Son günlərdə ermənilər tərəfindən atəşkəs hallarının daha intensiv şəkildə pozulması müşahidə edilir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən, Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri daha çox ordumuzun Kəlbəcər rayonunun İstisu və Daşkəsən rayonunun Astaf yaşayış məntəqələri istiqamətlərində yerləşən mövqelərini müxtəlif çaplı atıcı silahlardan fasilələrlə atəşə tutur.
Bundan başqa, Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazisindəki qeyri-qanuni erməni silahlı dəstəsinin üzvləri tərəfindən Azərbaycan ordusunun Şuşa şəhəri və Tərtər rayonu istiqamətlərində yerləşən mövqeləri də fasilələrlə atəşə tutulur. Belliklə, Ermənistan silahlı qüvvələri sərhəddə Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdiyi ərazilərdə təxribatlaın sayını artırıb. Ermənistan silahlı qüvvələrinin sərhəddə, qanunsuz silahlıların isə Azərbaycanın daxilində bu cür aktivləşməsini Rusiyanın “Milli müdafiə” jurnalının baş redaktoru, hərbi ekspert İqor Korotçenko KTMT-nin sammiti ilə əlaqələndirib: “KTMT-nin sammiti fonunda erməni həbçiləri və qanunsuz hərbi birləşmələr ardıcıl təxribatlar törədir, Azərbaycan ordusunun mövqelərini atəşə tutur. Təsadüfdürmü? Düşünmürəm”. Rus analitik Andrey Petrov bildirir ki, separatçılar prezident Vladimir Putinin İrəvana səfərinə istinad edərək Qarabağ iqtisadi rayonunda təxribat törədirlər: “Təxribatların mənası aydındır. Nikol Paşinyan rejimi hələ də Rusiyanı özünün Azərbaycana qarşı revanşist planlarında iştirak etməyə məcbur etmək istəyir. Burada iki istiqamət var - Qarabağ və sərhəd. Birinciyə gəlincə, İrəvan Qarabağdakı separatçı layihəni qoruyub saxlamağın yollarını axtarır. Müvafiq olaraq, 2025-ci ilin payızından sonra Xankəndi ətrafında sülhməramlıların işini davam etdirmək üçün Rusiyaya razılıq lazımdır. Sülhməramlıların orada qalıb-qalmayacağına yalnız Azərbaycan qərar verə bilər və Ermənistan hakimiyyəti Moskvanı hansısa yolla bu məsələdə Bakıya təzyiq göstərməyə sövq etməyə çalışır. Sxem sadədir: Qarabağda erməni yaraqlıları dava salır – bu bir müddət davam edir – Rusiya sülhməramlıları atəşi dayandırmağa çalışırlar – erməni silahlıları döyüşü dərhal dayandırır – Paşinyan Putinə deyir: “Bax, Vladimir Vladimiroviç, necə sənə ehtiyacımız var”. Nikol Paşinyan rejiminin nəyə arxalandığı tam aydın deyil, çünki bütün bu manipulyasiya quruculuğu adi gözlə görünür. Azərbaycan tərəfinin ancaq mütənasib cavab verdiyi erməni tərəfinin əməllərinin cinayətkarlığı aydın olduğu üçün Moskvanın Bakıya sualı yoxdur”. Analitik qeyd edib ki, sərhəd istiqamətinə gəlincə, İrəvana KTMT sammiti kontekstində Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasına dair saxta gündəliyi gücləndirmək üçün sərhəddə atışmalara ehtiyac var: “Bildiyiniz kimi, Azərbaycan qoşunları Ermənistan ordusu üçün sərfəli mövqelərə keçməyincə Ermənistan sərhədi delimitasiya etmək istəmir. Nikol Paşinyan rejimi sadəcə olaraq, sərhədin delimitasiyası