Məlumat verildiyi kimi, Brüsseldə Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Avropa İttifaqı Şurası prezidentinin vasitəçiliyi ilə təşkil olunan sayca dördüncü görüşü keçirilib. Üçtərəfli danışıqlarda sülh sazişi, humanitar, sərhəd və kommunikasiyaya dair məsələlərin nəzərdən keçirildiyi bildirilir.
Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin mətbuat üçün açıqlamasında deyilir ki, son görüş zamanı əldə olunmuş razılaşmaların irəliləyişi istiqamətində bir çox addımlar atılıb. Sənədə əsasən, görüş vaxtı məsələlərin bütün spektri nəzərdən keçirilib: “Biz Ermənistan və Azərbaycan arasında dövlətlərarası münasibətləri tənzimləyən sülh sazişinin təşviqi üçün əsaslı işi gücləndirmək barədə razılığa gəldik və xarici işlər nazirlərinə mətnlərin layihələrini hazırlamaq üçün bir ay ərzində görüşməyi tapşırdıq". Açıqlamaya əsasən, tərəflər həmçinin humanitar məsələlər, o cümlədən minaların təmizlənməsi, saxlanılan şəxslər və itkin düşənlərin taleyi ilə bağlı ətraflı müzakirələr aparıb. Açıqlamada deyilir ki, sərhədlərlə bağlı bütün məsələlər üzrə irəliləyiş nəzərdən keçirilib və noyabrda sərhəd komissiyalarının iclasının keçirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Bəyanatda, həmçinin, hər iki tərəfdə əhalini uzunmüddətli davamlı sülhə hazırlamağın vacibliyi qeyd olunur: “Avropa İttifaqı uzunmüddətli davamlı sülhə doğru dəstəyini daha da gücləndirməyə hazırdır". Tərəflər noyabrın sonuna qədər bu formatda yenidən görüşmək barədə razılığa gəlib. Ekspertlər görüşün nəticələrini Azərbaycanın mənafeləri baxımından yüksək qiymətləndirir. İlk növbədə o baxımdan ki, Azərbaycan və Ermənistan Xarici İşlər nazirliklərinin xətti ilə bir ay ərzində sülh razılaşmasının mətni üzərində iş aparılması üçün işçi qrupların yaradılması razılaşdırıldı. Beləliklə, Ermənistan tərəfinin müqavimətinə rəğmən, sülh müqaviləsinin razılaşdırılması üçün zəruri addım atılır. Təsadüfi deyil ki, prezidentin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev görüşdən sonra sosial şəbəkə hesabında Aİ-nin vasitəçilik səylərini yüksək qiymətləndirən paylaşım etdi: “Biz Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin komandasının Ermənistan və Azərbaycan arasında ikitərəfli sülh müqaviləsi danışıqlarına və dövlətlərarası normallaşmaya kömək etməsini yüksək qiymətləndiririk. Elə prezident İlham Əliyev bununla bağlı Azərbaycanın mövqeyini dəfələrlə bəyan edib”. Müzakirə edilən sülh müqaviləsi Azərbaycan tərəfindən irəli sürülən və Ermənistanın qəbul etdiyi beş prinsip üzərində qurulur. Bundan başqa, Belçika görüşündəki yeni sənəddə Qarabağ mövzusu, ATƏT-in Minsk Qrupu barədə heç nə yoxdur. Digər tərəfdən, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasında Avropa İttifaqının vasitəçiliyi var, burada Qarabağ mövzusu yoxdur, çünki bu məsələ Azərbaycanın daxili işi hesab olunur. Bunlar Avropa İttifaqının rəsmi Bakının mövqeyini tam nəzərə aldığını nümayiş etdirir.
