Azərbaycanın azad ərazilərində alban-xristianlıq dövrü abidələri kifayət qədərdir. Bundan əlavə, hazırda Rusiya sülhməramlılarının müvəttəqi olaraq nəzarətində olan ərazilərimizdə də alban-xristianlıq dövrü abidələri, kilsələr, monastırlar mövcuddur.
Rəsmi məlumata görə, Laçındakı Ağoğlan, Kəlbəcərdəki Xudavəng monastırları Azərbaycanın nəzarətindədir.
Onu da qeyd edək ki, ötən ilin yanvarında mədəniyyət naziri Anar Kərimov mətbuata açıqlamasında “Təəssüf ki, bütün Alban kilsələrinə tam nəzarət bizdə deyil. Laçındakı Ağoğlan kilsəsi, Kəlbəcərdəki Xudavəng monastırı bizim nəzarətimizdədir, lakin Gəncəsar və Amaras monastırları hələlik bizim nəzarətimizdə deyil”-deyə bildirib.
Alban xristian kilsələri üzərində Azərbaycanın suveren nəzarəti tam təmin edilibmi?
Rafiq Danakari: “Təəssüf ki, hələ də Xudavəngdə erməni keşişləri var”
Alban Udi Xristian İcmasının sədr müavini Rafiq Danakari “Bakı-Xəbər”ə təəssüflə bildirdi ki, Xudavəng monastırı işğaldan azad edilsə də, hələ də orada erməni keçişləri var və o keşişlər mütəmadi olaraq icma üzvlərinə qarşı təxribatlar, maneçiliklər törədirlər. “Təəssüf ki, hələ də Xudavəngdə erməni keşişləri var və biz ora gedəndə bizə maneçilik törədirlər. Sonuncu dəfə isə gözə görsənmədilər, amma içəridə idilər. Bu kilsədə tam olaraq suverenliyimiz bərpa olunmayıb, ora hələ ki, rəhbər təyin edilməyib. Hələ ki, erməni keşişləri oradadır, bu da bizə pis təsir edir. Hesab edirəm ki, sülhməramlılar yolu kəsməli və erməniləri ora buraxmamalıdır. Biz Xudavəng monastırına rəhbər təyin edilməsi üçün Dini Komitəyə müraciət etmişik. Bu monastırlarda bizim suverenliyimizin təmin olunması üçün oradan ermənilər çıxmalıdır. Bu monastır erməni monastırı deyil, alban-xristian irsidir. Biz bu gün Amaras, Gəncəsər monastırlarına ziyarətə gedə bilmirik, onlar bizim nəzarətimizdə deyil. Bütövlükdə, o monastırlarda da bizim suveren haqlarımız bərpa edilməlidir. Gözləyirik, görək sülhməramlılar nə edəcək”-deyə R.Danakari bildirdi.
İcma təmsilçisi ümid edir ki, sözügedən monastırlara Azərbaycan tərəfindən vaiz təyin eidləcək.
Qeyd edək ki, Xudavəng işğaldan azad edildikdən sonra R.Danakarinin bu monastıra vaiz təyin edildiyi deyilirdi, amma sonradan bu rəsmən təsdiqini tapmadı.
Faiq İsmayılov: “...Monastırlarımızın üzərində tam suveren hüquqlarımızı tətbiq etmək imkanlarımız olacaq”
AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılovun sözlərinə görə, Azərbaycanın işğaldan azad edilən ərazilərindəki abidələr üç dövrə bölünür, bunlar xristianlıq dövrünə qədərki, xristianlıq dövrü və islam dövrü abidələridir. “Ümumilikdə götürəndə, xristianlıq dövrü abidələri alban memarlığı üslubunda inşa edilib və bu, alban mədəniyyətinə aiddir. Alban memarlıq üslubundan istifadə edərək bu ərazilərdə abidələr, inzibati binalar və sair yaradılıb. Amma işğal dövründə ermənilər bunları kilsə və monastır adlandırıblar ki, bu da yolverilməzdir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə Azərbaycan öz suverenliyini təmin edib, mədəni irs sahibliyini faktiki olaraq bəyan edib, həyata keçirib. Amma sülhməramlıların mövcud olduğu ərazilərdə hələ ki, biz öz mədəni irsimizin nümunəsini hətta gedib görmək qadağası ilə qarşılaşırıq. Bu baxımdan, Ermənistan tərəfindən Xudavəng, Gəncəsər, Ağoğlan, Amaras kimi monastırlara vaizlərin təyin edilməsi qanunsuzdur. Bunun heç bir əsası yoxdur. Həmin məbədlərə Azərbaycan vaiz təyin etməlidir. Zaman gələcək, bu monastırlara Azərbaycan özü vaiz təyin edəcək və bütün qanunsuzluqlara son qoyulacaq. Çox təəssüf ki, hələ bu mümkün deyil. 2025-ci ildə sülhməramlılar bizim əraziləri tərk edib gedəcəklər və həmin ərazilərdə olan tarix-mədəniyyət abidələrimizin, monastırlarımızın üzərində tam suveren hüquqlarımızı tətbiq etmək imkanlarımız olacaq” - deyə F.İsmayılov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