da daxil olmaqla, müharibədən sonrakı ona sərfəli görünməyən bütün məsələləri dondurmaq istəyir. Bəlkə də belə davranış revanşizmin passiv forması kimi səciyyələndirilməlidir. Qarabağ müharibəsində təslim olandan iki il sonra Ermənistan hakimiyyəti məğlubiyyətini etiraf etmək istəmir, üçtərəfli bəyanatin icrasına təxribat törədir. Gücsüz bir təcavüzkarın revanşizmi belə görünür - o heç nə edə bilməz və müharibədən sonrakı təxribatlarda erməni qoşunlarının hər məğlubiyyəti bunu sübut edir, lakin yenə də təslim olmur və hərəkətsizliyə, yəni sülhün başlanmasını gecikdirməyə çalışır. İrəvanda KTMT sammiti fonunda Nikol Paşinyan rejiminin planı iki ölkənin şərti sərhədinə KTMT qoşunlarının yeridilməsinə qədər təşkilatın digər üzvlərindən Azərbaycana qarşı qəti şəkildə çıxmağı tələb etməkdir. Ermənistanın baş naziri bunu İrəvanın təşkilatdan çıxması təhlükəsi altında edəcək və Rusiya, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistan liderlərinə daha çox təzyiq göstərmək üçün atışma lazımdır. “Bax, bizə hücum etdilər, bizi qoruyun!” Əlbəttə ki, bu manipulyasiya da ağ iplərlə tikilir. KTMT-nin qeyri-erməni üzvləri istisnasız olaraq Azərbaycanın tərəfdaşları və müttəfiqləridir və onların rəhbərliyi Cənubi Qafqazda həqiqətən nələrin baş verdiyini yaxşı bilir”. Rusiya Federasiya Şurası sədrinin müavini Konstantin Kosaçov “Arqumentı i faktı” qəzetinə müsahibəsində qeyd edir ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının kompetensiyasında deyil: “KTMT-yə üzv olan hər bir ölkə bu məsələyə münasibətini müstəqil müəyyən edir. Rusiyaya gəlincə, məlumdur ki, biz ən səmimi bir şəkildə tənzimləməyə kömək edirik. Həm də bizim səylərimizə eyni dərəcədə bu və digər tərəfin ehtiyacı var. Başqa cür ola da bilməz, vəziyyət yalnız bu axarda inkişaf etdirilə bilər. Bu münaqişədə tərəflərdən hər hansı birinin mövqeyini dəstəkləmək onun dərinləşdirilməsi demək olardı. Sülh tənzimləməsi mövqeyini tutmaq lazımdır ki, bu tənzimləmənin şərtləri bütün tərəflər üçün məqbul olsun”. Ermənistanda hakim “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatlarından Vigen Xaçatryan Kosaçovun dediklərini “qeyri-ciddi” adlandırıb. Ermənistan parlamentində müxalif “Şərəf duyuram” fraksiyasının katibi Tiqran Abraamyan isə deyib ki, KTMT üzvləri ilə Azərbaycan arasında “isti münasibətlər” nəzərə alınarsa, o bu təşkilatın mövqeyində heç bir sürpriz gözləmir: “Ünvanlı qiymətləndirmə olmayacaq. Mən Belarusun bundan əvvəl “bizdən belə bir şey gözləməyin” mənasında səsləndirdiyi bəyanatı təsadüfi hesab etmirəm. Belarus prezidenti mahiyyətcə KTMT-nin bir çox üzvləri üçün nəyin məqbul olacağını bildirib. Hesab edirəm ki, hazırkı mərhələdə biz situasiyanı Rusiya ilə tənzimləməliyik. Yəni vasitəçilik rolu, hərbi dəstək və ya təchizat məsələlərini. Problemi belə həll etmək onu KTMT çərçivəsində həll etməkdən qat-qat asandır. Hərçənd, KTMT-nin nizamnaməsində belə öhdəliklər nəzərdə tutulub”.
Nahid SALAYEV
