Rusiya qazının pulunu rublla ödəməkdən imtina edən Avropa ölkələri bir-birinin ardınca şimal qonşumuzdan “mavi yanacaq” idxal imkanlarını itirirlər. Bolqarıstan və Polşadan sonra artıq “Qazprom” Finlandiyanın dövlət enerji şirkəti “Gasum”a rublla ödəniş edilməməsi səbəbindən qazın tədarükünün tamamilə dayandırıldığını bildirib.
Məsələ ilə bağlı “Qazprom”un açıqlamasında bildirilir: “Qazprom” rublla ödəniş edilmədiyinə görə “Gasum”a qaz nəqlini tamamilə dayandırıb. Rusiya Federasiyası prezidentinin 31 mart 2022-ci il tarixli 172 nömrəli Fərmanına uyğun olaraq, mayın 20-də iş gününün sonuna olan məlumata görə, “Qazprom Eksport” şirkəti aprel ayında “Gasum”dan qaz tədarükü üçün ödəniş almayıb”. Qeyd olunur ki, 2021-ci ildə “Qazprom Export” “Gasum”a 1,49 milyard kubmetr qaz tədarük edib ki, bu da Finlandiyada ümumi qaz istehlakının üçdı iki hissəsini təşkil edib. “Qazprom” qeyd edir ki, aprelin 1-dən verilən qaza görə ödənişlər yeni rekvizitlərdən istifadə edilməklə rublla aparılmalıdır, bu barədə qarşı tərəflər vaxtında məlumatlandırılıb. Lakin Finlandiyanın rublla ödənişdən imtinası Rusiyanın bu ölkəyə qaz nəqlini dayandırmasına səbəb olub. Finlandiyanın “Gasgrid Finland” şirkəti də Rusiyadan qaz nəqlini dayandırdığını açıqlayıb. İndiki vəziyyətdən ehtiyat edən İtaliya və Almaniya hökumətləri şirkətlərə rublla hesab açmağa icazə verib. Şirkətlər bu yolla sanksiyaları pozmadan Rusiya qazına görə olan borclarını ödəyə biləcək. Bununla belə, “Gazprombank”a ödəniş yalnız avro və dollarla həyata keçiriləcək. Sonra isə müvafiq məbləğ rubla konvertasiya ediləcək. Bununla belə İtaliyanın baş naziri Mario Draqi Rusiyadan qaz nəqlini dayandırmaq planlarını təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, Roma 2024-cü ilin ikinci yarısına kimi Rusiyanın “mavi yanacağ”ından tam müstəqilliyə nail olmaq niyyətindədir, lakin bu prosesin “ilk izləri” 2022-ci ilin sonunda görünəcək. İndilikdə Rusiya ilə razılaşmağa çalışan Avropa ölkələri digər mənbələrdən qaz idxalına da xüsusi diqqə edir. Bolqarıstanın baş naziri Kirill Petkovun Almaniyanın nüfuzlu “Frankfurter Allgemeine Zeitung” qəzetindəki məqaləsində bu xüsusda maraqlı məqamlar yer alıb. O yazır ki, Bolqarıstan hökuməti enerji sahəsində güclü mövqe nümayiş etdirməli olduğunu anlayıb və buna görə də dərhal Rusiya təchizatına alternativ axtarmağa başlayıb: “Buna misal kimi Azərbaycanla sazişi göstərmək olar. Sazişə əsasən, Bolqarıstan Azərbaycandan qaz ala biləcək, əvvəlki hökumət anlaşılmaz səbəblərdən bundan imtina edib”.
