Ukraynada həyata keçirdiyi hərbi əməliyyata görə Qərb ölkələri tərəfindən sıxışdırılan Rusiya üçün xüsusi maraq doğuran məqam Çini ABŞ və Avropa ilə üz-üzə qoymaqdır. Hadisələrin inkişaf axarı bu prosesdə Rusiyanın niyyətinə çatma ehtimalının heç də az olmadığını göstərir. Xüsusən də NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberqin “Globe and Mail” qəzetinə yazdığı məqalədə səsləndirdiyi fikirlərdən sonra.
Stoltenberq qeyd edib ki, Arktikada Rusiya və Çin arasında əməkdaşlıq NATO-nun dəyərlərinə və maraqlarına bir mesajdır. Onun sözlərinə əsasən, Rusiya son illər Arktikada hərbi fəallığını artırıb. Stoltenberq əlavə edib ki, Çin də regiondakı mövcudluğunu genişləndirir, özünü subarktik dövlət elan edir və Çini Avropa ilə birləşdirəcək “Qütb İpək Yolu”nu yaratmağı planlaşdırır: “Bu ilin əvvəlində Pekin və Moskva dəyərlərimizə və maraqlarımıza zidd olan strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi çərçivəsində Arktikada praktiki əməkdaşlığı gücləndirməyi öhdələrinə götürüblər”. O, həmçinin vurğulayıb ki, NATO “Uzaq Şimalda təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın qorunmasında” maraqlıdır. Stoltenberq xatırladıb ki, səkkiz Arktika dövlətindən yeddisi Finlandiya və İsveçdən sonra Alyansa üzv olacaq. Məsələyə Çin sərt reaksiya verib. Rusiya da eyni mövqe sərgiləyir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri Nikolay Korçunovun sözlərinə görə, Finlandiya və Helsinkinin alyansa qoşulması vəziyyəti gərginləşdirir. Korçunov bəyan edib ki, Arktika “beynəlxalq hərbi əməliyyatlar teatrına” çevrilir. Kremlin mətbuat katibi Dmitri Peskov isə bildirib ki, Arktika Rusiyanın iqtisadi və təsərrüfat fəaliyyəti zonası olduğundan, NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberqin Arktika regionunda alyansın mövcudluğunun artırılması zərurəti ilə bağlı bəyanatlarını mənfi qarşılayırlar: “Biz NATO baş katibinin bəyanatı mənfi qəbul edirik, Arktika bizim iqtisadi, təsərrüfat fəaliyyəti zonamızdır. Rusiyanın təhlükəsizliyini təmin etmək fəaliyyətimizlə bağlı zonadır. Arktika bizim həyati maraqlarımız olan sferadır. Digər ölkələrlə qarşılıqlı fəaliyyət, xüsusilə də Çin Xalq Respublikası ilə əməkdaşlıq yalnız Arktika zonasının daha da inkişafına yönəlib, heç bir başqa ölkə və ya birlik üçün təhlükə yaratmır və yarada da bilməz”. O qeyd edib ki, Kreml bu cür bəyanatları Arktikada Rusiyanın maraqlarına qarşı çıxmaq niyyətinin ifadəsi kimi qəbul edir və Rusiya öz maraqlarını etibarlı, lazımi səviyyədə təmin edəcək.
Buna paralel olaraq, Rusiya Tayvan məsələsində də Çinə fəal dəstək verir. Belə bir vaxtda Tayvan ətrafında artan gərginlik də Rusiyanın maraqlarına uyğun gəlir. Son məluatlara görə isə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus iki gəmi Tayvan boğazından keçməyə başlayıb. “Reuters” ABŞ administrasiyasının üç nümayəndəsinə istinadən məlumat yayıb ki, manevrdə beynəlxalq sularda fəaliyyət göstərən “Antietam” və “Chancellorsville” esminesləri iştirak edir. Daha əvvəl Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının Hind və Sakit okean regionları üzrə koordinatoru Kurt Kempbell Tayvan ətrafındakı vəziyyətlə bağlı brifinqdə deyib ki, ABŞ beynəlxalq hüququn icazə verdiyi yerlərdə hava və dəniz məkanında fəaliyyətini davam etdirəcək. Onun sözlərinə görə, buna Tayvan boğazından standart keçidlərin aparılması da daxildir. Amerika hərbi gəmilərinin keçidi barədə informasiyanı Tayvanın hərbi idarəsi də təsdiqləyib. Dəqiqləşdirilib ki, kreyserlər cənub istiqamətində hərəkət edib. Boğazda müvafiq manevrlər avqustun 2-3-də ABŞ Konqresi Nümayəndələr palatasının spikeri Nensi Pelosinin Taybeyə baş tutmuş səfərindən sonra ilk dəfədir keçirilir. Həmin səfər Vaşinqton və Pekinin münasibətlərini son dərəcə kəskinləşdirib. Çin Xalq-Azadlıq ordusunun Şərq zonasının komandanlığı bununla bağlı bildirib ki, Çin Silahlı Qüvvələri yüksək döyüş hazırlığını saxlayır və istənilən an istənilən təxribatın qarşısını almağa hazırdır. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus iki döyüş gəmisinin Tayvan boğazındakı beynəlxalq sulardan keçməsi fonunda Çin Silahlı Qüvvələri döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilib. Bu fonda Rusiya ABŞ-ın hərəkətini pisləyərək Çinə dəstək ifadə edib. Hesab edilir ki, Rusiya Tayvan ətrafında Çinin hərbi təqzyiqi artırmasına, bununla Qərbin əsas diqqətini Ukraynadan bu istiqamətə yönəltməyə çalışır. Qərbin indiki Çin siyasəti bu mənada Rusiyaya sərf edir. Qərbin planlarında olan istiqamətlərdən biri əvvəldən Çini Ukrayna müharibəsindəki bataqlığa sürükləmək, Pekinin Ukrayna müharibəsinə münasibətdə Moskva ilə müttəfiqlik münasibətləri görüntüsünü yaratmaq və ona qarşı da sanksiya tətbiq etməkdən ibarət idi. Amma Çin kifayət qədər ehtiyatlı və bir qədər də sürüşkən mövqe nümayiş etdirir, özünü bataqlığın içərisinə salmır, Rusiya ilə Qərbin onu öz tərəfinə dartmağına imkan yaratmırdı. Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü Moskva ilə Pekin arasında yüksək səviyyəli strateji əlaqələri poza bilməyib. İndi Qərbin Çinə təzyiq etməsi Pekini sürətlə Moskvaya doğru itələyir.
Tahir TAĞIYEV
