Siyasi gündəmin ən aktual mövzularından biri, heç şübhəsiz, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin sonuncu Brüssel görüşüdür. Yayılan məlumatlar, aparılan təhlillər bu görüşün Azərbaycan üçün müsbət nəticələrlə bitdiyini, ölkəmizin postmüharibə dövründə təkid etdiyi sülh müqaviləsinə bir qədər də yaxınlaşdığını göstərdi.
Ümumiyyətlə, Brüsseldə əldə edilən nəticələr postmüharibə mərhələsində sülhə doğru mühüm dönüş kimi qiymətləndirilə bilər. Bu mənada görüş Azərbaycanın ciddi siyasi-diplomatik uğurudur.
Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin Brüssel görüşü ilə bağlı bəyanatı da bir çox mətləblərə işıq salır. Bəyanatdan aydın olur ki, dördüncü üçtərəfli görüşdə də gündəlikdəki bütün məsələlər nəzərdən keçirilib. Hətta 3-cü görüşdə əldə edilən razılaşmalar istiqamətində bəzi addımların atılması təqdir olunub. Xarici işlər nazirlərinə sülh layihə mətnlərinin hazırlanması üçün bir ay ərzində görüşmək barədə tapşırıq verilib. Eyni zamanda, humanitar məsələlər, eləcə də minaların təmizlənməsi, itkin düşmüş şəxslərin taleyi bu dəfə də diqqət mərkəzində olub. İttifaqın bu məsələlərlə məşğul olmaqda davam etməsi növbəti mərhələlərdə nəticə əldə etmək istiqamətində ümidləri artırır. Ortada olan nəticə bu görüşdən də Azərbaycanın siyasi-diplomatik uğurla ayrıldığından xəbər verir. Bu görüşün nəticəsi onu deməyə əsas verir ki, proses rəsmi Bakının irəli sürdüyü, qarşı tərəfin isə qəbul etdiyi prinsiplər üzərindən irəliyə doğru aparılır. Əslində, buna Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın etiraflarında da rast gəlmək mümkündür. Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşü hökumətin iclasında şərh edərkən Paşinyan qeyd edib: “Ermənistan hökuməti sülh gündəmini qəbul edib və bu gündəmi həyata keçirmək üçün bizə qətiyyət lazımdır. Brüsseldə geniş, çətin müzakirələr aparılıb, amma qeyd etmək istəyirəm ki, bizim məqsədlərimiz, çıxışlarımda da qeyd etdiyim kimi, davam edir və belə də olmalıdır. Ermənistan hökuməti sülh gündəmini qəbul edib və bu gündəmi həyata keçirmək üçün qətiyyət lazımdır. Biz başa düşməliyik ki, bu asan deyil, mümkün həll yolları zahirdə görünmür, ardıcıl işi davam etdirməliyik, çünki həm bizim qərarımız, həm də xalqın iradəsi ondan ibarətdir ki, regionda tezliklə hərtərəfli sülh bərqərar olsun. Görüşlə bağlı başqa təfərrüatlar yoxdur, çünki razılaşdığımız hər şey qısa şəkildə təqdim olunub”.