Məqalədə Ukraynadakı müharibə, Rusiyanın qazının tədarükünün dayandırılması, Bolqarıstanın həmin ölkənin tədarükündən ciddi şəkildə asılı olan ölkə kimi davranışı mövzularına toxunulub. Baş nazir vurğulayıb ki, Rusiyanın Ukraynaya hücumu bir çox dövlətləri, o cümlədən Bolqarıstanı ekzistensial seçim etmək zərurəti ilə üz-üzə qoyub. İtaliyanın “Consumatore.com” portal da qeyd edir ki, Avropa Azərbaycandan enerji nəqlini artıra bilər. O da vurğulanır ki, Avropa İttifaqı (Aİ) üzv ölkələrə günəş panellərini məcburi etmək üçün maliyyə vəsaiti hazırlayır: “Bahalı enerji təkcə İtaliyada daxili müzakirələrin mərkəzi mövzusu deyil. Enerji məsələsi bütün Avropanı narahat edir. Nəticə isə elektrik enerjisinin əhəmiyyətli bir hissəsinin də asılı olduğu Rusiya qazından asılıdır. Geri addım atmaq və nüvə enerjisinə qayıtmaq ideyası Aİ-nin planlarına daxil deyil. Avropa əmindir ki, Rusiyadan enerji asılılığını aradan qaldırmaq lazımdır. Eyni zamanda, digər tədarüklər Azərbaycandan da gücləndirilə bilər. Bununla belə, enerji məsələsini kökündən dəyişdirmək üçün nəhayət, bərpa olunan enerjiyə doğru güclü bir istiqamət olduğu görünür”. Bu arada qeyd edək ki, 2022-ci ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycan 7,233 milyard kubmetrdən çox təbii qaz ixrac edib. Yanvar-aprel aylarında ixrac olunan təbii qazın ümumi məbləği ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 3,7 dəfə artaraq 4,178 milyard dollara çatıb. Azərbaycanın bu il ərzində Avropaya daha çox qaz satması gözlənilir. Bun aparalel olaraq İran qazının da Azərbaycan üzərindən Avropaya nəql ehtimalı artır. İran mətbuatının yazdığına görə, rəsmi Tehran Ukraynada aparılan hərbi əməliyyatlar səbəbindən Avropada yaranan qaz böhranını nəzərə alaraq hasilatı artırıb ki, böyük həcmdə qaz sata bilsin. Lakin İrana qarşı tətbiq olunan iqtisadi sanksiyalar buna imkan vermir. Buna görə də İran diplomatiyası bütün qüvvəsi ilə sanksiyaların heç olmasa bir qisminin aradan qaldırılmasına çalışır ki, enerji resurslarını dünya bazarına çıxararaq ölkədəki iqtisadi vəziyyəti düzəldə bilsin. Son dörd ayda İranda ərzaq və digər gündəlik tələbat mallarının qiyməti sürətlə artmaqda davam edir. Hökumət əhaliyə kompensasiya versə də, bu, çox cüzi məbləğdir və aztəminatlı ailələrin güzəranına əhəmiyyətli təsir göstərmir. Hazırda dünyada baş verən iqtisadi böhran, inflyasiyanın və qiymətlərin kəskin artması sanksiyalar altında qalan İran kimi dövlətlərə daha mənfi təsir göstərir. May ayının əvvəlində İranın Xuzistan, Sistan-Bəlucistan, Kirman, Kürdüstan vilayətlərində sosial vəziyyətin ağırlığı ilə əlaqədar kütləvi etiraz aksiyaları keçirilib. Polis ilə etirazçılar arasında baş verən toqquşmada 1 nəfərin öldüyü, 4 nəfər polis əməkdaşının yaralandığı bildirilir. İran hökuməti bu fonda preventiv addımlar atır və bu, təkcə etirazları yatırmaqdan ibarət deyil. Belə ki, prezident İbrahim Rəisi “müqavimət iqtisadiyyatı”nı daha da gücləndirmək niyyətindədir. Bu xüssuda İran dünyaya daha çox qaz satmağa çalşır. Hazırda İran Çin və Hindistana qaz satmaqla büdcəsini təmin edə bilir. Rəsmi Tehranın istehsalı artırmaqla Avropaya qaz sata bilməsi isə mümkündür. Bunun üçün İrana ən sərfəli variant Azərbaycan infrastrukturundan istifadə edib qazını Avropaya çatdırmaqdır. Bu məsələ indi Avropanın özünün də xüsusi maraq dairəsindədir.
Ramil QULİYEV
