"Düşünmürəm ki, Ermənistan və İran Zəngəzur dəhlizini əngəlləmək iqtidarında olacaq".
Bunu Prezident İlham Əliyev noyabrın 25-də “Orta Dəhliz boyunca: geosiyasət, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat” mövzusunda beynəlxalq konfransda deyib.
Azərbaycan Prezidenti bildirib :“Yeri gəlmişkən, Rusiya rəsmiləri ilə son təmaslarım zamanı biz Zəngəzur dəhlizini müzakirə etdik. Düşünmürəm ki, Ermənistan bu layihəni əngəlləmək iqtidarında olacaq. İrana gəlincə, yenə də düşünmürəm ki, bu belə olacaq. Çünki İran özü regional kommunikasiya layihələrində maraqlı olmalıdır, ona görə ki, bu layihələr heç kimə qarşı deyil, hamının xeyrinədir. Beləliklə, əgər biz bütün iştirakçılarla səmimi əməkdaşlıq və qarşılıqlı faydalı yanaşma platforması qurmağa nail olsaq, bu, işə yarayacaq.
Əgər olmasa, ola bilsin ki, bu, qismən işləyəcək. Beləliklə, bu, əlbəttə ki, bizim tərəfdaşlarımızla qarşılıqlı əlaqələrimizdən asılı olacaq. Lakin yenə də Azərbaycan bu layihənin coğrafi mərkəzi olaraq və artıq qeyd etdiyim kimi, tam infrastruktura malik ölkə və müxtəlif beynəlxalq iştirakçılarla yaxşı əlaqələri olan ölkə olaraq bu məsuliyyəti başa düşür. Biz bu layihəni irəli aparmaq üçün əlimizdən gələni edəcəyik”. Prezident həmçinin qeyd edib ki,
biz faktiki olaraq Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı müzakirələrimizi Ermənistanla deyil, Rusiya ilə aparırıq: "Biz nəqliyyat şirkətlərimizin birgə səylərini bir araya gətirmişik. Çünki əvvəllər bu şirkətlərin bir növ daha korporativ siyasəti var idi. Mən Azərbaycan dəmir yollarını, dəniz limanını, Xəzər dəniz gəmiçiliyini və bəzi başqalarını nəzərdə tuturam. İndi bizdə tam koordinasiya var. Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi bu prosesi koordinasiya edir. Beləliklə, Azərbaycanda vahid pəncərə olacaq ki, bu da bürokratiyanı minimuma endirməklə bu marşrutdan istifadə etmək istəyən şirkətlərin işini asanlaşdıracaq. Əlbəttə ki, nəqliyyat şirkətlərimizin səmərəliliyi. Biz bütün nəqliyyat şirkətlərində korporativ idarəçilik meyarlarını təqdim etmişik. Beləliklə, bu, artıq öz nəticələrini verir. Siz soruşdunuz ki, İran və ya Ermənistan bu prosesə əngəl törədə bilərlərmi, mən belə düşünmürəm. Birincisi, Ermənistanın regionda nə coğrafi, nə başqa bir imkanı, yaxud üstünlükləri yoxdur. O, faktiki olaraq dalana dirənmiş ölkədir, Ermənistandan heç bir nəqliyyat marşrutu keçmir. Onların nəqliyyat şəbəkəsi köhnəlib və onlara məxsus deyil. Onların dəmir yolları Rusiya Dəmir Yolları Şirkətinə məxsusdur. Biz faktiki olaraq Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı müzakirələrimizi Ermənistanla deyil, Rusiya ilə aparırıq. Çünki Ermənistan asılı ölkədir. Onun müstəqilliyi çox simvolikdir. Ona görə də, biz onlarla danışıqlar apararaq vaxt itirmək istəmirik, Rusiya ilə danışıqlar aparırıq”.
"Rusiya ilə gedən danışıqlar görünür cənab Prezidentə imkan verir ki, yaxın müddətdə bu dəhlizin işə düşəcəyi barədə bəyanat versin..."
Prezidentin bəyanatına şərh verən Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri Abutalıb Səmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, ölkə başçısının fikirləri tamamilə əsaslıdır.