Xatırladaq ki, Brüsseldə tərəflər Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi üzrə substantiv işi aktivləşdirmək barədə razılığa gəliblər. Brüssel görüşünü ölkəmiz üçün uğurlu edən digər məqam ondan ibarətdir ki, yeni sənəddə Qarabağ mövzusu, ATƏT Minsk Qrupu barədə heç nə yoxdur. Bir daha bu reallıq ortaya qoyuldu ki, Minsk Qrupu formatı artıq ləğv olunub. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasında Avropa İttifaqının vasitəçiliyi var. Eyni zamanda, burada Qarabağ mövzusu yoxdur və bu məsələ Azərbaycanın daxili işi hesab olunur. Ən nəhayət, hazırda Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması prosesində Avropa İttifaqının vasitəçilik formatı çərçivəsində həyata keçirilən proses məhz Azərbaycanın irəli sürdüyü 5 təməl prinsip üzərindən inkişaf etdirilir. Bunu Ermənistanda da etiraf edirlər. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” blokundan olan deputat Andranik Tevanyan Brüssel danışıqlarının yekunlarını şərh edərkən bildirir: “Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin bəyanatında Qarabağla bağlı bir kəlmə də yoxdur, hətta “Qarabağ” sözü də işlənilmir. Əgər biz əvvəllər Mişelin “Dağlıq Qarabağ” subyekti ifadəsini işlətmədiyi, “Qarabağın erməni əhalisi” dediyi və onların hüquq və təhlükəsizlik təminatlarından danışması barədə mübahisə edirdiksə, indi heç bu da yoxdur”. “Şərəf duyuram” müxalifət fraksiyasının rəhbəri Ayk Mamicanyan da görüşü uğursuz hesab edir: “Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ məsələsindən əl çəkib. Paşinyanın iştirak etdiyi danışıqların istənilən raundu yeni itkiləri nəzərdə tutur - bu, həm ərazi itkisi məntiqi, həm də təhlükəsizlik təminatları baxımından ola bilər. Bütün danışıqlar prosesi Qarabağın statusundan yan keçir, faktiki olaraq vətənin tələsik satılması məntiqinə əsaslanır”. Erməni politoloq Tevan Poğosyan da qeyd edib ki, ermənilərin durumu ağırlaşır: “Şarl Mişel bizim maraqlarımız haqqında düşünməlidir? Xeyr, o, Avropa İttifaqı haqqında düşünəcək, Rusiya Federasiyasını regiondan sıxışdırıb çıxaracaq. İran əvvəllər sərhədlərin dəyişdirilməsinin yolverilməzliyindən danışırdı, indi isə ancaq deyir ki, İranla Ermənistan arasında sərhəd olmalıdır. Rusiya sülhməramlıları da Qarabağa özlərinin, Rusiyanın maraqlarına xidmət etmək üçün gəliblər, bura “gözəl gözlərimizə” görə gəlməyiblər, yoxsa müharibənin birinci günündə gələrdilər”. O qeyd edib ki, Azərbaycan Rusiya sülhməramlılarının beşillik müddətin sonuna qədər Qarabağı tərk etməsi üçün hər şeyi edəcək: “Geosiyasi dəyişikliklər dövründə heç kim sənədlərə baxmır, gücə baxır”. Ermənistanın keçmiş xarici işlər naziri Vardan Oskanyan Paşinyanın diplomatik uğursuzluğa düçaq olduğunu bildirir: “Əvvəldən bu hal özünü göstərirdi. Elə 2020-ci ildə müharibə bir tərəfdən Paşinyanın Qarabağ məsələsində dəqiq mövqe və siyasətinin olmaması, digər tərəfdən ziddiyyətli bəyanatlar verməsinin nəticəsi oldu. Düşünürəm ki, məhz onun fikirlərindəki dərin ziddiyyətlər Azərbaycana məsələnin danışıqlar yolu ilə həllinin mümkünsüzlüyünü əsaslandırmaq və müharibənin qızışdırılmasına müəyyən qədər haqq qazandırmaq imkanı verdi. Qarşısını almaq mümkün olmayan müharibə yoxdur. Bunun əksini iddia etmək siyasi acizliyə və fəaliyyətsizliyə haqq qazandıran yanlış və təhlükəli bir fərziyyədir. Əgər bizim qaçmaq istədiyimiz müharibə başlayıbsa, demək, Ermənistan rəhbərliyi sadə siyasi hesablamalarda səhvə yol verib, danışıqlar prosesində uğursuzluğa düçar olub. Təəssüf ki, bu tendensiya və diplomatik səhvlərin paradı davam edir, bizə yeni, lakin mütləq qarşısı alına bilən insan və ərazi itkiləri verir”. Indiki vəziyyətdə Ermənistanın yeganə yolu beynəlxalq hüquqa söykənərək konstruktiv yol üzrə irəliləməkdir. Belə olan halda Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması və Ermənistanın həqiqi inkişaf yoluna çıxması mümkündür.
Samirə SƏFƏROVA