Daha bir maraqlı məqam isə görüşə Rusiyanın münasibətidir. Görüşdən əvvəl Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova Brusselin vasitəçilik rolunu tənqid edərək bildirib ki, Aİ-nin fəallığı arxasında geosiyasi ambisiyalar durur: “Aİ-nin Cənubi Qafqazdakı fəallığı geosiyasi ambisiyalarla müəyyən edilir. Fikrimizcə, bunun Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasına real yardım istəyi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur". Rusiya XİN-in ənənəvi brifinqində suala cavab verən rəsminin sözlərinə görə, avropalıların psevdotəşəbbüslərindən fərqli olaraq, Rusiyanın vasitəçilik səyləri konkret nəticələr verir. Ekspertlərə görə, Kreml Brüsselin Azərbaycanla Ermənistan arasındakı vasitəçiliyinə qısqanc yanaşır, hesab edir ki, Avropa İttifaqı Rusiyanı Cənubi Qafqazda sıxışdırmaq istəyir. Qeyd edək ki, prezident İlham Əliyevin Nikol Paşinyanla Brüsseldə bundan əvvəlki görüşü mayın 22-də baş tutmuşdu. Mariya Zaxarova həmin tarixdə də eyni sözləri deyib: “Avropa İttifaqının Cənubi Qafqazda fəallığı geosiyasi ambisiyalarla əlaqəlidir. Avropa İttifaqının real istəyinin Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasına heç bir aidiyyəti yoxdur. Bu, avropalıların psevdo təşəbbüsüdür. Bunlar daha çox utanmadan vasitəçiliyi özününküləşdirməyə bənzəyir, halbuki, bunun altında heç nə yoxdur”. Beləliklə, Mariya Zaxarova hər dəfə Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Brüssel görüşündən əvvəl və ya sonra eyni açıqlamanı səsləndirir. Amma Azərbaycan üçün əsas nəticədir. Nəticənin Brüsselin və ya Moskvanın vasitəçiliyilə əldə edilməsinin isə Azərbaycan üçün heç bir fərqi yoxdur. Ermənistanda isə ona diqqət edilir ki, Brüsseldə keçirilən danışıqlar bölgədə vəziyyətin gərginləşməsindən sonra baş verir. İrəvanda bəzi təhlilçilər gərginliyi danışıqlardan əvvəl siyasi təzyiq üsulu hesab edirlər. Bu barədə erməni politoloq Benyamin Poğosyan Rusiyanın “Kommersant” nəşrinə bildirib: “Avqustun əvvəlində baş verənlər göstərdi ki, hərbi üstünlüyə malik olan Bakı İrəvanı öz şərtləri ilə razılaşmağa məcbur edə bilər. Bundan əlavə, Cənubi Qafqazda iştirak edən bütün əsas xarici oyunçular - Rusiya, Aİ, ABŞ, İran və Türkiyə bir daha gördülər ki, Ermənistan cəmiyyəti və dövləti ərazi itkisinə dözməyə hazırdır". Beynəlxalq Böhran Qrupunun təhlilində deyilir ki, Bakı hərbi əməliyyatı öz əsgərinin ölümünə görə intiqam adlandırıb, lakin onun hərəkətləri həm də yerlərdəki vəziyyətlə bağlı narazılıqdan irəli gəlir: “Bakı Qarabağdan erməni hərbçilərinin çıxarılmasını və sülh sazişinin imzalandığını görmək istəyir. 2020-ci ildəki İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra İrəvan və Bakı arasında danışıqlar iki platformada - Brüssel və Moskvada aparılır. Ukraynadakı müharibəyə görə Qərblə Rusiya arasında ziddiyyətlər kəskinləşsə də, qoşa vasitəçilik davam etməkdədir və indiyədək tərəflərin ona qarşı açıq etirazları nəzərə çarpmır. Daha mübahisəli məsələ ATƏT Minsk Qrupunun iştirakı ilə bağlıdır. Bakı ABŞ, Fransa və Rusiya həmsədrlərindən ibarət vasitəçilər qrupuna ehtiyac qalmadığını, İrəvan isə qrupun mandatının hələ də aktual olduğunu deyir. Ötən həftə Minsk Qrupunun amerikalı həmsədrinin təyin olunması barədə xəbər Bakıda narazılıqla qarşılanıb”. Amma reallıq budur ki, Rusiya və Avropa İttifaqının vasitəçiliyi fonunda Minsk Qrupunun fəaliyyəti artıq qeyri-mümkündür. Elə bu da Azərbaycanın növbəti diplomatik qələbəsi hesab oluna bilər.
Nahid SALAYEV
