Yaşadığımız mürəkkəb, gərgin hadisələrlə zəngin olan dünyada proseslər sürətlə bir-birini əvəzləyir. Heç şübhəsiz, bu əvəzləmələr fonunda bəşəriyyətin müasir düzəninə uyğun olaraq yeni meyarlar, dəyərlər və prinsiplər ortaya çıxır. Və istər fərdlər, istərsə də dövlətlər az qala hər gün dəyişən yeni dünyanın tələblərinə uyğunlaşmaq üçün çabalar göstərir.
Lakin bütün bu sadalananlara rəğmən həm insanlar, həm də dövlətlər üçün vətəndaş cəmiyyəti və hüquqi dövlət quruculuğu öz aktuallığını hər zaman qoruyub saxlayır.
“Vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atıldı, qanunvericilik bazası formalaşdırıldı”
Son illər Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsi və hüquqi dövlət quruculuğu sahəsində aparılan islahatlar davamlı xarakter daşıyır. Bu, bir sıra sahələrdə özünü göstərir. Vətəndaş cəmiyyəti açıq, demokratik, müstəqil inkişaf edən cəmiyyətdir ki, burada mərkəzi yeri insan, vətəndaş, şəxsiyyət tutur. Vətəndaş cəmiyyəti insanların siyasi yox, başlıca olaraq iqtisadi və şəxsi həyat fəaliyyəti sferasıdır. Burada humanizm prinsiplərinə, qanunlara və əxlaqa hörmət edilir. Eyni zamanda, vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı hüquqi dövlət quruculuğu ilə birbaşa bağlıdır desək, heç də yanılmarıq. Ölkəmizə gəlincə, birmənalı olaraq vurğulamaq yerinə düşər ki, Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması və hüquqi dövlət quruculuğu xalqımızın Ümummilli lideri Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Heydər Əliyev 1993-cü ilin iyununda xalqın təkidli tələbi ilə yenidən siyasi hakimiyyətə gəldikdən sonra bu sektora münasibət müsbət istiqamətə dəyişməyə başlayıb. QHT sektorunun, ümumiyyətlə vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atıldı, qanunvericilik bazası formalaşdırıldı. Vətəndaş cəmiyyəti institutları, QHT-lər ötən müddət ərzində uğurlu inkişaf yolu keçib. Azərbaycanda ümumilikdə 3000-dən çox QHT dövlət qeydiyyatından keçib.
“2010-cu ildən sonra bu istiqamətdə çoxsaylı işlər həyata keçirilməkdədir”
Vətəndaş cəmiyyəti institutları ilə əməkdaşlıq üçün Azərbaycan hökumətinin atdığı addımlar çoxşaxəlidir. 2010-cu ildən sonra bu istiqamətdə çoxsaylı işlər həyata keçirilməkdədir. Dövlət orqanları nəzdində yaradılmış ictimai nəzarət şuraları, QHT və hökumət təmsilçilərindən formalaşan şəbəkələr və işçi qrupları hökumətin vətəndaş cəmiyyəti ilə əməkdaşlığını uğurla kordinasiya edir. Ötən müddət ərzində Milli Məclis vətəndaş cəmiyyəti institutları ilə bağlı bir sıra qanunlar qəbul edib. Azərbaycanda plüralizmin təmin edilməsi ilə bağlı çoxpartiyalı sistemin və üçpilləli məhkəmə sisteminin yaradılması, konstitusiyaya nəzarəti həyata keçirən Konstitusiya Məhkəməsinin mövcudluğu, inzibati icraat haqqında qanunvericiliyin qəbul edilməsi, dərin sosial müdafiə sisteminin yaradılması hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafına yönələn addımlardır. Bu, davam edən prosesdir. Azərbaycan dövlət müstəqilliyinin inkişafına baxsaq, biz bunu hər addımda görə bilərik. Bütövlükdə dəyişən mənzərə - huquqi, siyasi, iqtisadi və etibarlı sosial müdafiə sisteminin qurulması hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyəti quruculuğuna yönələn addımlardır. Bu proses daima təkmilləşir. Məhkəmə-hüquq islahatları çərçivəsində hüquq sisteminin və ədalət mühakiməsinin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə qanunvericilik və institusional islahatlar daha da dərinləşdirilir. Onu da vurğulamaq lazımdır ki, məhkəmə-hüquq islahatlarının tərkib hissəsi kimi ötən illər ərzində ölkəmiz insan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərən nüfuzlu beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlığı inkişaf etdirib. İnsan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində 50-dən çox beynəlxalq sənədə tərəfdar çıxıb və bu sahədə beynəlxalq öhdəliklərin həyata keçirilməsində mühüm nailiyyətlər əldə edib. Bir sözlə, Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsi və hüquqi dövlət quruculuğu sahəsində aparılan islahatlar davamlı xarakter daşıyır.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər bu sahədə görülən işləri necə dəyərləndirir? Son 10 ildə bu sahədə Azərbaycanda hansı işlər görülüb?
“Həyata keçirilən bir sıra layihələr vətəndaş çəmiyyətinin inkişafına müsbət təsir edir”
Məsələyə münasibət bildirən AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor Məhərrəm Zülfüqarlı bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Əvvəla, Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu 90-cı illərdə ləng gedirdi. Hətta o vaxt QHT-ləri xarici ölkələrin agenti adlandırırdılar. Bunu onunla əsaslandırırdılar ki, onlar xarici fondlardan pul alırlar, maliyələşirlər və Azərbaycanın əleyhinə işləyirlər. Vətəndaş cəmiyyətinin də nümayəndələri deyirdilər ki, fəaliyyət göstərmək üçün ölkə daxilində fondlar yoxdur. Bu səbəbdən xarici fondlara üz tuturlar. Ondan sonra QHT-lərlə dövlət qurumları arasında bir dialoq təşkil olundu. Dialoq nəticəsində Prezident yanında QHT-lərə Dəstək Şurası yaradıldı. Ondan sonra vətəndaş cəmiyyəti sürətllə inkişaf etdi. Elə bir vəziyyət yarandı ki, hətta nazirliklər də QHT-lərlə əməkdaşlıq etməyə başladılar. Qrant layihələrinə dəstək verdilər. Bu da sözügedən sahədə inkişafa təkan verdi. Çoxlu sayda QHT dövlətin inkişafına dəstək verdilər. İlk növbədə Qarabağla bağlı layihələr həyata keçirildi. Ona görə ki, xarici fondlar bu məqsədlə vəsait ayırmırdılar. Hazırda isə QHT-lərə Dəstək Şurası Agentliklə əvəz olunub. Ümumən, bir sıra layihələr həyata keçirilir və bütün bunlar vətəndaş çəmiyyətinin inkişafına müsbət təsir edir”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
