Bu gün Ermənistanın Rusiya orbitindən uzaqlaşmağa çalışması, eləcə də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) sıralarını tərk etmək niyyətində olması heç kimə sirr deyil. Bu mənada KTMT-nin İrəvan sammitinin Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan tərəfindən fiasko şəkilndə qiymətləndirilməsi təsadüfi xarakter daşımır.
Rusiya prezidentinin sözçüsü Dmitri Peskov da Paşinyanın bu mövqedə olmasını təsdiq edib: “Ermənistanın baş naziri dar tərkibdə çıxış edərək, KTMT-nin Ermənistanla Azərbaycan arasındakı vəziyyətlə bağlı işini daha çox fiasko kimi şərh etməyə hazır olduğunu bildirib. Bu, erməni tərəfinin nöqteyi-nəzəridir, vəziyyəti bu cür qiymətləndirmək erməni tərəfinin haqqıdır”. Onu da qeyd edək ki, hərbi blokun İrəvanda keçirilən sammitinə paralel olaraq paytaxtın “Azadlıq” meydanında etiraz aksiyası baş tutub. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri Ermənistanın daxil olduğu strukturun fəaliyyətsiz olduğunu və üzv dövlətin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün heç bir əməli addım atmadığını iddia edib. “Məlumatlı “Vətəndaşlar Assosiasiyası”nın proqram koordinatoru Daniel İoannisyan hesab edir ki, İrəvanın müraciəti cavabsız qalan zaman Ermənistan bloku tərk etməli idi: “Çünki Ermənistanın müraciətini cavabsız qoymaqla KTMT-də ən azı de-fakto Rusiya və Belarus Azərbaycana siyasi dəstək verib. KTMT-yə üzv olan digər ölkələr xüsusi heç nə etməyiblər”. KTMT-yə qarşı təşkil olunmuş etiraz aksiyasının iştirakçıları İrəvanın, Rusiya prezidenti Vladimir Putin də daxil olmaqla, struktura üzv dövlətlərin liderlərini qəbul etməsini qəbuledilməz hesab edir. Daniel İoannisyan bildirib: “Putin, Lukaşenko və başqaları bu ölkənin ərazisinə ayaq basmamalı idilər, ən azı həbs cəzasına layiqdirlər. Mən burada Ukraynanın Buça, İrpen şəhərləri ilə bağlı yazıları gördüm, rus qoşunlarının orada nələr etdiyini hamı bilir”. Erməni politoloq Ruben Mehrabyan etirazçılara Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin KTMT-də Azərbaycanın Ermənistandan daha çox dostunun olması barədə sözlərini xatırladıb: “Əliyev haqlıdır. Amma onu da etiraf etməliyik ki, Ermənistanın KTMT-də ümumiyyətlə dostları yoxdur və ola da bilməz”. Ermənistanın “1in.am” nəşri də yazır ki, Azərbaycan prezidenti haqlıdır, buna heç bir şübhə yoxdur və KTMT Ermənistanın deyil, daha çox Azərbaycanın hərbi-siyasi ittifaqıdır: “KTMT-nin İrəvan sammitindən əvvəl Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini İrana gedib və orada yüksək səviyyədə qəbul olunub, onu İranın xarici işlər naziri Abdullahian qəbul edib. Bu isə o deməkdir ki, cari məsələ deyil, konkret məsələ müzakirə edilib. Bu məsələ, ola bilsin ki, KTMT-İran münasibətləri çərçivəsində, daha əhatəli regional ölçülərlə bağlıdır. Burada oktyabrın 31-də Soçidə keçirilən Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan üçtərəfli görüşü ilə bağlı müəyyən “simmetriya”ya da diqqət yetirmək lazımdır”. Lakin KTMT özü də İrəvana konkret ittihamlar ünvanlayır. Hər halda, Belarus lideri Aleksandr Lukaşenkonun KTMT-nin İrəvanda keçirilən sammitində dedikləri bunun təsdiqidir. Lukaşenko Ermənistanın Qərblə işbirliyinin qəbuledilməz olduğunu etiraf edir: “Bu barədə dəfələrlə demişik ki, Qərb bizim ölkələrimiz daxilində - Rusiya Federasiyasının perimetri boyu cəmiyyətləri silkələməyə çalışır. Əvvəlcə Ukrayna alovlandı, 2020-ci ildə Belarusu məhv etməyə çalışdılar. Biz belaruslar bunu yaşadıq. Bu ilin yanvarında - Qazaxıstan - yaxşı ki, Qazaxıstan rəhbərliyi orada bu münaqişənin öhdəsindən gəldi. Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişə... Mən Kollektiv Təhlükısizlik Şurasının 28 oktyabrda keçirilən növbədənkənar sessiyasındakı sözlərimi təkrar edirəm ki, iki qonşu və bizə dost ölkələr arasında konflikt sülhlə həll olunmalıdır. Düşünürəm ki, hamının fikrini ifadə edirəm”.
