Qafqazın “qara yarasına” və “qan çanağına” çevrilən haylar böyük dövlətlərin təhriki ilə Çar Rusiyası tərəfindən bizim bölgəyə köçürüldükdən sonra Azərbaycana və Gürcüstana qarşı əsassız ərazi iddisı qaldırdı, hətta Rusiyadan belə torpaq qoparmaq xülyasına düşdülər.
Cənubi Qafqazda separatizimi alovlandıran haylar Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti diyarına qarşı iddialar irəli sürdülər ki, guya bu ərazilərdə “qədimdən yaşayıblar”, halbuki, onlar ora 1944-cü ildə kütləvi olaraq yerləşdiriliblər. Onlara qədər isə sözügedən ərazidə mesxeti türkləri (Ahıska türkləri) yaşayıb, ora onların tarixi Vətəni olub, Stalinin əmri ilə onlar öz diyarından deportasiya edildikdən sonra Samtsxe-Cavaxeti ərazisində hayların qanunsuz məskunlaşdırılması prosesi həyata keçirilib.
Haylar Ermənistan dövlətinin, xaricdəki diasporun, xarici havadarlarının, terror təşkilatlarının, başlıcası isə erməni Qriqoryan kilsəsinin rəhbərliyi ilə Cənubi Qafqazda separatçılıqla məşğul olub. Qarabağa əsassız iddia etdikləri və bizim ərazidə ikinci hay dövləti yaratmaq istədikləri kimi, Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti diyarında da “hay dövləti” yaratmaq niyyətində olublar.
Bildiyimiz kimi, onlar 30 il Azərbaycan ərazisində separatçılıqla məşğul oldular, amma sonda onların separatizm yuvası darmadağın edildi. Lokal antiterror tədbirlərindən sonra separatçı “liderlər”in bir neçəsi həbs edilərək Bakıya gətirildi, Qarabağda yaşayan ermənilərin əksəriyyəti Azərbaycanın Qarabağ ərazisini könüllü olaraq tərk etdi. Bu gün onların harada məskunlaşdırılması məsələsi çox müzakirə edilir. Məlum olduğu kimi, Paşinyan hökuməti onların əksər hissəsinin indiki Ermənistanın, yəni Qərbi Azərbaycanın 1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar yaşayan bölgələrində, kəndlərində yerləşdirilməsini, 1988-ci ilə qədər Qarabağda yaşayan və orada qeydiyyatda olanların yenidən Azərbaycana qaytarılmasını planlaşdırır. Bu məsələ ilə bağlı Ermənistanın və erməni kilsəsinin yeni həm ilginc, həm də məkrli planının olduğu barədə danışılır. Belə iddialar və ehtimallar var ki, Paşinyan hökuməti Qarabağdan könüllü köçmüş ermənilərin bir qismini Ermənistanla yanaşı, Gürcüstanda ermənilərin sıx yaşadığı Samtsxe-Cavaxeti diyarında yerləşdirməyi, məskunlaşdırmağı planlaşdırır. Əgər hay mafiyasının bu planı reallaşarsa, bu bölgədə yeni separatizm ocağının alovlandırılmasına səbəb ola bilən bir hadisə olardı. Bildiyimiz kimi, həm Birinci Qarabağ müharibəsində, həm də 44 günlük müharibədə Samtsxe-Cavaxeti bölgəsindən olan ermənilər də Azərbaycana qarşı döyüşüb. Bəzi söyləntilərə görə, lokal antiterror tədbirlərinə qədər Qarabağdakı ermənilər arasında Samtsxe-Cavaxeti erməniləri də yaşayıb və sonra onlar digər ermənilər kimi köçüb Ermənistana gediblər. Maraqlıdır ki, Ermənistanın Qarabağdan köçüb gedən ermənilərin Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində yerləşdirilməsi planı barədə ictimaiyyət arasında söhbətlər genişlənib və bu ehtimalın olduğu deyilir. Hətta Ermənistanın Qarabağdan gedən erməniləri Gürcüstan ərazisində məskunlaşdırma planı barədə mətbuatda fikirlər, ehtimallar yer alıb.
Ola bilərmi ki, ermənilər bu planı işə salsınlar və ermənilərin bir hissəsini Gürcüstanın məlum bölgəsində məskunlaşdırmağa nail olmağa çalışsınlar?
“Vaxtilə Qarabağda qanunsuz məskunlaşdırılanlar arasında Gürcüstan vətəndaşı olan ermənilərin də olması mümkündür”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun Şimali Qafqaz şöbəsinin müdiri, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vahid Ömərov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Ermənistanın Qarabağdan könüllü köçüb gedən erməniləri Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində yerləşdirmək planının olması real görsənə bilər, amma Gürcüstan dövlətinin buna şərait yaratması qeyri-realdır. “Ermənilərin belə bir mənfur planının olması qətiyyən şübhə doğurmur, amma Gürcüstan dövləti belə məsələlərə çox sərt yanaşır. Burada bir məsələ var, Qarabağda məskunlaşdırılan ermənilərin çox böyük əksəriyyəti müxtəlif ölkələrdən gətirilmişdi. Onları Qarabağda qanunsuz məskunlaşdıranda hansı ölkənin vətəndaşı olduqlarına əhəmiyyət vermədilər, məqsədləri Qarabağda ermənilərin sayını artırmaq idi.
