Azərbaycan dövləti vətəndaş cəmiyyəti institutlarının ölkə daxili ilə yanaşı, beynəlxalq müstəvidə də aktiv fəaliyyətində maraqlıdır. Bu məsələ 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra daha da aktuallaşıb. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan Ermənistanla sülh şəraitində əməkdaşlığın inkişafına xüsusi diqqət ayırır. Ancaq qarşı tərəf tam bunun tərsi sayılan addımlar atır.
Vətəndaş cəmiyyətinin müasir dövrdə inkişafı qloballaşma prosesinin təsiri altında konkret şəkildə götürülmüş ölkələrdə baş verən sosial-iqtisadi və siyasi dəyişikliklərlə qırılmaz şəkildə bağlıdır. Azərbaycanda da vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına ilk növbədə bu prizmadan yanaşılmalıdır. Daha bir vacib məqam odur ki, Qərb cəmiyyətinin sosial-iqtisadi və texnoloji modernləşməsi postsovet məkanında olduğu kimi ölkəmizdə də əhalinin sosial strukturuna əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib.
Kənar mütərəqqi təsirlərə baxmayaraq, ölkəmizdə müasir vətəndaş cəmiyyəti konsepsiyası bir sıra ənənəvi metodoloji postulatlara əsaslanır. Belə ki, vətəndaş cəmiyyətinin hər bir üzvü hüquq və azadlıqların subyektidir. Ölkəmizdə qanunun aliliyi vətəndaşlara davranış muxtariyyətinə, maraqlarını müəyyən etməkdə müstəqillik verir. Bu da vətəndaş cəmiyyətinin yalnız demokratik sistemdə mümkün olduğunu və Azərbaycanda məhz belə bir sistemin bərqərar olduğunu göstərir.
Vətəndaş cəmiyyəti institutları 30 illik müstəqillik dövrü ərzində ciddi uğurlara imza atıb
Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumunun prezidenti Rauf Zeyni hesab edir ki, vətəndaş cəmiyyətində QHT hərəkatının gücləndirilməsi həm vətəndaş cəmiyyətinin formalaşmasına, həm də inkişafına müsbət təsir edir: “Bütün məqamlarda dövlət quruculuğu dövlətin gücləndirilməsinə, onun inkişafına, beynəlxalq aləmdə xalqın haqq səsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında mühüm rol oynayır. Həmçinin, vətəndaş institutlarının formalaşmasında, insan hüquqları, sosial məsələlər, tibb, səhiyyə, mədəniyyət, ekologiya, təbii sərvətlər və digər sahələrdə problemlərin işıqlandırılmasına xidmət edir.
Bundan başqa, dövlət quruculuğu prosesində dövlətçiliyin, o cümlədən azərbaycançılıq məfkurəsinin ölkəmizdə və dünyada yayılması istiqamətində aparılan işlərdə vacib rol oynayır. Azərbaycana qarşı ermənilər tərəfindən törədilən terrorun, işğalın, soyqırım və bəşəri cinayətlərin çatdırılması istiqamətində vətəndaş cəmiyyəti institutlarının rolu danılmazdır.
Vətəndaş cəmiyyəti institutları 30 illik müstəqillik dövrü ərzində ciddi uğurlara imza atıb”.
Mən Ermənistanın o zamankı prezidenti Sarkisyandan soruşanda ki, bunu niyə dayandırdınız…
Vətən müharibəsi ilə münaqişə başa çatıb. Bu mənada, vətəndaş cəmiyyətləri sülhün möhkəmləndirilməsi və regionda yeni baxışla bağlı ciddi rol oynaya bilər. ADA Universitetində keçirilən "Cənubi Qafqaza yeni baxış: münaqişədən sonra inkişaf və əməkdaşlıq" adlı beynəlxalq konfransda prezident İlham Əliyev bu məsələyə toxunarkən mühüm mesajlar səsləndirib: “Burada barışıq məqsədilə addımların atılması üçün vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyəti ilə bağlı geniş imkanlar mövcuddur. Ermənistanın vətəndaş cəmiyyətinin çox azsaylı nümayəndələri var ki, Azərbaycanla sülh barəsində danışsın. Belə fikir söyləyənlər isə ictimai təqiblərə, bəzən fiziki hücumlara məruz qalırlar. Onlara xəyanətkar deyilir və erməni siyasətçiləri onları türk adlandırırlar. Bu isə onların siyasi jarqon dilində yəqin ki, təhqir deməkdir. Yəni siyasətçilər onlara hədə-qorxu gəlirlər. Biz, hətta münaqişə dövründə vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında körpü yaratmağa cəhdlər etmişik. İki dəfə belə bir nümayəndə heyəti Ermənistanda və Qarabağda səfərdə oldu. Onlar da Bakıya səfər etdilər. Lakin vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələri, jurnalistlər və parlament üzvlərinin ikinci səfərindən sonra erməni tərəfi bunu dayandırdı.
Mən Ermənistanın o zamankı prezidenti Sarkisyandan soruşanda ki, bunu niyə dayandırdınız, cavab verə bilmədi”.
Vətəndaş cəmiyyəti özünü dövlətdən təcrid etmir…
Sonra məlum oldu ki, onlar müəyyən yaxınlaşma, müəyyən əməkdaşlıq elementlərinin yarana biləcəyindən qorxdular. Yəni onlar hər zaman buna mane olurdular. Ancaq indi onlar fərqli vəziyyətdədir. Biz mesajlarımızı Ermənistan cəmiyyətinə çatdırmaq iqtidarında olmalıyıq. Bu baxımdan resurslar məhduddur. Ermənistanda ictimai mühitə hökumət tərəfindən ciddi nəzarət edilir və dediyim kimi, Azərbaycanla bağlı deyilən istənilən müsbət söz xəyanət hesab olunur. Bu səbəbdən, beynəlxalq təşkilatlar, xüsusilə də münaqişədən sonrakı dövrdə barışıq və münasibətlərin normallaşdırılması, habelə etimad quruculuğu tədbirləri sahəsində təcrübəsi olanlar daha fəal ola bilərlər. Bu işdə QHT-lərin rolu böyük ola bilər və Azərbaycan bu məsələdə QHT-lərlə çalışmağa hazırdır”.
Beləliklə, Azərbaycan vətəndaş cəmiyyətləri vasitəsilə də Ermənistanla sülh müstəvisində münasibətlərini inkişaf etdirməyə hazırdır. Lakin bunun üçün qarşı tərəfin də adekvat reaksiya sərgiləyib müvafiq addımlar atması önəmlidir. Azərbaycan belə hesab edir ki, vətəndaş cəmiyyəti dövlətlə qırılmaz şəkildə bağlıdır. Vətəndaş cəmiyyəti özünü dövlətdən təcrid etmir, onu öz dəyərlərinə və maraqlarına uyğun formalaşdırır. Bu mənada sülh prosesinə də vətəndaş cəmiyyətləri mühüm töhfələr verə bilərlər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