"Zəngəzur dəhlizinin açılmasını nəzərdə tutan 10 noyabr 2020-ci il bəyanatı açıq şəkildə müəyyən edir ki, Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhədçiləri nəzarət edəcək, dəhliz onların nəzarətində olacaq, təhlükəsizliyə Ermənistan cavabdehdir. Ona görə də danışıqların Rusiya ilə aparılması tamamilə təbiidir. Onu da xatırlatmaq lazımdır ki, söhbət 46 kilometrlik sərhədin lap yanından keçən nəqliyyat dəhlizindən gedir. Ermənilər əsasən bir məsələni qabardırlar ki, guya bu Zəngəzur dəhlizi adlana bilməz. Guya dəhliz ifadəsi varsa o zaman dövlətin suverenliyindən söhbət gedə bilməz. Yəni Laçın dəhlizi Azərbaycanın nəzarəti altında deyil. Zəngəzur dəhlizi ifadəsini də guya ermənilər qəbul etsələr onda dəhliz Ermənistanın suverenliyi çərçivəsində olmayacaq.
Bu cür sərsəm iddialar ümumiyyətlə dəhlizlər barədə tam məlumatsız olmaqla bağlıdır. 2021-ci ilin sonlarında Brüsseldə razılaşdırıldı ki, ölkələrin ərazilərindən keçən dəhlizlər onların suverenliyi altında olacaq. Eyni mövqeni Rusiya da ortaya qoydu. Azərbaycansa açıq şəkildə dedi ki, Zəngəzur dəhlizinə hansı status verilsə Laçın dəhlizinə də o status veriləcək. Məlumatsızlıq ucbatından Ermənistanda belə düşünürlər ki, əgər Laçın dəhlizi ifadəsi varsa bu o deməkdir ki, o dəhlizə Azərbaycan nəzarət edə bilməz. Dünyada belə bir şey yoxdur".
A.Səmədovun sözlərinə görə, Azərbaycan hələlik sərbəst gediş-gəlişi təmin edir, müdaxilə etmir. Partiya sədrinin qeyd etdiyinə görə, 10 noyabr bəyanatı imkan verir ki, Azərbaycan istədiyi vaxt Laçın dəhlizində sərhəd xidmətini yerləşdirsin və gömrük postunu qursun. "10 noyabr bəyanatı buna mane olmur. Dünyada eksterritorial dəhlizlər yoxdur. Hələlik yalnız bir Laçın dəhlizində belə bir qayda mövcuddur. Buna da Azərbaycan imkan verib. İstədiyi vaxt dəhlizi nəzarətə götürə bilər. Bu səbəbdən bu məsələni dərindən bildiyinə görə, Azərbaycan Prezidenti rahat şəkildə deyir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılmasına heç kim mane ola bilməz. Və mane olmamalıdır. Çünki bu hamının maraqlarına cavab verir. Bu beynəlxalq nəqliyyat dəhlizidir və bu dəhliz həm Rusiyanın, bəlkə də daha çox Rusiyanın, həm İranın, həm də Ermənistanın maraqlarına cavab verir. Təbiidir ki, Azərbaycan da bunda çox maraqlıdır. Bu böyük türk dünyasını birləşdirəcək bir dəhlizidir. Azərbaycan məqsədyönlü şəkildə bu sahədə öz işini qurub və bundan sonra da quracaq. Bu hadisələr bir daha onu göstərdi ki, dövlət başçısının beynəlxalq məsələləri dərindən bilməsi və hərtərəfli biliyə malik olması nə qədər vacibdir. Küçədən gələn siyasətçilər ən sadə məsələlər barədə belə anlayışa malik olmadıqlarına görə əsas işləri qoyub tamamilə mənasız, dövlətin maraqlarına cavab verməyən işlərlə məşğul olurlar. Bax, bu gün Ermənistanın Zəngəzur dəhlizinə münasibəti də bu cürdür. Nə Paşinyanın dəhliz barədə anlayışı var, nə onun komandasının. Komandanı da dövlətin rəhbəri yönəltməlidir. Onun müəyyən qədər anlayışı olmalıdır ki, komandanı da yönləndirə bilsin. Zəngəzur dəhlizi üçün heç bir problem yoxdur. Ola da bilməz. Rusiya ilə gedən danışıqlar görünür cənab Prezidentə imkan verir ki, yaxın müddətdə bu dəhlizin işə düşəcəyi barədə bəyanat versin, ən azından bu istiqamətdə çox ciddi addımların atılacağına olan inamını ifadə etsin. Biz də əminik ki, bu belə də olacaq, Zəngəzur dəhlizinin qarşısında heç bir maneə dayana bilməz"-deyə A.Səmədov bildirdi.
İradə SARIYEVA