Vaxtilə Qarabağda qanunsuz məskunlaşdırılanlar arasında Gürcüstan vətəndaşı olan ermənilərin də olması mümkündür, ola bilsin, indi də Gürcüstan vətəndaşı olan erməniləri bu ölkəyə göndərmək istəyirlər ki, gedib vətəndaşı olduqları ölkələrdə yaşasınlar. Amma Gürcüstan vətəndaşı deyillərsə, onların orada yaşaması mümkün deyil. Hətta Gürcüstan hökuməti ermənilərin bəzilərini arzuolunmaz şəxs elan edib. Çünki Gürcüstan torpaqlarının işğalında erməni terror dəstələrinin iştirak etməsi təsdiqlənib. Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə qarşı addımlar atan ermənilərin heç biri ölkə daxilinə buraxılmır. Bilirsiz ki, Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində yaşayan ermənilər arasında Qarabağ müharibəsində bizə qarşı döyüşənlər az olmayıb, hətta bir neçə il əvvəl onlardan birinə Samtsxe-Cavaxetidə heykəl də qoydular. Bu bölgədə separatizmlə məşğul olan ermənilər çoxdur. Qarabağ münaqişəsi başlamazdan əvvəl Daşnakstyunun belə bir “qərarı” olub ki, separatizmə Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti bölgəsindən başlanılsın, amma sonradan “qərar” dəyişilib və Qarabağı qan ocağına döndəriblər. Haylar hər zaman Gürcüstanda separatizm ocağı yaratmaq niyyətində olublar. Onlar çox zaman ayağa qalxırlar və Gürcüstan dövlətinə qarşı tələblər irəli sürürlər. Bilirsiz, ermənilər Gürüstanda o zaman daha çox aktiv idilər ki, Samtsxe-Cavaxetidə Rusiyanın qoşunu vardı, onlara arxalanıb hərəkət edirdilər. Sonra o qoşunu Saakaşvili çıxardı” - deyə V.Ömərov qeyd etdi.
Xaricdəki erməni havadarlarının və Cənubi Qafqaza müdaxilə etmək istəyən dövlətlərin məqsədinin burada yeni münaqişə ocağı yaratmaq olduğunu deyən V.Ömərov qeyd etdi ki, Qarabağda separazimin kökünün kəsilməsi erməniyanlı dairələri narahat edir və bu səbəbdən də yeni məkanlar axtarırlar. Onun sözlərinə görə, Gürcüstandakı erməni terror təşkilatlarının tarixini araşdırıblar və Gürcüstana qarşı proseslərdə ASALA, Daşnaksütyun kimi terror təşkilatlarının iştirakı üzə çıxıb. “Ermənilər uzun illərdir ki, Samtsxe-Cavaxetini mənimsəmək istəyir, amma Gürcüstan dövləti buna həssas yanaşır. Dövlət kimi, bölgədəki erməniləri gərginləşdirmək istəmir. Gürcüstan ərazisinin 20-30 faizi işğaldadır. Ermənilər 1992-ci ildən sonra Gürcüstana çox xəyanətlər edib, indi də erməni dilinə “status” tələb edirlər. Gürcüstan ermənilər yaşayan bölgəyə yol çəkdi ki, o gərginliklər aradan qalxsın. Separatçılıq ermənilərin qanındadır. Ermənilər Samtsxe-Cavaxeti bölgəsinə 1944-cü ildən sonra yerləşdirilib. Yenə də iddia edirlər ki, biz burada “beş min ildir” yaşayırıq. Onlar xəstə toplumdur. Bir erməni alimi o biri erməni alimin yazdığı saxta “mənbəyə” istinad edib tarixi saxtalaşdırma ilə məşğul olur. Erməni kilsəsinin əsas hədəfi tarixi gerçəkliyi təhrif edib saxta mənbələr yaratmaq olub.
Gürcüstanda çox böyük bir problem var, ermənilər kütləvi surətdə gürcü soyadları götürüb gürcüləşiblər. Bu ermənilər pasportda gürcüləşsə də, amma erməni xislətlərindən əl çəkməyiblər. Ermənilər o zaman gürcü soyadını məqsədlıi şəkildə götürdülər. Gürcülər elə bildilər ki, bununla gürcülərin sayını artırırlar, amma böyük xəyanətdən xəbərləri yox idi, indi deyirlər ki, ermənilər bizim kürəyimizə bıçaq vurdu. Ermənidən hər zaman xəyanət gözləmək olar” - deyə V.Ömərov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
