib və hər iki ölkə qarşılıqlı olaraq bu yöndə addımlar atmağa başlayıb. Ermənistan Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılmasından əldə edəcəyi ilkin mənfəəti hesablayıb. Belə ki, Marqara keçid məntəqəsi vasitəsilə Türkiyəyə birbaşa yükdaşımalara başlanması malların yolda sərf etdiyi vaxtı, yanacaq xərclərini azaldacaq və ixrac həcmini artıracaq. Üstəlik, erməni daşıyıcıları üçüncü ölkələrə tranzit üçün pul ödəməli olmayacaqlar. Ancaq hələ buna ümid etmək çox tezdir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
