ATƏT-in Minsk Qrupunun tarixin arxivinə qovuşması ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi keçmiş həmsədr ölkələrin özləri tərəfindən də dəstəklənir. Maraqlıdır ki, bu fonda Ermənistan hələ də Minsk qrupunun mövcudluğundan dəm vurur. Lakin belə bir qrupun olmadığını ABŞ-ın ardınca Rusiya da növbəti dəfə təsdiq edir.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun dekabrın 1-də keçilirlən mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlər ümumiyyətlə bir çox parametrlərinə görə xüsusi diqqət cəlb edir. Minsk qrupunun artıq mövcud olmadığını təsdiq edən Lavrov vurğulayır ki, Ermənistan tərəfinin Praqa dördtərəfli görüşündə əldə edilmiş razılaşmanı qəbul etməsi də Qarabağın statusu məsələsini qeyd-şərtsiz həll edir: “Almatı bəyannaməsində deyilir ki, bütün müttəfiq respublikalar SSRİ respublikaları arasında mövcud olmuş sərhədlər çərçivəsində sərhədlərin toxunulmazlığını qəbul edir. Başqa sözlərlə, o vaxt Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti birmənalı şəkildə Azərbaycan SSR-in tərkib hissəsi olub və bu, həm Azərbaycan, həm Ermənistan, həm Fransa və həm də cənab Mişel tərəfindən qəbul edildikdən sonra Qarabağın statusuna necə yanaşılmalı olduğu məsələsini qeyd-şərtsiz həll etmiş olub”. Lavrov onu da deyib ki, Azərbaycan tərəfi Qarabağın erməni əhalisinin hüquqlarını təmin etməyə hazırdır: “Ermənistan rəhbərliyi axır vaxtlar statusdan yox, Qarabağın erməni əhalisinin hüquqlarının təmin olunmasından danışır. Azərbaycan tərəfi bu məsələni müzakirə etməyə və onlara Azərbaycanın başqa sakinlərinin malik olduqları hüquqları verməyə hazırdır”. Lavrov Ermənistan və Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması sahəsində Rusiyanın səylərindən də danışıb: “Biz Bakı və İrəvanla 10-dək görüş keçirmişik. Azərbaycanın 44 günlük müharibədəki qələbəsindən sonra Rusiya tərəflərə nəqliyyat və iqtisadi kommunikasiyaların açılmasında köməyini davam etdirir. Bundan başqa biz danışmışıq ki, Rusiya sərhədin delimitasiyasında və sülh müqaviləsinin razılaşdırılmasında tərəflərə kömək edəcək”. Lavrovun sözlərinə görə, hazırda Avropa İttifaqı “özünün dəfn etdiyi” Minsk qrupunu kompensiyaya etmək məqsədilə vasitəçi kimi Bakı və İrəvan arasındakı prosesə müdaxilə edib. Rusiya xarici işlər naziri bildirib ki, Moskva bu məsələdə qısqanc deyil: “Bizim bununla bağlı problemimiz yoxdur. Bizim İrəvan və Bakı ilə təmaslarda qeyd etdiyimiz yeganə məsələ budur ki, Qərb xüsusi əməliyyat başlanandan sonra Vaşiqnton və Parisin dili ilə bəyan edib ki, onlar heç yerdə, heç bir formatda Rusiya ilə əməkdaşlıq etməyəcəklər. Bununla da onlar ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinin başa çatdığını demiş olublar. Buna görə də bizim erməni həmkarlarımız bəzən bu Minsk Qrupunu yada salanda biz deyirik ki, bu məsələ bizlik deyil, suallarınızı ABŞ-a və Fransaya verin. Onlar deyiblər ki, bu qrupla toplaşmayacaqlar. Və bir də sual əlbəttə, Azərbaycana verilməlidir, çünki Azərbaycanın iştirakı olmadan hər hansı vasitəçilik cəhdləri mənasızdır”. Lavrov bunu da qeyd edib ki, Qərb sərhədin delimitasiyasında prosesə kömək etmək iqtidarında deyil: “Məsələn, Brüsseldə delimitasiya komissiyasının iclasını keçirirlər. Ermənilər və azərbaycanlılar da ki, nəzakətli adamlardır, ora gedirlər. Amma delimitasiyanı əldə keçmiş müttəfiq respublikaların xəritələri olmadan necə müzakirə etmək olar? Bu xəritələr yalnız Rusiyanın baş qərargahındadır”.
Qeyd edək ki, bu günlərdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ dövlət katibinin Qafqazda danışıqlar üzrə müşaviri Filip Rikeri qəbul edib. Paşinyan görüş zamanı Amerika diplomatına İrəvanın “ABŞ-ın ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri kimi fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdiyini” bildirib. Amma Lavrovun açıqlaması təsdiq edir ki, ermənilərin Minsk Qrupu ilə bağlı ümidləri əbəsdir. Elə Filip Riker Birləşmiş Ştatlar Konqresinin Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsində keçirilən dinləmələrdə qeyd edib ki, artıq ATƏT-in Minsk Qrupu mexanizmi işləmir və Vaşinqton Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh yolu ilə nizamlanmanı təmin etmək üçün yalnız Bakı və İrəvanla birbaşa qarşılıqlı əlaqə prosesində çalışır: “Mənə elə gəlir ki, o, konsensus yolu ilə bu mandata son qoya biləcəyimiz həddə çatıb. Buna baxmayaraq, mandatın özü kifayət qədər faydalıdır. Hərçənd, Minsk Qrupunun həmsədrləri arasında qarşılıqlı fəaliyyət prosesi artıq fəaliyyət göstərmir. ABŞ administrasiyasının vəzifəli şəxsləri tərəflərlə onların sülh prosesində birbaşa iştirak edir”. Indi hesab edilir ki, Rusiyanın, ABŞ-ın ATƏT-in Minsk Qrupu ilə bağlı mövqeyi Azərbaycanın növbəti diplomatik qələbəsidir. Çünki Ermənistan Minsk Qrupunun fəaliyyətini davam etdirməsinə çox çalışıb. Amma burada ölkəmiz prinsipial və qətiyyətli formada öz mövqeyini ortaya qoyaraq Minsk Qrupunun fəəliyyətinin mümkünsüzlüyünü bildirib. Bununla da Azərbaycan Qarabağla bağlı növbəti diplomatik qələbəsini təmin etmiş oldu və Ermənistanın bütün səylərinə baxmayaraq, heç bir fəaliyyəti olmayan Minsk Qrupunun bərpa etməsi və geri qaytarması mümkün olmadı. Ekspertlər hesab edir ki, Rusiya və ABŞ-ın məsələyə bu cür münasibəti böyük hadisədir. Çünki Fransa və başqa dövlətlər Ermənistanın mövqeyi üçün çalışır, amma Azərbaycan prinsipiallığı ilə bu məsələyə artıq nöqtə qoyub. Artıq ATƏT-in Minsk Qrupu tarixə qovuşub.
Nahid SALAYEV