O bildirib ki, biz tərəf deyilik: “Nikol Vovayeviç deyir ki, KTMT Azərbaycanı aqressiyadan çəkindirə bilmədi – biz belə deyilik. Kimisə saxlamaq bizim işimiz deyil. Amma fakta reaksiya verməliyik və biz reaksiya verməyə hazırıq”. Lukaşenko hazırda Rusiyanın bu məsələ ilə bağlı Ermənistan və Azərbaycanın razılığı ilə vasitəçilik etdiyini bildirib: “Gəlin, bu istiqamətdə irəliləyək. Gəlin razılaşaq, gəlin hər şey edək ki, orda adamlar ölməsin. Bu, Ermənistan və Azərbaycan cəmiyyətində məmnuniyyətlə qarşılanacaq. Bəli, Nikol Vovayeviç, nüanslar var. Ola bilsin ki, ciddidir. Amma biz indi yenidən alovlana biləcək bu münaqişəni əsaslı şəkildə həll edə bilərik. Təbii ki, ilk növbədə Ermənistanın istəyi ilə. Və əlbəttə ki, həm də Azərbaycanın. Bu, Belarusun prioritetlərindən biridir. Biz buna gözümüzü bağlaya bilmərik. Biz bu problemi həll edə bilərik, ya yox – ancaq məsələ KTMT-nin diqqət mərkəzində olmalıdır”. Belarus lideri bir daha bildirib ki, konflikt iki qonşu və bizə çox yaxın, dost ölkə arasındadır: “Ermənilər bizim üçün yad deyil, biz onları dəstəkləmək istəyirik. Ancaq bir məsələni başa düşmürəm, bəlkə kimsə izah edə bilər: niyə burda artıq vasitəçi kimi işə qarışan Rusiyadan başqa Avropa İttifaqı və ATƏT olmalıdır? Ona görə ki, müttəfiqlər arasına nifaq salsınlar? Tarixən məhz bu cür olub; bilirik onların vasitəçiliyi nəyə gətirib çıxarır. Sadəcə, konflikt uzun illər dondurulacaq. Onlara bizim regionda stabillik lazım deyil. Onlara idarə olunan xaos lazımdır”. Qeyd edək ki, Avropa İttifaqı və ATƏT-in regiona gəlişi Ermənistan sayəsində baş tutub. Bu mənada bəllidir ki, Lukaşenko Ermənistanı tənqid hədəfinə çevirib. Rusiyanın “Milli müdafiə” jurnalının baş redaktoru, rusiyalı hərbi ekspert İqor Korotçenko İrəvanda keçirilən KTMT sammiti ilə bağlı maraqlı açıqlamalar verib. Onun sözlərinə görə, KTMT-nin İrəvan sammiti Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan üçün ən yaxşı halda belə xarakterizə oluna bilər: “Böyük pərişanlıq. Bunu heç bir ironiya-filan olmadan, necə var, eləcə deyirəm. Bizim hamımıza Cənubi Qafqazda sülh lazımdır. Bundan ötrü bizim Ermənistandan olan həmkarlarımız üçtərəfli bəyanatı açmalı və o bənd-bənd yerinə yetirilməlidir – fasiləsiz demoqogiya və təxribatları yığışdırmalıdır. Hamı bütün bunlardan bezib. Heç kəs Nikol Paşinyanın komandası üçün əlini odun içinə soxmayacaq”.
Tahir TAĞIYEV
