“Ermənistan-İran sərhədinin coğrafiyası və tunellərin tikilməsi zərurəti bu dəmir yolunun dəyərini bəlkə də minimum 3-5 milyard dollar edəcək. Bu layihəyə kim sərmayə qoyacaq? Heç kim”. Bunu Prezident İlham Əliyev “Orta Dəhliz boyunca: geosiyasət, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat” mövzusunda beynəlxalq konfransda deyib.
Ölkə başçısının sözlərinə görə, Ermənistanın İranla dəmir yolu əlaqəsi qurmağının yeganə yolu Azərbaycandan keçir: “Biz Zəngəzur dəhlizini təşviq etməyə başlayanda Rusiya-Ukrayna müharibəsi hələ başlamamışdı və Çindən Avropaya ənənəvi marşrutlar vasitəsilə tranzit yolları bağlanmamışdı. İndi isə vəziyyət başqadır və Xəzərdən, eləcə də Zəngəzurdan keçən marşrutlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Beləliklə, bu vəziyyətdən hər bir ölkə qazana bilər. Çünki bu dəmir yolunun bir qolu Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa şəhəri vasitəsilə İrana daxil olacaq. Ermənistan da buraya daxil olacaq. Beləliklə, Ermənistan İranla onun arasında olmayan və heç vaxt da olmayacaq dəmir yolu əlaqəsinə malik olacaq. Çünki Ermənistan-İran sərhədinin coğrafiyası və tunellərin tikilməsi zərurəti bu dəmir yolunun dəyərini bəlkə də minimum 3-5 milyard dollar edəcək. Bu layihəyə kim sərmayə qoyacaq? Heç kim. Ermənistanın İranla dəmir yolu əlaqəsi qurmağının yeganə yolu bizdən keçir. Ermənistanın Rusiya ilə dəmir yolu əlaqəsi qurmağının yeganə yolu bizdən keçir. Çünki separatçı Abxaziyadan keçən ənənəvi marşrut bağlanıb, Gürcüstan hökuməti onu açmaq istəmir və bu, təbiidir. Deməli, bu dəhlizin olması bizim maraqlarımızdan daha çox Ermənistanın marağındadır. Çünki Türkiyə ilə əlaqələrimizdə biz Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolundan, Gürcüstanın dəniz limanlarından, Naxçıvanla əlaqədə isə İran ərazisindən istifadə edirik. Naxçıvanın Türkiyə ilə sərhədi var. Bizim Gürcüstan, Türkiyə, Naxçıvan vasitəsilə əlaqəmiz ola bilər”.
Bütün bunlar onu göstərir ki, Ermənistanın digər seçim imkanı yoxdur.
“...ən optimal variant rəsmi İrəvanın Zəngəzur dəhlizinə razılıq verməsidir”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov hesab edir ki, nə Ermənistanın, nə də İranın alternativ variantı reallaşdırmaq imkanı var: “Ən azından ona görə ki, hər iki dövlətin iqtisadi vəziyyəti ortadadır. Nə İranın, nə də Ermənistanın iqtisadi baxımdan belə bir imkanları var. Üstəlik, İran sanksiyalar altındadır. İranın Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin öz hissəsinə düşəni belə reallaşdıra bilmir. İranın şimalında yerləşən Gilan vilayətində təxminən 165 km uzunluğunda Rəşt-Astara dəmir yolunun tikilməsi ilə Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi aktivləşəcək. Ancaq İran bunu tezləşdirə bilmir. Baxmayaraq ki, bununla bağlı müəyyən vədlər verib. İş o yerə gəlib çatıb ki, Rusiya Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkiliş xərclərini öz üzərinə götürməklə bağlı təkliflərlə çıxış edib. Belə bir vəziyyətdə olan ölkə hansı vəsait hesabına Ermənistana tunellər, dəmir yolu xətti çəkəcək? İllərdir Hindistan-İran-Ermənistan avtomobil yolu magistralının çəkilməsi gündəmdədir, amma onun reallaşması sual altındadır. Üstəlik, bu xətt üzrə Ermənistandan keçəcək avtomobil, dəmir yollarının nə dərəcədə işlək və rentabelli olacağı da məchuldur. O üzdən, ən optimal variant rəsmi İrəvanın Zəngəzur dəhlizinə razılıq verməsidir. Əks təqdirdə itirən elə Ermənistan olacaq. Çünki Azərbaycanın onsuz da Gürcüstan üzərindən Türkiyə ilə dəmir yolu əlaqəsi var. Orta Dəhliz bu yola birləşdiriləcək”.
Bir sözlə, ekspert hesab edir ki, Ermənistanın başqa çıxış yolu yoxdur.
Vidadi ORDAHALLI
